سرویس تئاتر هنرآنلاین : محمد یعقوبی جزو چند کارگردان مولف تئاتر ایران است که خودش به جز چند نمونه متن اغلب کارهایش را نوشته است و این یک ویژگی مهم برای این کارگردان و اجراهایش است. کارگردانی که در بین تئاتر دوستان محبوبیت و شهرت زیادی دارد، چیزی مثل اصغر فرهادی برای سینما دوستان. زبان آثار یعقوبی قابل فهم، ساده و روان است و فرم و تکنیک به کاررفته در خدمت مضمون و فضای نمایش مورد استفاده قرار می‌گیرد. استفاده از نریشن در بخش‌های مختلف نمایش‌های یعقوبی، استفاده از آدم‌ها طبقه متوسط روبه بالا، روایت زندگی میانسالان و عدم درک متقابل جزو موتیف کاریش محسوب می‌شود. کارگردانی که زبان قشر فرهیخته و تحصیل‌کرده را خوب می‌شناسد و اجراهای رپوراتوری کارهایش مثل "خشکسالی و دروغ" حتی در سالن‌هایی دور از مرکز شهر هم با توفیق روبه رو می‌شود.

بازی

در نمایش‌های محمد یعقوبی بازیگران نقش محوری و مهمی دارند و در دوره اول فعالیت گروه تئاتری محمد یعقوبی؛ امیر جعفری، ریما رامین‌فر ، پانته آبهرام و هراز گاهی هومن برق‌نورد حضور موثری داشتند . با جدایی یعقوبی از این گروه بازیگران مدت زمان طول کشید که تقریبا به تیم بازیگری ثابتی برسد. علی سرابی یکی از وزنه‌های دوره دوم کاری محمد یعقوبی در بازیگری است. نقش مامور امنیتی در نوشتن در تاریکی، وکیل در "خشکسالی و دروغ" و "مرد ممیز" در هیولاخوانی از جمله این همکاری‌های درخشان است. هر چند حضور احمد ساعتچیان در چند کار یعقوبی و به خصوص همین نمایش "هیولا خوانی" بازیگر توانای دیگری را در نمایش‌های یعقوبی به مخاطب معرفی می‌کند. بازی ساعتچیان در نقش یک آدم عاشق رادیکال با عقده‌های روانی با پس زمینه نگاه مذهبی اعجاب‌آور است.

نگاه زنانه

در اغلب کارهای محمد یعقوبی شخصیت‌های زن حضور اساسی و محوری در بافت دراماتیک اثر دارند. "زمستان 66"، "خشکسالی و دروغ" و اغلب نمایش‌های دیگر یعقوبی چنین فضایی دارند. رجوع نخست یعقوبی به متن نوشته‌ای از نمایش‌نامه‌نویسی ایرانی برای اولین بار این موقعیت را پر رنگ می‌کند. نغمه ثمینی نمایش‌نامه‌نویس گزینه کار و موفقی است و چند همکاری خوب در گذشته با کارگردان‌هایی مثل کیومرث مرادی داشته است. "هیولاخوانی" در ظاهر فضایی مردانه دارد، اما به شدت زنانه است و حتی مرضیه را می‌توانیم شخصیت اصلی نمایش بدانیم. ایجاد درام هم با حضور شخصیت مادر مرضیه و قضیه رقابت دو برادر برای تصاحبش به وجود می‌آید. متن نوشته‌ای به شدت پالوده و چکش خورده که در فضای عینی و ذهنی در رفت و آمد است. گویی مخاطب در هفتاد دقیقه زمان نمایش در فضای مخوف، رعب‌آور و برزخی با شخصیت‌های نمایش مواجه پیدا می‌کند . نمایشی که نام ابتدایش اسفل سافلیلن بود و به دلیل مضمون و نوع نگاه نویسنده و کارگردان مثل اجرای نمایش "نوشتن در تاریکی" مدت‌ها در محاق ممیزی قرار داشت.

عشق و سیاست

در تمام جوامع بشری به خصوص از نوع جهان سومیش عشق و سیاست با هم عجین هستند و از تقابل این دو پدیده گاها نتایج فاجعه بار و تراژیکی به وجود آمده است. نمایش‌نامه‌های لورکا نمونه شاخص چنین فرایندی است. داستان نمایش "هیولاخوانی" که در فضای سیالی روایت می‌شود یک پروسه سی و اندی سال را شامل می‌شود. ابراهیم و برادرش ناخواسته دلباخاته دختر همسایه‌شان می‌شوند و برادر کوچکتر بدون اطلاع از عشق برادر بزرگتر با دختر همسایه ازدواج می‌کند و هیولای درون و خبیث درون برادر بزرگترش را برای انتقام شعله‌ور می‌کند. با پیروزی انقلاب و داغ شدن تب سیاست و گروه بازی‌های سیاسی برادربزرگتر با لو دادن برادرکوچکتر به جرم فعالیت سیاسی علیه حکومت تلاش می‌کند زنش را تصاحب کند. اما اشتباه محاسباتیش باعث می‌شود محبوبش را هم از دست بدهد.

فضای ایستا

نمایش هیولاخوانی یک لوکیشن واحد (خانه ابراهیم) دارد که شامل یک اتاق بزرگ با یک فرش قرمز رنگ و یک جالباسی و رخت خواب شوهر مرضیه است . ریتم آغازین نمایش ایستا و ساکن درست عین فضای زندگی این آدمهاست که در خانه ایزوله و محور شده‌اند. آدم‌هایی که در لامکانی و لازمانی اسیر شده‌اند و مکافات کردههای خودشان را پس می‌دهند. آدم‌هایی که تلاش می‌کنند واقعیت را از منظر خودشان مثل مرضیه مطرح کنند اما چه فایده که واقعیت چیز دیگری است و متوجه می‌شویم مرضیه به عنوان یک معلم امور تربیتی است که نه تنها چهره محبوبی برای اعضا مدرسه و دانش آموزان نیست بلکه چهره منفوری دارد. شغل این شخصیت‌ها هم منفور بودن‌شان را دو چندان می‌کند. ابراهیم و پسرش جزو گروه ممیزین کتاب هستند و مرضیه هم یک معلم امور تربیتی است. چالشی که در پایان نمایش با ورود سعید شهرزاد نویسنده‌ای که تمام آثارش توسط آنها مورد قلع و قمع قرار گرفته صحنه‌ای جذابی را خلق کرده است.

نویسنده‌ای واقع‌گرا که در فصل دوم کتابش (عشق) به نوستالژی قهوه خوردن در کافه لرد در سر خیابان ویلا دو محبوب اشاره می‌کند. ریتم ایستا و کند نمایش که آگاهانه هیچ مسئله جانبی مثل موسیقی به آن کمک نمی‌کند با شروع ممیزی کتاب که ابراهیم به مرضیه دیکته می‌کند و تراشیدن تا ته مدادهای فرمز شکل می‌گیرد. فصلی به شدت درخشان در حوزه ادبیات نوشتاری که سطح کلاس نمایش را یک سر و گردن از نمایش‌های امروز جامعه بالاتر می‌برد.

حرف آخر

"هیولا‌خوانی" نمایش تلخ و گزنده‌ای به خصوص برای آدم‌هایی است که از دهه شصت و فضای آن دوران نوستالوژی دارند نمایشی که به نفی رادیکالیسم و افراط‌گرایی می‌پردازد و به شدت تاثیرگذار است و یقه مخاطب را بدجوری می‌گیرد و روزها دست از سرش بر نمی‌دارد. براستی آیا جوهره جهان با رنج عجین است؟.

محمد یعقوبی در 47 سالگی به پالایش و ایجاز در نمایش‌هایش رسیده است و این دستآورد کمی برای او نیست در دورانی که بزرگان تئاتری مدام خودشان را تکرار می‌کنند. استقبال خوب از این نمایش نشان می‌دهد مخاطب تئاتر قدر کار خوب تئاتری را می‌داند.

انتهای پیام/

احمد محمد اسماعیلی