سرویس تئاتر هنرآنلاین //

مولف بودن در هر شاخه‌ای از هنر تمایزی ویژه به فرآیند خلق اثر می‌بخشد و صدالبته اعتباری خاص به صاحبش. حمید سمندریان در عرصه کارگردانی نمایش در بالاترین سطح واجد چنین امتیازی هست و به گواه آثاری که از او دیده‌ایم، یکی از موفق‌ترین و تاثیرگذارترین کارگردانان تئاتر در ایران است که موفق شده صحنه نمایش را به عرصه‌ای برای به سامان رساندن تفسیر و تاویلی هنرمندانه از زندگی ارتقا دهد و هر متن را به بیانی پالایش یافته از اندیشه‌های بشری درآورد. دنیایی بسازد لبریز از مفاهیم پررمز و راز، او به تمام معنی دریافته که تئاتر به معنای درست کلمه می‌تواند قدرتی باشد به حیرت‌انگیزی کائنات. او در تک تک نمایش‌هایی که به صحنه آورده اثبات کرد که تئاتر تنها تصویر زندگی نیست، که می‌تواند زندگی را زندگی‌تر کند.

شاید مهم‌ترین مسئله دقت بی‌مانند او در اجرای آثار و درک درست‌اش از تئاتر بود. سمندریان جدا از آموزش تئاتر، شیوه خاصی در کارگردانی داشت که بسیاری از کارگردانان پس از خود را تحت تأثیر قرار داد. او معتقد بود بازی در تئاتر باید باورپذیر باشد و به همین دلیل در کارهای او بازی‌های اغراق‌آمیز دیده نمی‌شود و ضرباهنگی روان بر آن ها حاکم است.

جاانداختن رئالیسم به جای ناتورالیسم و ملودرام و پریمیتیو معمول در تئاتر ایران، دوری‌جستن از درشت‌نمایی و دگرگونه‌ نمودن شخصیت و به‌کرسی‌نشاندن استیلیزاسیون و ایجاز و ایهام و استتیک معنی‌دار در تئاتر دهه ۱۳۴۰ ایران، امتزاج دستاوردهای کنستانتین استانیسلاوسکی و برتولت برشت و وسولد مایرهولد با تئاتر نوین آلمان پس از جنگ جهانی دوم و برقراری معنایی تکنیک و محتوایی با دست‌یازی به همه امکانات بشری در زیرساخت و ساخت کاراکتر از عمده ترین دستاوردهای هنری سمندریان محسوب می شود.

اما شاید یکی از بزرگ‌ترین کارهای سمندریان در تئاتر ایران، تأثیر بر نمایش‌نامه‌نویسان ایران از راه ترجمه و معرفی نویسندگان متفاوت و مطرح جهان بود. تا پیش از حضور او تئاتر ایران متکی بر نمایش‌نامه‌نویسان فرانسوی و انگلیسی‌زبان بود؛ اما حمید سمندریان صداهای تازه‌ای را وارد تئاتر کرد. او با ترجمه و معرفی نویسندگان آلمانی به سهم خود تئاتر ایران را چندصدایی کرد. به این ترتیب، تئاتر نوین ایران آنچنان که گفته می شود با عبدالحسین نوشین یا به زعم برخی دیگر با شاهین سرکیسیان آغاز شد، با حمید سمندریان پوست انداخت. در سال های دهه 1340 و پس از آن، سمندریان با ترجمه آثار نمایشی سارتر، برشت ، فریش، دورنمات، ایبسن و بسیاری دیگر از آثار ارزشمند نمایش جهان و اجرای آنها، این هنر را در ایران گسترش داد و همچنین سرمنشاء آموزش گروه بزرگی از کارگردانان، نمایشنامه نویسان و بازیگران تئاتر و سینمای ایران در بیش از پنجاه سال کار هنری بود.

ترجمه‌های سمندریان اغلب نمایشنامه‌های مهم و تاثیرگذاری را شامل می شد که برای نخستین بار در ایران ترجمه و چاپ می‌شدند و از این نظر هم حق بزرگی بر گردن تئاتر و به ویژه تئاتر دانشگاهی دارد. ویژگی خاص سمندریان در ترجمه این بود که پس از ترجمه و قبل از انتشار آن، ابتدا نمایشنامه را روی صحنه می‌برد تا هر چه کاستی در ترجمه وجود دارد روشن و عیان شود و سپس ترجمه را بر اساس اجرا، اصلاح و منتشر می‌کرد. این نکته باعث می شد ترجمه‌های او بدون نقص باشد. ترجمه و انتشار نمایشنامه‌هایی چون "باغ وحش شیشه‌ای" اثر تنسی ویلیامز، "ازدواج آقای می‌سی‌سی‌پی"، "بازی استریندبرگ"، "غروب روزهای آخر پاییز"، "فیزیکدان‌ها"، "ملاقات بانوی سالخورده" و "رومولوس کبیر" همگی اثر فردریش دورنمات، "دایره گچی قفقازی" اثر برتولت برشت، "آندورا" و "خشم شدید فلیپ هوتس" هر دو اثر ماکس فریش، بخشی از فعالیت‌های او در عرصه ترجمه متن های ادبیات نمایشی به حساب می‌آید.

سمندریان خود در تلقی‌اش از هنر تئاتر می‌گوید:" تئاتر تنها تصویر زندگی نیست، بلکه می‌تواند زندگی را زندگی‌تر کند، فشرده و گویاتر به نمایش بگذارد. به‌تدریج دریافتم می‌توانی آنچه از آرزوها که در واقعیت انجام نیافته را در خیال خلق کنی، از صافی وجود خود عبور دهی، به باور بنشانی و بر صحنه به نمایش بگذاری. آن‌گاه که دانستم بر روی چهار تکه الوار با ساده‌ترین ابزار و انسانی ایستاده در لکه نور می‌توانی دنیایی بسازی لبریز از مفاهیم پررمز و راز، آن‌گاه که دانستم تئاتر به معنای درست کلمه می‌تواند قدرتی باشد به حیرت‌انگیزی کائنات و بی‌پایان مثل کائنات... پس واقعا تئاتری شدم و این صحنه خانه من شد "

انتهای پیام/

بهروز فایقیان