به گزارش سرویس تئاتر هنرآنلاین/ چهارمین دوره جشنواره مونولوگ گروه تئاتر "لیو" با نام "مونولیو" از شنبه، ۲ شهریورماه، کار خود را آغاز کرده و شنبههای هر هفته با اجرای منولوگهای مختلف دنبال شد تا رسید به این شنبه 16 آذرماه که با اجرای آخرین منولوگ اختتامیهاش برگزار میشود.
اگر هر سال در خانه هنرمندان شاهد اجرای مونولوگهای پذیرفته شده در این فستیوال بودید امسال گروه لیو فستیوالشان را با همکاری گروه تئاتر "آو"، برگزار کرد و در تماشاخانه آو که این گروه در اختیار دارد. در واقع حالا دو گروه که طی این سالها به سمت گروه مستقل حرکت کردهاند با همکاری یکدیگر به استقلال هر چه بیشتر هم کمک میکنند.جشنواره "مونولیو" نخستین جشنواره بخش خصوصی مونولوگ در ایران است و محمدحسن معجونی، سرپرست گروه تئاتر لیو در راس برگزاری آن قرار دارد. به همین بهانه پای حرفهای او درباره این دوره از فستیوال و اهدافش نشستیم.
اجرا نشدن نمایش باغ آلبالو در جشنواره تئاتر فجر چند دوره قبل یکی از خاطرات تلخ شماست. آیا همین زمان نبود که جرقه فستیوال منولیو در ذهنتان خورد؟
این همزمانی خیلی به خاطرم نیست اما فکر کنم 5 سال پیش بود که تصمیم گرفتیم دنبال اجراهایی برویم که با هزینه پایین تولید میشود و بتوانیم کاملا مستقل آنها را تولید کنیم. کارهایی که برای تمرین نیاز به جای وسیعی نداشته باشد و با عوامل کم تولید شود تا بتواند هزینههای خودش را در اجرا در بیاورد.
خب چرا دنبال چنین خواستهای رفتید؟
مشکلی که برایمان در گروه لیو پیش آمد این بود که دیدیم اگر بخواهیم گروه را اداره کنیم آن یک سهمیهای که در سال به گروهمان اختصاص میدهند جوابگو نیست. اگر میخواستیم گروه تداوم خود را حفظ کند باید در طی سال کار میکردیم. با خودمان گفتیم این سهمیه از کجا میآید؟ طبیعتا یک تقسیم مالی سهمیهای است که در مرکز هنرهای نمایشی وجود دارد و در سال به گروه ما یک اجرا میرسید. حالا اگر آن پول را نمیخواستیم چه اتفاقی میافتاد؟ قطعا نمیتوانستیم روی اجراهای بزرگ به لحاظ تعدد بازیگر و ... حساب کنیم. دیدیم باید از اجراهای کوچک شروع کنیم تا راهش را پیدا کنیم.
اگر فقط همین بود چرا سراغ مونولوگ رفتید؟ میشد سراغ نمایشهای کم پرسوناژ هم رفت.
خب اولین کار گروه ما نمایش در "مضار توتون" بود که منولوگ چخوف بود. شخصا علاقه خاصی به کار تک نفره دارم. از ابتدا قرار شد دنبال این برویم که متونی در این فرمت را تولید کنیم. آن زمان که کار را شروع کردیم اگر شما دنبال مونولوگ ایرانی میگشتید به سختی میتوانستید متنی پیدا کنید، اما الان آرشیو خوبی وجود دارد.
باز هم نفهمیدم نیتتان اجرای تئاتر تک نفره و کم هزینه بود یا روی مونولوگ بودن اصرار داشتید و دارید؟ به هر حال در متون نمایشی دنیا هم که بگردید مونولوگ کم پیدا میشود. شاید بر این اساس که مبنای تئاتر دیالوگ است و در خود مونولوگ هم شاید نوعی دیالوگ درونی وجود دارد.
ببینید وقتی اتفاقی در حال شکلگیری است آدم همه جهاتش را نمیبیند. یک ضرورت ما را در آن دوران به این سمت کشاند. این ضرورت برای خود ما به مرور معنای دیگری پیدا کرد. مثلا اینکه شما هر جا بخواهید تواناییهای یک بازیگر را بسنجید یک تست مونولوگ از او میگیرید. در واقع مونولوگ برای تقویت بازیگر بسیار خوب است و این یکی از نکتههایی است که در "لیو" ما بر آن تاکید داریم. ما آیتمی میخواستیم که پایههای گروه "لیو" در آن لحاظ شده باشد. نکته دیگر که به مرور متوجه آن شدیم بحث جامعهشناسی مونولوگ در جامعه امروزمان بود. تک صدایی بودن این اجراها به نوعی از تک صدایی بودن جامعه وام میگیرد. ما با این تک صدایی امروز در جامعه زیاد برخورد میکنیم. برای ما این انتخاب یک پیام اجتماعی داشت. حالا این مونولوگهای اجتماعی میتواند سخنرانی باشد یا چهار نفر آدمی که در یک کافیشاپ نشستهاند و مثلا با یکدیگر حرف میزنند؛ اما در واقع چهار تا مونولوگ را دارند میگویند.
یعنی هدف شما نقد نوعی عدم ارتباط در جامعه امروز بود؟
بله. این را هم میشود گفت. این را هم اضافه کنید که ما کم درباره خودمان حرف میزنیم. شاید حرف زدن درباره خودمان جسارت میخواهد. این به لحاظ شکل زندگی دوگانهای که داریم رخ میدهد. زندگی خصوصی ما خیلی بیان اجتماعی پیدا نکرده و یا اگر هم کرده بسیار با محدودیت بوده.
میدانم هنرمندی نیستید که دنبال پیام دادن باشید، اما اگر شما معتقد هستید جامعه ما تکصدایی است و تازه در این تکصدایی بودن حرف شخصی واقعی هم گفته نمیشود و اینها همه در حالی است که همهجا صحبت از اهمیت دیالوگ و گفتوگو میکنیم، چرا بر آن چیزی که هست شما هم تاکید کردید و به دنبال تقویت دیالوگ نرفتید؟
وقتی روی چیزی زیاد تاکید میشود در واقع درباره فقدانش صحبت میکنیم. وقتی مدام حرف از گفتوگو میزنیم یعنی به شدت نیازش را احساس میکنیم و یعنی به شدت کمبودش را داریم. من میخواهم بگویم اتفاقا خود مونولوگ هم آن شکل واقعیاش را در جامعه نمیبینیم. یک صدا در شرایط دراماتیک باید یک وضعیت دوگانه را پیش بکشد. بهترین منولوگ چیزی است که طرف مقابل را به چالش بکشد. درست است که شخص درباره خودش و زندگی شخصیاش صحبت میکند اما این به ما وقتی ربط پیدا میکند که یک چیزی را در ما به وجود بیاورد. یک تضاد،کشمکش، تلنگر و...
بعد باید برگردیم به خودمان ببینیم آیا ما ظرفیت این را داریم اساسا که دیالوگ به وجود بیاوریم؟ این ظرفیت از خودمان شروع میشود. ما مدام میگوییم دیالوگ اما هنوز منطق گفتوگو را بلد نیستیم. همان که گفتم. چهار نفر توی کافه مینشینیم و منولوگهای ناقص داریم. منولوگهایی که دوتا یا چهار تا صدا دارد.
همه اینها یعنی اینکه شما روی مونولوگ بودن فستیوال تاکید دارید. حتی با اینکه گاه چهار بازیگر روی صحنه است؟
بله. بخشی هم به خاطر این است که ما روی مونولوگ داریم مطالعه میکنیم. و همین مطالعه روی مونولوگ چراغ راه "لیو" در این فستیوال است. امروز ما از میان متنها بر اساس این چراغ راه دست به انتخاب میزنیم. صرفا نمیخواهیم متنی ترجمه یا نوشته شود که یک بازیگر دارد. اتفاقا دنبال آثاری هستیم که از نظر محتوا بر مضمون مونولوگ و تک صدایی بودن تاکید دارد. آثاری که به این جستجوی ما کمکی نمیکند را کنار میگذاریم. بعد هم در هر دوره تمرکزمان را روی یک چیز گذاشتیم. امسال سه نشریه منتشر میکنیم. بخشهایی از مطالب مربوط به تئوریهای مونولوگ است و معرفتی یکسری از کارها و بعد درباره موضوعی که این دوره روی آن کار کردیم.
این سری روی "نامهها" کار میکنید. این فکر از کجا آمد که نامه یا خواب را مونولوگ کنید؟
نامه یک روایت است. یک روایت شخصی. اما روایتی که دراماتیک نشده. دراماتیک نشده اما عناصر دراماتیک را در دل خود دارد. مثلا واژها در نامهها عنصر دراماتیک است. شما در نامهای میخوانید:حالم خوب است. ملالی نیست جز...
تا آنجا که میگوید ملالی نیست یک حرف است اما از آن کلمه"جز.." داستان فرق میکند. یعنی دارد درباره یک چیزهایی نگارنده صحبت میکند. ما خیلی کتاب درباره نامه داریم. نامه به اشخاص مهم یا اشعار شاعران که به صورت نامه است. حتی تصنیفهای زیادی. برای همین این سری روی نامه متمرکز شدیم. این ادا نیست که ما 4 نفر را روی صحنه میآوریم و اسمش را میگذاریم مونولوگ. داریم دنبال چیزی میگردیم. اینکه چرا اسم این را نمیشود گذاشت دیالوگ. در ضمن همه دارند به دیالوگ میپردازند بگذارید ما به وجه دیگری بپردازیم.
در واقع به دنبال گسترش زبان نمایشنامهنویسی هم هستید؟
برایمان این مقوله بسیار مهم است. در وهله اول برایمان مهم است کارها اجرا شود، بعد آنها را ضبط کنیم تا به عنوان آرشیو داشته باشیم و کارها را بتوانیم چاپ کنیم. اینها سندی است از کار یک گروه که در دورهای روی مقوله منولوگ به شکل علمی و پژوهشی تمرکز کرده. در این چهار دوره سعی کردیم طرز تلقیمان از منولوگ را شرح دهیم. سراغ چیزهایی به مرور رفتیم که در وهله اول بعید به نظر میرسید بشود به آنها رسید. مثلا در همین دوره شما یک کاری را در فستیوال خواهید دید که 7 تا 8 بچه 9 ساله خوابهایشان را به شکل منولوگ تعریف میکنند. در واقع آنها خوابهایشان را برای خانم هدایت گفتند و او یک بازخوانی کرد و شکل اجرایی برای آن طراحی کرد.
یکی از کارهایی که در همین فستیوال مونولیو اتفاقا رخ میدهد معرفی چهرههای جدید به عرصه تئاتر است. از ابتدا یکی از اهدافتان همین کشف استعدادها بود؟
امسال اتفاقهای خیلی خوبی رخ داد. البته من میتوانم این صداقت را نداشته باشم و بگویم از روز اول به همه چیز فکر کردم، اما در واقع خیلی ساده همه این اتفاقها که از ابتدای مصاحبه دربارهاش حرف زدیم رخ داده. مثل کار تئاتر است، من اگر امروز کارم روی صحنه باشد خیلی چیزها دربارهاش می توانم بگویم اما از روز اول ممکن که نه حتما به همه آنها فکر نکردم و شاید با یک جرقه شروع شده باشد. ما هم آرام آرام به این نکات رسیدیم. اینکه چه کارهایی میتوانیم انجام دهیم به چه کسانی این فرصت را بدهیم و از چه کسانی حمایت کنیم.
اما قطعا از روز اول به اینکه به سمت گروهی مستقل حرکت کنید فکر کردید؟
بله. این از آن فکرهای اولیه بود.
پس میشود در ایران تئاتر مستقل داشت؟
کار نشد ندارد. به راحتی هم میشود فقط باید ساز و کارش مشخص شود. ما الان نمیتوانیم بگوییم روی شرایط تاثیر نگذاشتیم. خیلی فضای تئاتر را دگرگون کردیم. ما و برخی گروههای دیگر که در این راه قدم گذاشتند.
اما یک پتانسیلی در گروه تئاتر "لیو" وجود دارد که از پس این استقلال بر میآید. همین الان شما صفحهای در فیس بوک دارید که هزاران عضو دارد. یعنی یک پایگاه اجتماعی پیدا کردید. خیلی از گروهها به همان اجرای یک بار در سال بسنده کردند. اما شما سعی کردید به سمت مفهوم گروه پیش بروید.
این در وهله اول برمیگردد به اینکه ما در گروه بازگشتیم و از خودمان پرسیدیم آیا تئاتر کار کردن الان همان روالی است که از قبل بوده. بعد دقیقتر شرایط را دیدیم. اینکه کارفرمایی بالای سرما نشسته و اعمال نظر میکند و مهمترین چالش برای ما این بود که این شکل از کار پذیرفته شده بود انگار. خواستیم بگوییم جور دیگری هم میشود کار کرد. گروه در تئاتر خیلی اهمیت دارد. اتفاقا خیلی هم درباره این صحبت میشود که گروه اهمیت دارد. واقعا هم اگر رکن یک جامعه خانواده است در تئاتر هم گروه است. اما گروه این نیست که چهار نفر دور هم جمع شوند. ما روی این مبانی شروع به کار کردن کردیم. در تئاتر امروز ایران الان نباید این اهمیت داشته باشد که چه میخواهیم با تئاترمان بگوییم. هنرمند هر چقدر دنبال چه چیز گفتن باشد اتفاقا نباید دنبالش بگردد.حساسیت هنرمند هر چقدر بالا باشد حرفش هم حرف زمانه خواهد بود. دنبال حرف گشتن از نظر من یک گنگی و ابهام دارد.
به نظر من مهم این است که شرایط و چگونه گفتن را باید درست کنیم. تئاتر امروز خودش را در شمایل دولتی تعریف میکند . این شمایل باید تغییر کند. باید دولت هم بداند کجا باید هنرمند را رها کند تا راه خودش را پیدا کند. با همین جریانات مثل فستیوالهای مستقل است که شرایط تغییر میکند. ما مدام میگوییم نمیگذارند تئاتر شکل بگیرد. خب مشخص است وقتی هر دو سال یک بار گروهی فرصت اجرا داشته باشد نمیتواند گروهش شکل بگیرد. هیچ مدیری هم برای این شرایط برنامه ندارد. برای کوتاه مدت برنامه هست اما برای دوره مدیریت خودش یک مدیر برنامه دارد نه برای من هنرمند. گاهی هم تلاش میکند اتفاقی شکل بگیرد اما آن اتفاق نسبت به قبل شرایط جدیدی است.
برای همین است که گروه ده را با همراهی دیگر گروه های تئاتری تشکیل دادید؟
بله. برای اینکه اتفاقات زیربنایی بیافتد. نباید همه چیز به ما دیکته شود. ما همیشه منتظر هستیم یک دکتر سلیمی یا منتظری بیاید و شرایط یک ذره تغییر کند. در حالی که خودمان باید شرایط را ایجاد کنیم.
اینکه امسال محل برگزاری فستیوال را از خانه هنرمندان به سالن نمایشی گروه "آو" بردید هم به خاطر این بود که از سر و کله زدن با مدیران دولتی خسته شدید؟
بیشتر به خاطر این بود که دیدیم وقتی داریم خودمان یک کار مستقل میکنیم بهتر است از گروه دیگری هم که همین راه را میرود حمایت کنیم. گروه "آو" هم سعی دارد مستقل باشد و ساختمان گیر میآورد و هیچ حمایتی هم از جایی نمیگیرد. من اینجا وظیفه دارم از آن حمایت کنم. هم خودم و گروهم مستقلتر می شود و هم یک گروه مستقل حمایت میشود. بین ما و گروه "آو" هم در ادامه اتفاقهای جالبی شکل میگیرد.
یعنی کار بعدیتان مشخص است؟
نه. دنبال متن میگردم و میخواهم کمی از چخوف دور باشم.
قبلا هم گفته بودید می خواهید از آثار چخوف فاصله بگیرید اما اینطور نشد.
این بار فرق میکند. شاید همه گیر من اجرای "باغ آلبالو" بود که بالاخره محقق شد. اگر "باغ آلبالو" همان چند سال پیش اجرا میرفت شاید زودتر از چخوف فاصله میگرفتم.
الان که بالاخره این متن را اجرا کردید به نظرتان آن زمان که در جشنواره کار رد شد مشکل چه بود؟
من اصلا سر همین دلیل با جشنواره مشکل دارم. در چند سال اخیر یک اتفاق خطرناک شکل گرفت و آن ممیزی در شکلی به جز تعیین خطوط قرمز بود. یک موقعی بود ممیزی حاشا میشد. الان میگوییم وجود دارد و حتی در یک دوره اسامی ممیزان را هم با افتخار اعلام کردیم. اما یک مدل ممیزی سلیقهای در این سالها شکل گرفته که این خطرناک است. یک تعداد آدم از جنس خودمان را تعیین میکنند تا کارها را انتخاب کنند و بگویند فلان کار به کدام شکل اجرا بشود یا نشود. اگر آنها متخصصین تئاتر هستند من هم هستم و چه کسی گفته سلیقه آنها درست است. اصلا درست و غلط چیست؟ ما نمیتوانیم سلیقه دیگران را سانسور کنیم. خط قرمزها همیشه ویژگی یک دوران است و هنرمندی که کارش را بلد است میتواند جوری حرف بزند که اینگونه ممیزی نشود. زمان حافظ هم این خط قرمزها بود اما او بلد بود چگونه حرفش را از گل و بلبل شروع کند و به چیز دیگر برسد. الان هم این همه کتاب در تفسیر همان گل و بلبلها وجود دارد. در اروپا هم یک کار را اجازه اجرا نمیدهند چون بیپرواست و در آن شکل بیپروا جامعه ظرفیت پذیرشش را ندارد. خیلی بد است مثلا ما فکر کنیم چرا به خاطر فحشهایی که در نمایشمان هست نمیگذارند کارمان اجرا شود. اما در عین حال حذف سلیقه خیلی وجشتناک است. این چیزی است که دارد شکل میگیرد. این مسئله از وقتی شروع شد که ما اسم شورای نظارت را گذاشتیم شورای نظارت و ارزشیابی. دیگر ارزشیابی را ولش کنید. بگذارید به عهده خود هنرمند و مخاطب.
انتهای پیام/
آزاده سهرابی