گروه نمایش هنرآنلاین/ محدثه واعظی‌پور

صحبت از دنیای زنان به دلیل پیچیدگی‌ها و جزئیات کمتر دیده شده و یا زوایای پنهان که از آنها صحبت نشده همواره جذاب است. ترسیم احوالات درونی زنان و دغدغه‌هایشان بخشی از ادبیات و هنر امروز است. بخشی همواره بحث برانگیز و پر حرف و حدیث. نمایش "ناتمام" به کارگردانی سیما تیرانداز، واکاوی بخشی از این دنیای زنانه است. اثری که به بهانه نمایش روزهای راکد و ملال‌آور زندگی مستانه (رویا جاویدنیا) تصاویری پراکنده از زندگی یک خانواده در شهری با ویژگی‌های تهران برای مخاطب خلق می‌کند.

اقامت موقت هومان (محمودرضا رحیمی) در خانه فرامرز (امیرکاوه آهنین جان) و مستانه بهانه ای است برای مرور خاطرات یک زندگی. مستانه که زمانی دلبسته هومان بوده، پس از ازدواج و مادر شدن زندگی تازه‌ای را شروع کرده، زندگی یک بانوی خانه دار، مادری مهربان و همیشه نگران و همسری مطیع و باوقار. در خانه مجلل و زندگی مرفه فرامرز و مستانه، پیش از حضور ویران کننده هومان، بحران تنها اختلاف شروین (عرفان ابراهیمی) با والدینش است. یک اختلاف طبیعی که اگرچه شکاف نسل‌ها و تفاوت رویاهای آنان را نشان می‌دهد، اما متعارف به نظر می رسد.

بحران با ورود هومان شکل دیگری به خود می‌گیرد، حضور او و تقابلی که این شخصیت با فرامرز دارد، زن را به یاد گذشته می‌اندازد. در این بازنگری نفس یک رابطه تمام شده عاشقانه مهم نیست، مهم تاثیر هومان به عنوان یک هنرمند در زندگی مستانه است. امتیاز "ناتمام" این است که برخلاف آثاری با تم خیانت یا مثلث عاشقانه، ارزش‌هایی را ترویج می کند که فراتر از رابطه عاطفی هستند. هومان وجه آفرینندگی مستانه را تحت تاثیر قرار می‌دهد، طبع حساس و هنرمند اوست که بارقه های خلاقیت را در مستانه دوباره زنده می‌کند. در هیچ یک از پرده‌های نمایش این احساس به مخاطب منتقل نمی‌شود که هومان برای زندگی مشترک مستانه تهدید است، هومان برای شروین یک همراه و برای فرامرز یک دوست صادق است. اما این مستانه است که سال‌ها است نادیده گرفته شده، حتی خود را فراموش کرده است.

"ناتمام" بیش از آن که درباره هومان و مستانه باشد، درباره شکنندگی روابط در دنیای امروز است. فرامرز با وجود تلاشی که برای خوشبخت کردن خانواده‌اش دارد، قدرت تبدیل شدن به قهرمان زندگی را ندارد. شروین تنها است و مستانه خود را غرق مناسبات پیش پا افتاده کرده تا فراموش کند روزگاری با هنر پیوند داشته است.

ترک خانه از سوی مستانه، رجعت دوباره او به خود است. کشف و اعتماد دوباره به هنر به عنوان سرچشمه‌ای برای بقا و زنده ماندن.

تیرانداز و هاله مشتاقی‌نیا نویسنده این متن، نگاهی همسو به دنیای زنان داشته‌اند و با درک این دنیا، توانسته‌اند شخصیت مستانه را باورپذیر و دوست داشتنی خلق کنند. رابطه او و رکسانا (شایسته ایرانی) از معدود روابط دوستانه زنانه باورپذیر است که راه به اثر هنری پیدا کرده‌اند. نوع شوخی‌ها، احساس‌های متناقض در عالم دوستی و حتی دلسوزی رکسانا برای مستانه واقعیتی است که می‌توان در رفاقت‌های بین دو زن پیدا کرد. اجرای درست شایسته ایرانی از این نقش را نمی‌شود نادیده گرفت. ایرانی با کمی اشتباه یا اغراق در حرکات، میمیک و بیان شخصیت رکسانا را سبکسر و جلف اجرا می‌کرد، اما درک هوشمندانه او از جذابیت زنانه، شیطنت و رفتار انسانی باعث شده این شخصیت در جای خود قرار بگیرد و تماشاگر را با خود همراه کند.

شاید در نگاه اول این طور به نظر برسد که شخصیت فرامرز بیش از دیگر کاراکترها دیده می‌شود، نوع شخصیت پردازی فرامرز با اجرای برونگرای آهنین جان در صحنه، این بازیگر را به مرکز توجه بیشتر مخاطبان تبدیل کرده، اما در نگاهی همراه با تامل گروه بازیگران تیرانداز در این نمایش، حضوری دلنشین و کم ایراد دارند. عرفان ابراهیمی جوان، انتخابی درست برای نقش شروین است و طغیان و اندوه توامان این نسل را به خوبی بازتاب می‌دهد. فیزیک مناسب، صدای گرم و قدرت بازیگری این نوید را می‌دهد که ابراهیمی در آینده به یکی از بهترین‌های بازیگری تبدیل شود. حتی بازیگر جوان مقابل ابراهیمی هم در حضور کوتاهی که روی صحنه دارد، قابل قبول است. بازی درونی رحیمی مناسب با شخصیت هومان است و جاویدنیا آرامش و وقار یک مادر ایرانی را تداعی می‌کند.

طراحی صحنه و دکور اگرچه جلال و شکوه خانه فرامرز را بازتاب نمی‌دهد اما اشاره‌ای به سردی روابط اعضای یک خانواده است. تقریبا در هیچ یک از پرده‌ها اعضای این خانواده کوچک دور هم جمع نمی‌شوند. در صحنه‌های مشترک، هر یک از بازیگران در گوشه‌ای در دکور تنها و مشغول به کار خود هستند و مستانه معمولا خارج از صحنه و در آشپزخانه است.

استفاده از تصاویر برای روایت سکانس‌های خارج از خانه، ایده خوبی برای یکدست شدن قصه و روایت و پرهیز از پراکندگی بوده. "ناتمام" از آثاری است که به بهانه نمایش دنیای زنان، زندگی و اندوهها و شادی‌هایش را به تصویر می‌کشند. می‌توان بدبین بود و مستانه را قربانی یک بازی مردانه دانست. اما خوشبختانه اثر راه را بر قضاوت منفی علیه مردان این قصه می‌بندد. نه هومان و نه فرامرز شخصیت‌های سیاه نیستند و قرار نیست آینده مستانه را تباه کنند. تمهید کارگردان در صحنه پایانی که بیشتر به خیال رکسانا و شروین می‌ماند و مستانه را در خانه نشان می‌دهد، بیش از آنکه پایانی تحمیلی باشد اشاره‌ای است به آینده ای که چندان ناممکن به نظر نمی‌رسد. زنی از جنس مستانه حتی اگر فاصله بگیرد و از خود و زندگی‌اش اندوهگین شود، قدرت بازیافتن خود را دارد و این بار هنر به او یاری می‌دهد تا فردا را بر خاکستر دیروز بسازد.