سرویس تئاتر هنرآنلاین، نمایش ارخش به کارگردانی مسعود دلخواه این روزها در تالار چهار سوی مجموعه تئاتر شهر به روی صحنه است، کارگردان و بازیگران این اثرنمایشی در نشستی مهمان گروه نمایش خبرگزاری هنر ایران (هنرآنلاین) بودند.

داستان "ارخش" حاصل همین همراهی ادبی اسطوره ها و قهرمان های حماسی است و در راس آن ها مهم ترین و جذاب ترین قهرمان حماسی ادبیات ایران آرش کماندار روایت گر ایثارگری و حماسه سازی ملی است که حس غرور و میل به حماسه سازی ملی را تحت تاثیر قرار می دهد و بر دل می نشیند.

با توجه به این موضوع که شما همواره اشاره کرده‌اید "ارخش" یک تئاتر-پرفورمنس است، تعریف خودتان از پرفورمنس را بگویید و اینکه آیا پرفورمنس زاییده هنرهای تجسمی است؟

مسعود دلخواه: در مقاله‌ای راجع به پرفورمنس و ریشه یابی آن به طور خلاصه اشاره کرده‌ام که در مجله نمایش به چاپ رسید، کاملا درست است که پرفورمنس از هنرهای تجسمی و گالری‌های نقاشی می‌آید.

در دهه 50 نقاشان و هنرمندانی که در گالری‌ها فعالیت می‌کردند قصد زنده کردن هنری غیر زنده به نام نقاشی را داشتند به همین منظور در کنار تابلوهای نقاشی خود از عناصر هنری دیگر از جمله رقص، موسیقی، پانتومیم و ویژگی‌های تئاتری استفاده کردند، در واقع پرفورمنس از هنرهای تجسمی زاییده شد سپس با گذشت زمان هنرهای دیگر با آن آمیخته شد به عنوان مثال در زمان پرده‌برداری از یک تابلو فردیمی‌آمد و اپرا می‌خواند ولی موضوع آن اپرا چیزی مربوط به تابلو نقاشی بود.

بعدها از عناصر هنری بیشتری استفاده شد طوری که دیگر در گالری‌ها امکان اجرا وجود نداشت و نمی‌دانستند چه عنوان و نامی را باید برای آن انتخاب کنن زیرا نه نقاشی، نه موسیقی و نه تئاتر بود بنابراین نام پرفورمنس آرت را روی آن گذاشتند یعنی هنر اجرا (نقاشی که اجرا می‌شود)، آرت در انگلیسی بیشتر به نقاشی و هنرهای تجسمی گفته می‌شود و این نام بر روی آن ماند اما رفته رفته نیز از هویت خود جدا شد و در مکانهای مختلف از جمله خیابان، سالن تئاتر اجرا شد. پرفورمنس ترکیبی از انواع هنرهای ممکن است لزومی ندارد از همه هنرها در آن استفاده شودادغام دو یا سه هنر کافی است.

"ارخش" یک پرفورمنس نیست، بخش قالب آن ادبیات است در پرفورمنس مجبور نیستیم که داستان را کامل روایت کنیم و لزومی ندارد کاراکترها شناسنامه داشته باشند. "ارخش" یک تئاتر- پرفورمنس است و خواستیم به منتقدین بگوییم تا با معیارهای قبلی خود نمایش را مشاهده نکنند.

از نحوه شکل گیری نمایش بگویید؟

مسعود دلخواه: این اثر کاملا به شیوه کارگاهی و آموزشی با هنرجویان آموزشگاه تئاتر سه نقطه تولید شد، از شعر سیاوش کسرائی و متن برخوانی آرش بهرام بیضایی استفاده کردیم از آنجا که متن آرش بهرام بیضایی یک نوع روایت است که پتانسیل خوبی در آن وجود دارد و با توجه به کنش‌های موجود در متن نیاز به تنظیم نمایشی بود بنابراین با تنظیم نمایشی و دراماتورژی این متن را به شکل نمایشنامه در آوردم و در اتودها و مراحل تمرین شعر سیاوش کسمایی نیز در آن گنجانده شد.

آقای زرین شما در نمایش نقش "ارخش" را بر عهده دارید، کمی از نقش خود بگویید؟

بیژن زرین: افتخار می‌کنم که شخصیت آرش را در این نمایش زندگی می‌کنم و با درایت کارگردان همه عوامل گروه بازیگران در جای درست در نمایش قرار گرفته‌اند.

هنگامی که خواننده برخوانی آرش را می‌خواند لحظه کشیدن تیر هزار تصویر در ذهن او شکل می‌گیرد اما در اجرای تعلیق در رها شدن را نمی‌بینیم، چرا؟

زرین: در نمایش دقیقا زمانی که جان "ارخش" بالا می‌آید تیر را رها می‌کنم و این زمان در اجرای هر شب متفاوت است. حتی یک شب زمانی که تیر را کشیدم درست مانند این بود که روح از بدنم جدا شد و ناخودآگاه 3 بار زمین خوردم و بلند شدم در این حالت نتوانستم جلوی خود را بگیرم و اشک می‌ریختم. در واقع لحظه رها شدن تیر بستگی به زمانی دارد که جان از بدن "ارخش" خارج می‌شود و به تیر می‌رسد.

تماشاگرانی که نمایش را دیده‌اند بر این باور هستند که ضرورت نگارش این متن در شرایط فعلی اجتماعی از میان اشعار، مشخص شده است در این رابطه بگویید؟

دلخواه: در کشورهای پیشرفته دنیا یک کارگردان اجازه ندارد با اثری تجربی کار خود را آغاز کند، نخست باید آثار رئالیستی را شروع کند و بعد وارد حیطه های دیگر شود. من بیشتر ژانرها را امتحان کردم اما تئاتر شاعرانه چیزی است که به آن علاقه دارم و همیشه برای من جذاب بوده است، تصاویر شاعرانه، بیان و کلام در این حالت دارای زیبایی شناسی خاص خود است و گونه تئاتری است که من به آن علاقه مند هستم.

"ارخش" نمایشی با حضور جوانها و هنرجویان کارگاه آموزشی تئاتر سه نقطه ست، جوان گرایی در اثر وجه مثبت و منفی دارد، بازیگران جوان هستند و بدن آنها آماده است اما دیالوگ‌ها اگر توسط بازیگری حرفه‌ای بیان می‌شد شاید تاثیرگذاری بیشتری بر روی تماشاگر داشت چرا از بازیگران حرفه‌ای که با تماشاگر ارتباط بیشتری برقرار کند استفاده نکردید؟

دلخواه: درست است که کار کردن با گروهی جوان معایب و مزایایی دارد، جوان اهل ریسک است و در او جسارت وجود دارد و این چیزی است که در افراد حرفه‌ای کمتر وجود دارد تجربه افراد حرفه‌ای برای آنها امتیاز است چرا که این بازیگر صحنه و تماشاگر را می‌شناسد. این پروژه به عنوان پروژهای آموزشی و تولیدی در آموزشگاه آغاز شد و با گذشت زمان به این نتیجه رسیدیم که پتانسیا قوی‎تر شدن در اثر وجود دارد بنابراین گروه را گسترده تر کردیم. مطمئنا این امکان وجود داشت که نمایش را با 10 بازیگر حرفه‌ای و 10 بازیگر جوان روی صحنه بیاوریم اما تصمیم گرفتیم یک بار تمام نقش‌های محوری و فرعی نمایش را جوان‌ها بازی کنند که ریسکی بزرگ بود اما پشیمان نیستم در این اثر یک فرصت استثنایی به 20 جوان داده شد البته تنها مشکلی که گاها در جوان‌ها وجود دارد کم تجربه گی در برخی از آنها است.

پیش از آنکه شعر و سرود خوانی در صحنه آغاز شود انتظار می‌رفت رابطه بین قهرمان‌ها و شخصیت های داستان به پرداخت درام منجر شود اما این اتفاق دیر رخ می‌دهد، این چیزی بود که مد نظر خود شما بود؟

دلخواه: در واقع ما می‌خواستیم تا فضاسازی در اثر انجام شود این اجرا نه یک اجرای کامل از متن بهرام بیضایی، نه یک اجرا از شعرهای موجود و نه هیچ ادعایی در آن است که آرش حتما اینگونه بوده است، در عین حال ما به عمد نخواستیم قراردادهای قبلی تئاتر و ساختارهای دراماتیک را رعایت کنیم اگر این کار انجام می‌شد دیگر نمی‌توانستیم شعر فروغ فرخزاد و نیما یوشیج را در اجرا داشته باشیم. پس یک سری از قراردادهای تئاتری را زیر پا گذاشتیم از جمله اینکه تماشاگر در شروع اجرا پایان داستان را متوجه می‌شود.

گزارش تصویری مرتبط

ادامه دارد...

انتهای پیام/54/53