به گزارش هنرآنلاین ،به نقل از ایسنا،حمیدرضا شعیری اظهار کرد: نشانه- معناشناسی فرایند تولید معنا یا همان سمیوسیسم، در رفت و آمد بین نشانهها و معنا است، یعنی اینکه نشانهها چگونه در خدمت تولید معنا هستند و بحث دریافت معنا انجام میگیرد.
او افزود: تئاتر فرآیندی است که هم معنا تولید میکند و هم از آن معنا دریافت میشود. تئاتر چند نشانهای است، زیرا زمانی که با تئاتر سروکار داریم تنها با کلام سرو کار نداریم و چند سیستم نشانهای همچون کلام، حرکات بدن، رنگها، موسیقی، دکور صحنه و... با همدیگر فعالیت میکنند که هر کدام نیز مثل یک سیستم نشانهای عمل میکنند.
او ادامه داد: تئاتر یک نظام گفتمانی است، چراکه در گفتمان، سیستم ها در تعامل با یکدیگر هستند و این سیستم ها دست به دست هم میدهند و گفتمان را میسازند.
شعیری تصریح کرد: نظام گفتمانی به یک نظام محدود نمیشود، مثلاً نظام گفتمانی روایت محور یعنی کنشی داریم. نظام گفتمانی هم داریم که روایت محور نیست، یعنی کنش، هسته آن را تشکیل نمیدهد. نظام گفتمانی میتواند نظام گفتمانی مدرن یا فراکنشی باشد. همچنین نظام گفتمانی میتواند دیالوگ محور یا تک گوی در تئاتر باشد. او اضافه کرد: اگر بخواهیم تئاتر نقالی با تعزیه را مقایسه کنیم، سیستم ها و نظامهای گفتمانیاش به یک صورت عمل نمیکنند، ولی نقاط مشترک هم زیاد دارند. مثلاً نقالی و تئاتر روایی هر دو روایت هستند ولی به یک صورت روایت را پیش نمیبرند. این یعنی روایتها یکسان عمل نمیکنند، حتی تئاتر میتواند روایت محور نباشد، چنانکه تئاتر پستمدرن یا انتزاعی ساختار ندارد.
عضو هیئتعلمی دانشگاه تربیت مدرس گفت: کنشگران در تئاتر وارد صحنه میشوند و هر کنشگر دارای نقشی است که اجرا میکند و هر کنش باید خلأ یا نقصانی را رفع کند. با هر کنشی نتیجه میگیریم که مثلاً بحرانی رفع میشود و ارزشی به دست میآید. این گونه است که تئاتر برای ما روایت را جلو میبرد.
شعیری ادامه داد: در تئاتر پرفورمنس داستان نداریم تا کنشگران بر اساس نقشی که دارند، داستان را پیاده کنند. بنابراین خود بدن، کنش میشود. بدن داستان را خلق یا داستان را در صحنه ایجاد میکند. بنابراین وقتی از روایت درون یک تئاتر صحبت میکنیم، باید بدانیم روایتها به یک شکل تولید نمیشوند و دارای یک نظام واحد نیستند.
او افزود: در بحث نشانه- معناشناسی فضا بسیار مهم است، چراکه همه کنشگران صحنه در این فضا قرار دارند. فضاها انواع و اقسام مختلفی همچون فضای آبستره، ملموس و ... دارند. همچنین فضاها ممکن است بسته یا باز باشند. در درون فضا چیزهای بسیاری مثل حرکت، نور، جریان داستانی و نشانهها که در تعامل باهم معنا تولید میکنند و اتفاقات و رخدادها جاری است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: اگر فضای گفتمانی تئاتر را فضای گفتمانی بزرگ در نظر بگیریم، در درون این فضای کلی با خرده فضاهای ملموسی مواجه هستیم که مکان مینامیم. این مکان ممکن است اتاق، راهرو و یا پارک باشد که جریانی و کنشی در آن مکان صورت میگیرد. تئاتر همه این پیچیدگیها را با خود دارد.
او افزود: تئاتر امکان تکثیر دارد، یعنی کنشگران و فضایش تکثیر میشود، بنابراین تئاتر با تکثر نشانهای مواجه است. نشانههایی که شکل میگیرند و متکثر میشوند.
این مفسر هنری خاطرنشان کرد: تئاتر محل رویارویی و ایجاد آنچه که به آن فضاهای بین رسانهای میگوییم، است. تئاتر به سمت تئاتر بینا رسانهای هم حرکت کرده به دلیل اینکه تئاتر با ژانرهای غیر تئاتری هم وارد تعامل میشود، مثلاً میبینیم در انتهای صحنه پرده نمایش یاویدئو پروژکتور قرار دارد.
شعیری ادامه داد: نشانه علاوه بر اینکه در تئاتر است، به گونهای عمل میکند که یک رسانه دیگر را نیز با خود میآورد. مثلاً گروه و آلات موسیقی که وارد صحنه تئاتر میشود و ژانر موسیقی و نشانه آن حضور دارند، سپس می بینیم موسیقی با همه نشانههای مخصوص خودش به صحنه تئاتر آمده است.
او افزود: این نشان میدهد که تئاتر هم از لحاظ ژانری و هم رسانهای وارد تعامل با ژانرها و رسانههای دیگر میشود و اگر هم در ژانر خودش محدود مانده، قدرت تکثیر نشانهای بالایی دارد.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: شناخت نشانهها، شناخت فرآیند نشانهای، کارکرد نشانهای، نحوه سازماندهی، رمزگان نحوه تولید معنا از طریق نشانهها امری است که به همه حوزههای گفتمانی کمک میکند، یعنی دانش نشانهای کمک میکند تا ساز و کار گفتمانی را بهتر شکل دهیم.
شعیری ادامه داد: تئاتر و سینما گفتمان هستند و گفتمان در خدمت تولید معناست. در رابطه با نشانه- معناشناسی تئاتر کارهای عدیدهای در ایران صورت گرفته است. کتاب ترجمه شده، پایان نامهها و مقالات نوشته شدهاند، اما هنوز در این حوزه خیلی پیش نرفتهایم و در آغاز راه هستیم.