سرویس استان‌ها هنرآنلاین، حسین کلاقیچی گنجینه از سال 1310 تا 1324 در شهر تبریز مسئولیت کارخانه چاپ باتیک را به عهده داشت. وی چاپ باتیک را در سال 1308 در تبریز پایه گذاری کرد. در سال1370 از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درجه یک هنرمندی و درسال 1386 به عنوان برگزیده فرهنگستان هنر نشان درجه یک هنر به ایشان اهدا شد. استاد گنجینه در سال 1390 چشم از جهان فروبست. از این هنرمند اکنون به عنوان پدر چاپ باتیک ایران نام برده می‌شود.

باتیک "، واژه ای جاوه‌ای است. جاوه یکی از مهم‌ترین جزایر کشوراندونزی - کشوری با بیش از 16000جزیره - است. باتیک به معنای " چاپ مقاوم " است.

در این هنر، قسمت‌هایی از پارچه را با ماده‌ای مقاوم که مانع از نفوذ رنگ به پارچه می‌شود، می‌پوشانند تا با روشی خاص نقوش دلخواه را بر روی پارچه ایجاد کنند. شروع کار نقاشی و چاپ باتیک به حدود 2000 سال پیش بر می‌گردد. یعنی زمانی که مردم قبایل جاوه کشف کردند که عصاره بعضی درختان از نفوذ رنگ به داخل پارچه جلوگیری می‌کند. بدین‌ترتیب در آغاز یک روش مقاوم ابتدایی بوجود آمد و سپس بتریب به روش نقاشی و چاپ باتیک ایجاد شد.

پارچه‌های ابتدایی که از غارها و یا قبور فراعنه مصر به دست‌آمده است و هم چنین رواج هنر باتیک در میان بومیان جاوه و سوماترا مؤید این مدعاست که هنرِ نقاشی و چاپ پارچه قبل از رنگرزی به وجود آمده است. انسان آن دوره دریافته بود که با گره زدن، دوختن، چین زدن لایه و تا کردن نقاط معینی از پارچه و بعدها با پوشش بخش یا بخش‌هایی از پارچه با ماده مقاوم می‌تواند از نفوذ رنگ به داخل نقاط مورد نظر جلوگیری کند.

نوعی از چاپ باتیک که به " کلاقه ای " مشهور است از حدود 500 سال قبل در ایران رواج یافته است. هم اکنون اسکو و تبریز در استان آذربایجان شرقی که از مراکز قدیمی چاپ کلاقه ای محسوب می شوداز مراکز عمده این هنر است. همچنین تعداد کثیری از هنرمندان جوان و میان سال که شاگردان استاد حسین کلاقیچی گنجینه بوده‌اند این هنر را در برخی دیگر از مناطق کشور به ویژه تهران ادامه می‌دهند.

در ایران به طور عمده نقاشی و چاپ باتیک بر روی پارچه ابریشم طبیعی انجام می‌شود. رنگ‌های مورد استفاده درنقاشی و چاپ تا گذشته‌ای نه چندان دور بیشتر رنگ‌ها طبیعی بود ولی در حال حاضر به طور عمده رنگ‌های شیمیایی مورد استفاده قرار می‌گیرد.‌ اما در هر حال باید توجه داشت که رنگرزی پارچه باید به صورت سرد انجام پذیرد. از این رو رنگ‌های پروسیون( سرد )، ری اکتیو، خمی، بازیک و رمازول که قابلیت رنگرزی در درجه حرارت‌های پایین - تا حدود 25 درجه سانتیگراد - را دارد، انتخاب می‌شود. البته هم اکنون رنگ‌های‌آماده، به صورت خمیر و در ظروفی (تیوپ‌هایی) بااندازه‌های مختلف - از انواع و ینزور، پنتل، ساکورا - موجود است. این رنگ‌ها به‌راحتی در آب حل می‌شود و پس از خشک شدن از ثبات کافی برخوردار است و در اثر شستشو از بین نمی‌رود.

ماده مقاوم یا واکس با بهره گیری از موادی هم چون پیه، پارافین، موم،کلفن و سقز تهیه می‌شود. ابزار اصلی کار در نقاشی و چاپ باتیک، انواع قلم مو، لوله‌های هدایت کننده موم (تیان) کلاف چوبی و مهر( قالب‌های چوبی )است.

با بهره گیری از هنر نقاشی و چاپ باتیک، انواع تابلو، رومیزی، شال , روسری تهیه می‌شود که ارزش کار را ارزیابی نگاره و رنگ‌امیزی، خلاقیت و ابتکار هنرمند، تعیین می‌کند.

انتهای پیام/