سرویس تئاتر هنرآنلاین: "کشتن کفتر چاهی" را به لحاظ عدم انسجام در موضوع و برخورداری از خرده پیرنگهای به هم دوخته شده، باید یک اثر پسامدرن در نظر گرفت. این نامگذاری برای ایجاد سبک و سیاق قابل پذیرش و بررسی است که موضعگیری ما را نسبت به پدیده قابل بررسی یک اثر نمایشی معلوم گرداند.
محمد چرمشیر، نویسنده و رضا حداد، کارگردان که بارها با هم همکاری داشتهاند پیوسته در متدهای مدرنیسم و پسامدرنیسم به لحاظ ساختاری وضعیتهای نمایشی را ایجاد و اجرا کردهاند. اینکه ما در ایران، هنوز در دوره گذار از سنت به مدرنیسم هستیم یک واقعیت غیرقابل کتمان است اما اینکه بخواهیم همانند اروپاییها و آمریکایی مدعی گذر از مدرن به پسامدرن باشیم باید گفت که این حرکت در جاهایی که ما دچار واماندگی در سنت هستیم و نمیخواهیم نظم مدرن را پذیرا باشیم نوعی شبه حال و هوای پسامدرن قابل رویت است. از این منظر حقیقی که پسامدرن هم نقد و نقبی بر دنیای مدرن است و نمیخواهد در چهارچوب مدرن ماندگار باشد و با گذر از آن و بازگشت به نظم سنتی و کلاسیک به دنبال تلطیف دنیای پیرامونی خود است؛ یعنی این بازگشت در نظم پسامدرن به نظم کلاسیک بسیار شباهت دارد به این بلاتکلیفی ما در نظم سنتی و مدرن که البته در کشورهای پیشرفته خواهندگی و اشتیاقی برای بازگشت است اما در ایران ما بلاتکلیفی و سرگردانی است که ما را در عالم برزخ نگه میدارد که حال و هوای شبه پسامدرن را بر ما آشکار خواهد کرد. چنانچه در "کشتن کفتر چاهی" هم دختران و زنانی هستند که دست به کشتن دیگری یا خود زدهاند و همه اینها در بریدن از سنت و رفتن به سمت مدرن دچار وارفتگی و بلاتکلیفی شدهاند و برای همین دچار عذاب روحی و حال و هوای روان نژندها و روان پریشانه شدهاند و به موجب همین برهم ریختگی است که دچار گسست عاطفی و حال و هوای ضد انسانی شده و با غالب شدن روحیه حیوانی است که ددمنشانه دیگری یا خود را از پای در خواهند آورد.
این برزخی شدن که قلم چرمشیر را خشن کرده است، به آدمهایی تعلق دارد که اگر هم باشند تقریبا دور از دسترساند و انگار اینها در جایی معلق ماندهاند که عذاب روحی بکشند. زنان عنصر تلطیف کننده در جامعه انسانی هستند و هنگامی که این عنصر عاطفی خود خشن شود؛ یعنی حال و هوای طبیعی و نظم موجود برهم ریخته است. این همان نکته هشدار دهنده است که زندگی را طور دیگری نمایان خواهد کرد که در واقع دیگر زندگی شکل زندگی و معنای حقیقیاش را از دست داده است. شاید چرمشیر با برجسته شدن این نمونههای کمیاب به جامعه در حال توسعهاش دارد هشدار میدهد.
شاید در ساختار و شخصیتپردازی نمایش "کشتن کفتر چاهی"، تشویش بسیاری احساس میشود که ما در ذهن به جمعبندی نخواهیم نرسید. این آدمها نام و نشانی ندارند و کاملا هویت باختهاند و نمیشود تصور درستی از حال و هوایشان داشت. شاید این هم دلیلی است برای سردرگمی تماشاگران که از کل این قتلها نتوانند به یک تصویر و گمانه زنی درست برسند چون این وضعیت بسیار هولناک و غریب مینماید. یعنی در حال حاضر دور از دسترس به نظر میرسد و شاید دلیلش هم در کنار هم قرار گرفتن این نمونههاست که تشدید میبخشد وضعیت بسیار ناجور این زنانگی افسارگسیخته را...
ما در شکل اجرایی که رضا حداد کارگردانیاش را عهدهدار است، تلاش بیشتری را میبینیم که داشتههای متن را در این پراکندگی به سرانجامی برساند که بشود درک و دریافتی از وضعیت داشت. به هر تقدیر در اینجا ما با پراکندهگویی مواجه میشویم که این تصاویر هم بدون توجه به علت و معلولها به دنبال بیان معلولهاست و در این گسیختگی تصاویر است که سرچشمه این قتلها که همان فردیت افراد است و نه جامعه در حال گذار، ما دچار ترس و هراسی خواهیم شد. شقاوتی بیریشه که ریشه در هویت باختگی آدمهایش دارد. در اینجا کارگردان بر آن بوده که با رنگها، آب بازیها و باران نماییها و تصاویر و عکسها و لباسها و فرمهای بدنی بازیگران مجموعهای از شکلها و فضاها را بسازد که بیانگر اتفاقی درونی است چون در اینجا ذهنیتگرایی حرف اول و آخر اجرا را میزند.
تصاویر هولناک است از سه دختر که بر سر بریده مردهای جنجال میکنند. دختری در استخر است و از مادر وسواسیاش میگوید که او را کشته است و خودش به دست دختری کشته میشود که در آنجا لاک میزند و به دلیل دهان یخ زده این دختر میکشدش... یکی هم خواهرش را میکشد چون موهایش در حال ریخته شدن است و حال مویی از او در دهانش موقع غذا خوردن دیده شده و صبوری نمیکند و خواهرش را میکشد! یک دختر به خاطر دادن اطلاعات در یک دفتر فشن و مد به دست یکی دیگر کشته میشود. اینها در هم تنیدهاند و تار و پود قتلهاست که خشونت را در فضا نمایان میسازد. هر کدام یک نمایش مستقل است و نمیدانیم چرا باید این قتلها زیاد و تو در تو شده باشند!!
رضا حداد تماشاگر را در بالا مینشاند که از آنجا پایین و صحنه را به تماشا بنشیند که در آنجا شاهد قتلهاست و انگار صدای یک مرد راوی (آتیلا پسیانی) است که قرار است تحلیلی یا روایت واحد درباره این دختران و زنان و قتلهایشان ارائه کند. به هر روی این صدا زیبا و رساست اما صدای دختران بازیگر غالبا خشدار و جیغ است و انگار تمرین بیان نکرده باشند جز یکی دو نفر مانند سعیده آجرلی که به گیرایی حضورشان را علاوه بر تنهای آماده ایفاگری بازی، با صدا و بیان درست اثبات میکنند. شاید غیر حرفهای بودن بازیگران است که هنوز انگیزه قوی برای یافتن بیان گرم و گیرا را رقم نزده باشد.
در این نمایش صحنهآرایی و استفاده از چیدمان و امکانات اجرایی در اختیار اجراست و ما را جذب خود میکند و بسیار هم فضاساز است چون از باران مصنوعی که چند بار تکرار میشود لذت میبریم و از تماشای آن لباسها و حرکات بازیگران که تداعی بخش لحظههای خشن است هر چند دلمان نمیخواهد اما حس ناراحت کنندهای مییابیم. هر تابلو نیز زیبندگی خودش را دارد. مگر میشود از آن تصویر دختران با چادرهای آبی و آن دختری که به تنهایی پا در جنگل میگذارد و خون بر سر و لباس میپاشد و آن بارانی سپیدش را خونی و سرخ میکند دچار وحشت نشد؟! مگر آن لباسهای چرم و سیاه رنگ نمیتواند بیانگر نوعی فضای مردانه و خشن باشد که اینان را چون گانگسترها تداعی میکند که هر آن امکان دارد دچار رفتار خشنی شوند که میشوند و این التهاب نمایش را بالاتر میبرد و هراسناکی لحظه را افزایش میدهد. این هم تجربهای است که در نوع خود با سختیهایی همراه بوده است و البته آنچه زیبندهتر است که از متن میآید و کاستیاش لمس شدنی است؛ این است که مرکز ثقلی برای همگرایی این خرده موقعیتها نیست با آنکه اشتراکات موضوعی که همان قتل است در آن هویداست. باید که نویسنده تلاش بییشتری
میکرد تا اینها بیشتر به هم نزدیک شوند و ما بتوانیم مدلولها را در یک جا احساس کنیم و حس ناکجا بودن از آنها گرفته میشد. اینها به جایی تعلق خاطر دارند که این از پرداخته شدنش پرهیز شده است!! چرا با حذف مکان و لاپوشانی کردن زمان ساحت پیش روی را در سطح نگه میداریم و ادراکات معنایی را از این فرم و شمایل بیرونی دریغ میگردانیم؟!
رضا آشفته