سرویس تئاتر هنرآنلاین: همیشه این دغدغه و وسوسه برای هر کارگردانی وجود دارد که بخواهد نمایشهائی متفاوت از آنچه دیگران عرضه میکنند، به اجرا درآورد، اما این رویکرد ظاهرأ تجربی و متمایز الزاماتی هم دارد که محقق کردن آنها چندان آسان نیست. نمایش "وضعیت صفر" به نویسندگی محمد چرمشیر و کارگردانی آتیلا پسیانی با چنین داعیهای به اجرا درآمده است. در این نمایش دیالوگ، پرسوناژ و حادثهای وجود ندارد و همه چیز براساس گفتاری یک سویه و توصیفی که از بلندگو پخش میشود، شکل میگیرد. آتیلا پسیانی روی صحنه میکوشد به موازات بیان مضامین گفتار مورد نظر صحنههائی مربوط به یک شرایط جنگی را "باز سازی" و "بازنمائی" کند و در این رابطه تصاویر ویدیو پروجکشن هم صحنههای دیگری را نشان میدهند. این کار او در حقیقت بصری و صحنهای کردن گفتار مورد نظر است، اما در خود گفتار تناقضاتی وجود دارد: لحن و ترکیب گفتاری گوینده شاعرانه است و با مضامین تلخ، تأسف بار و یأس آور خود گفتار متناقض است؛ در آن بر"هق هق و خندیدن همزمان" هم تأکید فراوانی شده است. مضافأ این که، همه آنچه در صحنه بدون دیالوگ میگذرد، کلأ چیزی جز قرینهسازی سهگانه به کمک کلام، صحنهآرائی و تصاویر مجازی ویدیو پروجکشن نیست و باید اذعان داشت که عملأ سه شیوه بیان همزمان برای موضوعی یکسان انتخاب شده که براساس اصول و قواعد نقد ساختاری و تحلیلی، دو مورد از این سه مورد اضافی، غیرکاربردی و غیر ساختاری است. این اجرا کاملأ متکی بر "طراحی صحنه" است و روابط زنده و پویائی که مبتنی برحضور پرسوناژهائی معین و شکلگیری یک یا چند کنُش دراماتیک باشد، درآن دیده نمیشود. به همین دلیل اجرای فوق صرفأ یک "پرفورمنس" است و چون گفتار مورد نظر مشحون از تکرار مضامین، و صحنه هم کاملأ مقید و وابسته به این مضامین است، پرفورمنس فوق در اصل وجاهتی برای اجرا نداشته و آتیلا پسیانی بنا به همان دغدغه و وسوسه "متفاوت بودن" به چنین اجرائی که حتی "متن نمایشنامهای" هم ندارد، توسل جسته است.
استفاده از اشیاء، خاک، آدمکها و ادوات جنگی اسباببازی که همگی مینیمال و کوچکاند و نیز به کار بردن بخُور بد بوئی که بوی گوگرد سوخته میدهد به عنوان گازهای شیمیائی، برای شکل دهی به یکی از همان وضعیتهای جنگی اشاره شده در گفتار و حتی بهره گیری از "وانموده سازی" به کمک کله عروسکی "اسب"، تمامأ تلاشهای صحنهای اضافی برای شکلدهی به یک گفتار ادبی انشاء گونه است. دراین "پرفورمنس" آتیلا پسیانی به حدی از بخُور فوق استفاده میکند که فضای سالن پُر میشود و حسابی بو میگیرد و تعداد قابل توجهی از تماشاگران به رغم استفاده از ماسکی که به همین منظور به آنان داده شده، مجبور به ترک سالن میشوند. باید یادآور شد که استفاده افراطی از چنین ترفندی گرچه برای هرچه واقعیتر نشان دادن موقعیت و شرایط بوده است، اما یک ترفند "کانسپچوالیستی" به شمار میرود.
در همه اجراها معمولأ متن به اجرا کمک میکند، اما در این پرفورمنس، اجرا به متن کمک مینماید: در اصل متنی هم در کار نیست و همه چیز صرفأ در یک گفتار خلاصه شده است. پرفورمنس "وضعیت صفر" به نویسندگی محمد چرمشیر و کارگردانی آتیلا پسیانی تا حد زیادی مناسبتی هم جلوه میکند. در این اجرا مقوله بازیگری منتفی است، چون پرسوناژی وجود ندارد. ضمنأ میزانسن هم مطرح نیست، زیرا تماشاگر، پرسوناژهائی که دیالوگ یا کنشهای رفتاری معینی نسبت به هم داشته باشند، در صحنه نمیبیند. استفاده از کبوتران سفید هم با کارکرد "تمثیل واره"ای از صلح و آرامش، باز اقدام افراطی دیگری برای شلوغی و مضمونسازی هرچه بیشتر صحنه است که برای این پرفورمنس چندان الزام مضمونی و ساختاری ندارد. در کل، پرفورمنس "وضعیت صفر" به کارگردانی آتیلا پسیانی دادهها و داشتههای اضافی زیادی دارد و اساسأ شاکله مراحل اجرائی "یک صحنهسازی تمرینی نمایشی" را به گونهای عملی به نمایش میگذارد.
حسن پارسائی