به گزارش هنرآنلاین ، برنامه گفتگوی فرهنگی با موضوع "آسیبشناسی ترجمه کتب علوم انسانی" با حضور مسعود فکری عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق زهرا ابوالحسنی مدیر گروه پژوهشهای زبانی سازمان سمت و تماس تلفنی با منوچهر صانعی دره بیدی عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی روی آنتن رادیو گفتگو رفت.
در ابتدای این برنامه فکری درباره وضعیت ترجمه در ایران گفت: برای پاسخ به این سؤال باید به سه منظر توجه کرد. اول مربوط به ضرورت ترجمه است که ما جامعهای داریم تولید کننده علم است و دوم جامعهای است که دریافت کننده علم است. دوم نگاه به ترجمه مضمونی و محتوایی است که میخواهد در خدمت چه موضوعی قرار بگیرد. در کشور ما ترجمه به عنوان یک اصل اساسی و راه حل معرفتی مورد استفاده قرار میگیرد.
این استاد دانشگاه افزود: در حوزه تاریخی، از ماوراء النهر تا بین النهرین کارهای فراوانی در حوزه ترجمه صورت گرفته است چون جامعه ایران علاقهمند به بهره برداری از علوم دیگر بوده است و این ظرفیت برای تعامل معرفتی و فرهنگی بوده است. با چشم پوشی از این بعد تاریخی، جوامعی که علاقهمند به بهره برداری از علوم دیگر هستند، خود را ملزم به برقرار کردن پل ترجمه میدانند و مثل هر ابزار دیگری انحرافاتی در آن به وجود میآید.
فکری یادآور شد: کشورها برای اینکه ساختار فرهنگی دیگر کشورها را تغییر دهند، اندیشههای خود را در قالب زبان خود به آنها منتقل کردند. یک بعد ترجمه مثبت و بخش دیگر برای دیگر جهات بوده که مثبت ارزیابی نمیشود. در عین اینکه ما به ابزار ترجمه نیاز داریم باید توجه کنیم که ممکن است، عوارضی داشته باشد. اگر به علوم انسانی نزدیک شویم این نگرانی که ترجمه تأثیرات بیشتری دارد، بیشتر میشود.
وی در خصوص شکل گیری علم و دانش توضیح داد: شکل گیری علم و دانش محصول جریانهای همسوست. اگر کسی بخواهد تاریخ ریاضیات را بررسی کند، خواهید دید که در محل تلاقیها زایش جدید علم به وجود میآید.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: در دورهای که ما زندگی میکنیم تنوع و گستردگی دانشها وجود دارد و لازمه آن دریافت علم است. دوم اینکه بسیاری از دستاوردهای بشر ناشی از شرایط علمی و جغرافیایی است. پیامبر (ص) میفرماید علم را بیاموزید هرچند در چین باشد و این نشان میدهد استفاده از تجربه دیگران برای ما ضرورت است و همه میتوانند در حوزه ترجمه استفاده شود.
فکری ادامه داد: همه این علوم در زمان ترجمه در ضریب حساسیت مشخصی قرار میگیرند و آن این است که بعضی دانشها در بستر ترجمه پیامدهای غیرعلمی را منتقل نمیکنند اما برخی دیگر پیش فرضهای دیگر را مطرح میکنند و این در حوزه علوم انسانی است.
عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق توضیح داد: در کشورمان در زمینه ترجمه با دو جریان رو به رو هستیم؛ اول اینکه برای بهرهمندی از تجربیات علوم در کشورهای دیگر به ترجمه روی آورده شد. برخی نیز فکر میکردند افکار رایج در جامعه پاسخگوی نیازهای ما نیستند و باید افکاری را وارد کنیم. دوم اینکه برای یافتن نقاط مشترک به دنبال ترجمه رفتیم.
وی افزود: همچنان باید به نیازمان برای شناخت علوم مختلف حتی در حوزه علوم انسانی از طریق ترجمه توجه کنیم. بعد از آن نیز باید نگاه منتقدانهای نسبت به استفاده از ترجمه داشته باشیم.
پرداختن به هرکتابی در حوزه ترجمه اقتضای خاص خود را دارد
در ادامه زهرا ابوالحسنی مدیر گروه پژوهشهای زبانی سازمان سمت به عنوان متولی کتب دانشگاهی گفت: سازمان سمت فقط در حوزه علوم انسانی به کار تألیف و ترجمه میپردازد. تفاوت ماهوی بین علوم انسانی و علوم دقیقه در این است که علوم انسانی به انسان و رابطه آن با جامعه میپردازد. به همین دلیل بنای اصلی در سازمان سمت بر ترجمه نیست.
ابوالحسنی افزود: در سازمان سمت بنا بر این است که در جاهایی که نیاز به انتقال مبانی نظری است، ترجمه انجام میدهد اما برای تدریس بیشتر بنا بر تألیف است. در مواجهه با کتابهای درسی در بحث سرفصلها در سه حوزه وارد بحث ترجمه شدیم، اول مربوط به تدریس کتاب با نگاه نقادانه است. دوم مربوط به پژوهش و تدریس و سوم مربوط به الگوبرداری از نظریه غربی است که از ترجمه استفاده میشود و اقتضائات خاص خود را دارد.
مدیر گروه پژوهشهای زبانی سازمان سمت ادامه داد: اگر کتابی سرکلاس برای تدریس برده میشود، اقتضائات ترجمه این کتاب با دیگر کتابها متفاوت است. تمام نظامها برای خطشه دار نشدن ارزشهای خود یا از معیارهای علمی و یا از معیارهای ارزشی استفاده میکنند. اگر کتابی انتخاب میشود، باید جایگاه کتاب در ارتباط با علوم دیگر باید بررسی شود. در بخشهای ایدئولوژیک نیز به طور قطعی مبانی فرهنگی مورد توجه است.
در ادامه منوچهر صانعی دره بیدی عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی در تماسی تلفنی گفت: یکی از رکنهای اساسی فرهنگ و تمدن ارتباط بین المللی است و در زمینه ترجمه چند فقره ترجمه علوم یونانی در زمان مأمون و علوم جدید اروپایی به زبان جدید در بعد تاریخی وجود دارد. این نشان میدهد رشد فرهنگی و تمدن مشروط به ترجمه است.
وی در خصوص کارهای ترجمه انجام شده در حوزه فلسفه عنوان کرد: کمیت کارهای انجام شده پس از انقلاب به هیچ وجه قابل قیاس با دهههای پیشین نیست. ترجمه باید پشتوانه حکومتی داشته باشد و هرسال جلسهای با مترجمان تشکیل دهند تا نظرات مبادله شوند.