سرویس تئاتر هنرآنلاین: نویسندگان با تجربه هرگز از پیش عنوانی برای اثرشان در نظر نمیگیرند، بلکه همه چیز را میسپارند به کامل شدن اثر. عنوان ممکن است مستقیم یا تلویحی و حتی پارادوکسیکال باشد؛ در مورد اخیر، معمولا در پس عنوان پارادوکسیکال هم ارتباط و علتی وجود دارد. در نمایش "آنتولوژی صبح فرحناک یک چاقو"، نسبت دادن "یک صبح فرحناک" به شیء یا ابزاری مثل "چاقو "، نه تنها استعاری نیست، بلکه اساسأ بیربط است، اما وارد کردن موضوع و کاربری چاقو در متن و اجرای نمایش میتواند نوعی ابتکار باشد، به شرط آن که چنین مضمونی عملا به اثبات برسد. معمولا در نمایشهای فانتزیک و کمدی، نویسنده این حق را دارد که اشیاء یا موضوعات فرعی معینی را هم به کار بگیرد تا بلکه به طور ضمنی به عنوان یک ابزار یا موضوع تمثیلی، تأویلپذیر و یا چاشنی تأثیرگذاری برای هرچه کمیکتر شدن موضوع، حادثه و یا موقعیت کارکرد نمایشی پیدا کند.
در نمایش "آنتولوژی صبح فرحناک یک چاقو" به نویسندگی و کارگردانی رضا گشتاسب، نویسنده که کارگردان نمایش هم است، بنا را برآن گذاشته که از همه چیز و همه موضوعاتی که به نظرش رسیده، استفاده نمایشی کند؛ در این رابطه تعدد پرسوناژها، شلوغی فضای نمایش و نیز موضوعات متنوعی که دستمایه و ذهنمایه متن و اجرا قرار گرفته گواه این ادعاست.
ترفندهائی که رضا گشتاسب برای خاص و قراردادی نشان دادن پرسوناژها و حتی شیوه پردازش موضوع و سپس اجرای اعمال و حرکات آنها به کار میگیرد، تماما برآیند نوع نگاه خاص او به مدیوم نمایش است. این نگاه در این نمایش تا حدی به سرانجام رسیده و تماشاگر با پرسوناژهائی رو به رو میشود که زبان، رفتار و استنباط هایشان از زندگی، در چارچوب همان "روزمرهگی" و مراودات و روابط عادی واقعی خلاصه شده و او برای ارائه این موضوع یک طراحی ذهنی شخصی و قراردادی کمیک درنظر گرفته است. نکته حائز اهمیت در این اجرا برمیگردد به این که هرچیزی قبل از کمیک بودنش تا حدی عجیب هم جلوه میکند و قرارشده که تماشاگر همه چیز را فقط از نگاه نویسنده متن ببیند. از قضا در موقعیت نسبتا داستانگونه نمایش هم یک نویسنده مرکزیت و محوریت موضوعی پیدا کرده و به تناسب ژانر نمایش که "کمدی درام" است، این پرسوناژ نویسنده به طور نسبی شخصیتپردازی هم میشود.
دراین اجرا سعی شده آدمهای بزرگسال همچون کودکانی بزرگسال جلوه کنند و ضمنا همه گفتارها و حرکات از قاعده و قانون بیرون بزند تا پس زمینه فرهنگ آنارشیستی افراد خانواده کمیکتر از حد انتظار تماشاگر شود. ضمنا دیالوگها سبک و سیاق تئاتری ندارند، زیرا همین معمولی بودن گفتوگوها هم در اصل جزو ترفندهای طنزآمیز موضوع و محتوای نمایش بوده است.
موسیقی، کارکرد دراماتیکی خوبی دارد؛ حتی در فواصل صحنهها ذهن تماشاگر را همچنان به تداوم ماجراگونگی اجرا معطوف میکند. بخشهای مربوط به روایتهای مقطعی و فاصلهگذارانه که با میزانسن خطابی روبه تماشاگران اجرا میشود، به علت کوتاه بودنشان خصوصیت نمایشی اجرا را قابل تأکیدتر کرده است. باید یاد آور شد که گاهی دیالوگهای ذهنی پرسوناژها هم از طریق بلندگو شنیده میشود و مضافأ آن که صداها و جملات بیان شده در گوشی تلفن هم به گوش تماشاگران میرسد و در نتیجه، به شکل خلاقانهای این حرفها و جملات هم جزو دیالوگهای نمایش میشوند. در میان حرفهای افراد خانواده خاص نمایش، گاهی "خرده روایت" هائی هم وجود دارد. روایتهای جدی و غیرجدی موضوعات جنبی درجاهائی از لحاظ زمانی پس و پیش میشود تا روایتهای کوتاه و مشاهده موقعیتهای خطی و پشت سرهم تماشاگر را خسته نکند و در عوض به فکر فرو ببرد و در مواردی حتی خندهدار هم جلوه نماید. این ترفندها و تمهیدات درکلیت خود خانواده و اعضایش را همچون "ارکستراسیونی ناجور و ناهماهنگ" نشان میدهد. از لحاظ رفتاری برای پرسوناژها تا حدی پس زمینههای روانشناختی در نظر گرفته شده است .
نمایش ضعفهائی هم دارد؛ این ضعفهای نسبی مربوط میشود به عدم کاربری دراماتیک "چاقو " در قیاس با تأکید زیادی که روی آن شده است. در جاهائی "چاقو" اساسا اضافی هم به نظر میرسد. ضمنأ پایان نمایش تا اندازهای رها و گمانهزاست، در حالی که باید به تناسب اهمیت محوری پرسوناژها و زندگی نمایشیشان، همه چیز به قطعیتی قابل قبول منجر میشد. نمایش " آنتولوژی صبح فرحناک یک چاقو " به کارگردانی رضا گشتاسب در رابطه با نشان دادن زوایای تلخ و شیرین زندگی نیمه روشنفکرانه خانواده مورد نظردرچارچوب ژانر " کمدی درام"، به رغم کاستیهای نسبی اش اجرائی موفق است .
حسن پارسائی