سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: شعرهای مجموعه "خط‌ها و نقطه‌ها" از فرامرز سلیمانی بین سال‌های 1969 تا 1975در یک بازه زمانی شش ساله نوشته شده‌اند. این مجموعه پس از چند سال در سال 1361 در ایران منتشر شد و با وجود اینکه بیش از سی سال از این انتشار می‌گذرد تا کنون از این مجموعه هیچ تجدید چاپی صورت نگرفته است.

نام سلیمانی پیش از انقلاب در کنار نام پرویز اسلام‌پور، احمدرضا چه‌کنی وهمچنین چهره‌هایی از "شعر ناب" شنیده می‌شد. اشعار این مجموعه کوتاه که متشکل از هشت شعر است به استثنا شعر آخر "بیگانه‌ای در وطن"همه حول یک موضوع سروده شده‌اند: آمریکا. آمریکا در آن سال‌ها درگیر جنگ ویتنام و انواع مسائل دیگر از جمله جنبش علیه تبعیض نژادی ، جنبش هیپی‌ها و همچنین جنبش‌های دانشجویی بود.صدای تبعیض‌ها و تناقض‌ها در آمریکای دهه هفتاد از هر زمان دیگری بلندتر بود. سلیمانی در چنین فضایی در آمریکا دانشجو بود و این مشکلات و مسائل در اشعار این مجموعه بازتاب پیدا می‌کند و سلیمانی نه تنها ترسی از ارجاع به این حوادث ریز و درشت ندارد که احتمالا خودشان دلیل مهمی برای سرودن این اشعار بوده‌اند.

اولین شعر این مجموعه "با اسکاچ، زیر مجسمه آزادی" درحکم دریچه‌ای است که شاعر پیش روی مخاطبش می‌گشاید و او را بیشتر با فضای شعر خود و موضوع اشعارش یعنی آمریکا و مردمش آشنا می‌کند. زبان سلیمانی در این مجموعه به دلیل موضوع محور بودن آن ساده و بیانگراست و دراین مجموعه از نحوهای کاملا شعری و تقطیع پیچیده کلمات خبری نیست و جملات زود به پایانشان نزدیک می‌شوند. "سلیمانی" از این وضعیت زبانی ساده به سود طنزی گزنده که موضوع را نشانه گرفته‌اند بهره می‌برد.لحن این طنز گاه ملایم‌تر و کنایه آمیز است و گاه طوفانی و تمسخرآمیز اما در تمام اشعار نگاه انتقادی و ماهیت طنزآمیز آن ثابت است.

"یکشنبه‌ها خدا با کادیلاکش به نیویورک می‌آید/ ویکسربه ریورساید چرچ می‌رود/ کنار محراب زانو می‌زند/ صلیب می‌کشد و/ اشک می‌ریزد/کشیش پیر بازویش را می‌گیرد و می‌گوید:/پسرم! به کلیسا کمک کنید/ نلسن وقتی این را می‌شنود/ انگشت وسطی دستش را حواله می‌دهد."/ "سلیمانی" در این شعر جنبه‌های مختلف زندگی آمریکاییها را به تمسخر می‌گیرد. از فرهنگ روزمره زندگی در آمریکا و اهمیت تلویزیون در زندگی آمریکاییها گرفته تا تجمل گرایی و احساسات میهن پرستانه آنها در بحبحه جنگ ویتنام : "نوارها و ستاره‌ها را جلوی خانه می‌کارند/ و میله‌ی پرچم را با وسواس آب می‌دهند/ و دعا می‌خوانند/ افتخاری برای پسرشان که در شبه جزیره‌ی وحشی‌ها/ زردها را تنبیه می‌کنند"/ و شاعر حتی اعتراض منفعل و بی‌نتیجه هیپی‌ها به جنگ را هم به سخره می‌گیرد.

در قسمتی از شعر او خطابه‌ای را با عبارت "آمریکای هفتاد" آغاز می‌‍‍‌‌‌‌‌‌کند و با عبارت "شکسپیر" "هیاهوی بسیار برای هیچ" به پایان می‌برد و این‌گونه از "آمریکا" مضحکه‌ای تمام عیار می‌سازد. در شعر دوم مجموعه نیز سلیمانی همبرگر و جوجه‌های برشته کنتاکی را به عنوان محصول غذایی کاملا آمریکایی موضوع شعر طنز آمیز و انقادی خود قرار می‌دهد. شاعردراین مجموعه نگاهی چند جانبه به آمریکا می‌اندازد. هم تاریخ سیاسی آن زمان دولت "آمریکا" و هم جنبه‌های مختلف زندگی روزمره آمریکاییها را هدف قرار می‌دهد. در شعر آخر مجموعه "بیگانه‌ای در وطن" شاعر به وطن بازگشته اما نگاه او تحت تاثیر سفرش به آمریکا برای همیشه عوض شده سفر او به غرب مثل اینکه بازگشتی ندارد.

نام این مجموعه نیز کنایه‌ای به پرچم "امریکاست" خط‌ها همان خطوط عمودی پرچم و نقطه‌ها به ستاره‌های پرچم "آمریکا اشاره دارد.

انتهای پیام/

محمد قاسمی