سرویس معماری هنرآنلاین: سوء تفاهم چاقوی دو سر برنده‌ای است میان دو عاشق. شمشیر دو لبه‌ای میان دو تن که اشتیاق‌شان از میان برداشتن تن است و در هم آمیزی جان. سوء تفاهم میان دو عاشق درهم آمیزی گوشت است و فلز، خون و آهن. سوء تفاهم نیروی تیز و پر شتابی است که اتللو را به بستر دزدمونا می‌کشاند تا خنجری تشنه را به قلب معشوق بنشاند و حقانیت وی را نه برای اتللو بلکه برای عالمیان به اثبات برساند. سوء تفاهم تشنه خون است و سرانجامی جز جنایت ندارد.

"چند درجه سوء تفاهم در مقیاس اتللو" درگیر شدن نقش است در سوء تفاهمی که اتللو به تمامی با آن درگیر بود. بازیگر نقش اتللو شوربختانه به زندگی اتللو رخنه می‌کند و یا به عبارت دیگر اتللو است که به زندگی بازیگر نقش‌اش فرو می‌رود. بازیگر نقش اتللو که بنا است نقش اتللو را در نمایشی بازی کند، ناگهان خویش را تنها و در میان موقعیتی مشابه می‌یابد و‌‌ همان درگیری‌های ذهنی که روزی اتللو تجربه کرد و وی را به سوی جنایت پیش راند، اینجا و در زندگی امروز و صحنه بازی‌اش نمود بیرونی پیدا می‌کند. وی درگیر نقش خویش و درگیر خود خویش است همزمان. دزدمونا به هیئت زنش و زنش در نقش دزدمونا بر او ظاهر می‌شود. همینطور تمام شخصیت‌های کلیدی نمایشنامه اتللو از جمله امیلی، یاگو و کاسیو به عنوان همکاران نمایش و در هیئت بازیگر نقش‌هایشان بر او ظاهر می‌شوند و‌‌ همان داستانی را پیش می‌برند که نمایشنامه اتللو را ساخت با این تفاوت که این بار جنایت نه در بستر دزدمونا بلکه در اتاق گریم و زخمی که بازیگر نقش اتللو بر خویش می‌زند، ختم می‌شود.

سوء تفاهم حجم عظیم و تحمل ناپذیری از آگاهی نیز هست. دانشی از جزییات ریز ویرانگر. دانشی از شیوه راه رفتن، زاویه نگاه، حرکت دست‌ها، چرخش مردمک‌های چشم، حرکات غیر ارادی پوست صورت، چروک غیر عادی لباس، گرد خاک کفش‌ها، لکه‌های روی پیراهن، کلمات، ثانیه‌ها و هر اطلاعات ریز و درشتی که ذهن مشکوک را به یافتن حقیقت راهنمایی کند. حقیقت مطلق. حقیقتی که مطلق می‌نماید تا بستر دزدمونا را برای مهمانی خون آماده کند. حقیقتی که انسان را نه به رشد و تغییر و آگاهی پیش برنده، بلکه به سمت جنون هدایت خواهد کرد. چند درجه سوء تفاهم نمایش جنونی است که بازیگر نقش اتللو را در کام خود فرو می‌برد و وی را به اتاق گریم می‌کشاند تا خنجر اتللو را در شکم خویش فرو کند.

او به دست خویش می‌میرد. مرده است. در ابتدای نمایش بازیگر نقش اتللو با دردی فرساینده، با چشمانی وق زده و بیرون جهیده از کاسه سر، با تماشاگر خویش رو در رو می‌شود. لباس‌های یک بیمار به تن دارد و اکسیژن به او متصل است. مرگ او فرا رسیده اما فرصتی به چنگ می‌آورد تا داستان آنچه بر او طی شده را بازگو کند. او از بیمارستان فرار کرده است یا ما را به بیمارستان می‌کشاند، در هر حال حقیقتی بر زبانش جاری است. "اگر قرار باشد تا دقایق دیگر بمیرید، به جبران زندگی و روابط خود می‌کوشید اما اگر این مردن و زنده شدن تکرار شود، دوباره به زن‌تان مشکوک می‌شوید، دوباره بازی در می‌آورید، دوباره تلفن‌تان را جواب نمی‌دهید و به عبارت دیگر، دوباره به زندگی‌تان گند می‌زنید." برای بازیگر نقش اتللو مردن و زنده شدن فرایندی تکراری است. یک بازیگر هر شب روی صحنه زنده می‌شود و با تمام شدن نمایش، می‌میرد اما این بار علی رغم اینکه مرگ را به بازی گرفته است، مرگ اما وی را جدی می‌گیرد و فرصت دوباره زنده شدن برای همیشه از میان می‌رود.

"آقای دکتر قرار نبود خنجر این قدر تیز باشد، قرار نبود جدی جدی خودکشی کرده باشم. قرار بود فقط کمی خودم را لوس کنم."

بازیگر نقش اتللو تنها یک دقیقه فرصت دارد تا داستانش را بازگوید. سرنوشتی که با سرنوشت اتللو چنان هضم شده که دیگر تشخیص این از آن ممکن نیست. برش‌هایی از زندگی و احساسات اتللو است که در برابر برش‌هایی از زندگی و احساسات بازیگر از خویش، عرضه می‌شود. وی که از سوی زن‌اش که بازیگر نقش دزدمونا نیز هست، سردی می‌بیند، به او مشکوک می‌شود. او نمی‌خواهد باور کند رابطه‌اش به پایان رسیده است و هر رفتاری را به خیانت تعبیر می‌کند. بازیگر نقش یاگو نیز به آتش ماجرا دامن می‌زند و عشق سابق بازیگر نقش کاسیو به زن او را یادآور می‌شود. بازیگر نقش اتللو که دیگر تاب آن ندارد تا به گره گشایی روابط بپردازد، پایان این جنون را در خودکشی خویش جستجو می‌کند. خودکشی نمایشی، تا زن‌اش را به ترحم وا دارد و به زندگی باز گرداند. اما خنجر تیز و برنده با گوشت تن بازی ندارد و بازیگر نقش اتللو را با شکمی شکافته در اتاق گریم‌‌ رها می‌کند. بازیگر نقش اتللو با خودکشی‌اش به حقانیت زن‌اش پی می‌برد. همزمان به حقانیت دزدمونا، حقانیت کاسیو، حقانیت اتللو و این حقیقت مهم که سوء تفاهم نیروی کشنده و سوزاننده ایست که تمام حقایق را وارونه جلو می‌دهد. همچون اسیدی بر چهره زندگی پاشیده می‌شود و کراهتی تمام نشدنی می‌سازد.

بازیگر نقش اتللو در پایان نمایش می‌میرد. او لباس بیمارستان را به مثابه پوستی چروکیده از تن در می‌آورد و صحنه نمایش را این بار نه با زجری که در ابتدای نمایش بروز می‌داد، بلکه با آرامشی که مرگ برایش به ارمغان آورده، ترک می‌کند. بازیگر نقش اتللو نقش‌اش را بازی کرده و صحنه را ترک می‌کند. می‌میرد و صحنه را خالی می‌کند. بازیگری خود به تمامی ساختن و از میان رفتن است. با وی همه چیز بر صحنه زاییده می‌شود و با پایان گرفتن نمایش بازیگر نیز به پایان می‌رسد. همچون رویا یا کابوسی شگفت که به وقت بیداری حباب وار می‌ترکد. تنها سکوت می‌ماند و بهتی که برای تماشاگر باقی است.

چند درجه سوء تفاهم با بازی متفاوت محمدرضا ترابی تجربه تازه‌ای در پرونده این بازیگر است. محمدرضا ترابی در این نمایش قابلیت‌های تازه بازیگری‌اش را به نمایش می‌گذارد. با اینکه تمامی داستان بر گرده یک نفر است و بازیگر نیز در چیدمان کارگردانی در جایی ثابت قرار گرفته و بیم آن می‌رود که نمایشنامه را از تئا‌تر صحنه‌ای به نمایشنامه خوانی بکشاند، اما این مرز باریک با گام‌های هوشمندانه طی می‌شود. مونولوگ طولانی "چند درجه سوء تفاهم در مقیاس اتللو" با کارگردانی بی‌حرکت و ساکن‌اش اما حرکت را از چشم به ذهن می‌کشاند. تماشاگر که چندان چیز زیادی برای دیدن ندارد اما با ذهن و وسواس‌ها و احساسات بازیگر همراه می‌شود و حرکت و پویایی را در ذهن خود تجربه می‌کند. تک بازیگر نمایش، به تمامی وجود خویش را بر روی صحنه عرضه می‌کند تا ایماژهای بدیعی در ذهن تماشاگر ساخته شود و وی را با خود تا پایان نمایش همراه کند.

چند درجه سوء تفاهم در عین حال نگاهی تازه به نمایشنامه اتللو شکسپیر نیز هست. محسن رهنما تلاش دارد با نگاهی دوباره به اتللو آنچه وی تجربه کرده را با روابط درهم و بی بنیاد امروز جامعه یپوند بزند. اتللو سردار رومی همانقدر در روابط خانوادگی‌اش ناکارآمد بود که بازیگر نقش اتللو بیرون از صحنه بازی ناکارآمد است. هر دو قواعد را بلد نیستند. یکی سردار در جنگ و دیگری بازیگری توانمند در صحنه اما هیچ کدام بازیگر خوبی برای زندگی نیستند، بازی‌ها را نمی‌خوانند و از روابط پیچیده، فساد، دروغ و تظاهر چیزی سر نمی‌آورند و به گرداب سوء تفاهم گرفتار می‌شوند.

چند درجه سوء تفاهم به نویسندگی محسن رهنما و کارگردانی و بازی محمدرضا ترابی این روزها در تالار هنر اصفهان در حال اجرا است.

افسانه شفیعی

انتهای پیام/