سرویس تجسمی هنرآنلاین : سومین حراج تهران با فروش سیزده میلیارد و دویست و پنجاه و هفت میلیونی خود چشم همه هنرمندان و هنردوستان را در عصر جمعه نهم خرداد ماه به سوی هتل پارسیان آزادی تهران جلب کرد و طبق سنت هر ساله مخالفان و موافقان حراجی تا مدتی در رسانه‌های عمومی و محافل خصوصی راجع به آن اظهار نظر کردند. موافقان عمدتا بخاطر ایجاد گردش مالی در بازار هنرهای تجسمی موافق حراج و مخالفان به دلایل رویکردهای ایدئولوژیکی مخالف حراج تهران هستند. در این مقاله سعی بر آن است که با توجه به اطلاعات داده شده در سایت حراجی تهران، تحلیلی بدون موضع گیری صورت گیرد و سوالاتی طرح شود تا مخاطبان بتوانند بدون هیاهو رسانه ایی و اظهار نظرهای محفلی دورنمای بهتری از این حراجی داشته باشند.

حراجی در سلطه نقاشی

تعجب آور نیست که نقاشی رسانه اول در هنرهای تجسمی ایران است. مردم عادی و مخاطبان خاص و مجموعه داران نقاشی را به علل مختلف «هنر» واقعی می‌دانند. عللی که جای بیان آن‌ها در این مقاله نیست. ولی چیزی که باعث تعجب است سهم بسیار اندک رسانه‌های دیگر از بازار هنر است، بخصوص عکاسی و چیدمان.

نمودار شماره ۱

در حراجی تهران فقط یک چیدمان از محمود بخشی به فروش رفت که خود جای خوشحالی دارد ولی سوال اینجاست که چیدمان (اینستالیشن) دیگری لیاقت حضور در این حراجی را نداشت؟ معیار انتخاب آثار چیست؟ آیا آثاری که از فروش آن اطمینان وجود دارد در حراجی ارائه می‌شود تا خدای نکرده اَنگ نفروختن به حراجی زده نشود؟

اما در مورد عکاسی بحث دیگری است. به نظر می‌آید در میان عموم مردم عکاسی هنوز به عنوان یک «هنر» شناخته نشده است. دلیل دیگر استقبال کم از هنر عکاسی، تک نسخه نبودنش است که او را از «هنر والا» بودن خارج می‌کند و این به طبع مجموعه داران خوش نمی‌آید. البته بی‌تعهدی عکاسان در تعداد نسخه‌های اعلان شده برای فروش مزید بر علت است که در جای خود باید بررسی و تحلیل دقیقی شود.

هنرمندان پیر - هنرمندان جوان

نمودار شماره ۲

حراجی تهران هنرمند زیر سی سال نداشت. وحید چمانی سی ساله جوان‌ترین هنرمند حراجی و محسن وزیری مقدم با ۹۰ سال سن پیر‌ترین هنرمند حاضر در حراجی بودند. نمودار بالا نشان می‌دهد برخلاف اظهارنظرهای مطبوعاتی بیش از ۵۰ درصد هنرمندان حراجی بالای ۶۰ سال سن داشتند و هنرمندان زیر ۴۰ سال فقط ۲۱ درصد شرکت کنندگان حراجی را شامل می‌شدند. در تحلیل این آمار می‌توان گفت که احتمالا انتخاب و تمایل مسئولین حراجی به دلیل گرایش خریداران، بیشتر روی هنرمندان پیشکسوت و صاحب نام بود. چرا که در اینگونه حراجی‌ها اسم هنرمند از اثر هنری‌اش مهم‌تر است!

مقایسه فروش بین هنرمندان

نمودار شماره ۳

جای تعجب نیست وقتی اکثر هنرمندان انتخابی حراجی بالای ۶۰ سال سن داشته باشند بیشترین مبلغ فروش هم به آن‌ها تعلق گیرد ولی نکته جالبی که در این نمودار قابل مشاهده است رقابت جدی و حرفه ایی بین هنرمندان دو نسل است.

خریداران چگونه خریدند؟

نمودار شماره ۴

نمودار بالا نشان می‌دهد که اکثریت خریداران تمایل به آثار ارزان‌تر داشتند. آثاری با قیمت گذاری زیر صد میلیون تومان که قسمت اعظم آثار ارائه شده در حراجی بود و فقط ۲۰ درصد آثار یعنی ۱۸ اثر از ۹۰ اثر بالای ۲۰۰ میلیون از سوی خریداران ارزش گذاری و خریداری شده است. بدون آثار سهراب سپهری معلوم نبود که چه بلایی بر سر رکورد جدید فروش آثار می‌آمد.

فروش ۸۰ درصد آثار زیر ۲۰۰ میلیون تومان می‌تواند یک زنگ خطر جدی برای رکودشکنی‌های حراجی باشد.

حباب قیمت یا ارزش گذاری واقعی؟

نمودار شماره ۵

برای تحلیل واقعی‌تر، دو اثر سهراب سپهری از داده‌های این نمودار حذف گردید تا تفاوت قیمت پیشنهادی و فروش بهتر تحلیل شود.

همانطور که مشاهده می‌شود نمودار قرمز رنگ که نشان دهنده قیمت فروش است بالا‌تر از نمودار آبی رنگ که نشان دهنده قیمت پیشنهادی است قرار دارد و در نقاطی این دو نمودار بر هم مماس شدند که نشان دهنده نبود تفاوت بین قیمت پیشنهادی و قیمت فروش اثر است. نموداری طبیعی است که خط قرمز (فروش) کمی بالا‌تر از خط آبی (قیمت پیشنهادی) باشد ولی همانطور که مشاهده می‌شود در اکثر نقاط بین دو نمودار قرمز و آبی فاصله زیادی وجود دارد (اصطلاحا شکم ایجاد شده است). این فضا ناشی از چیست؟ آیا قیمت پیشنهادی با احتیاط اعلام شده است که ضریب اطمینان فروش اثر هنری بالا‌تر برود؟ آیا در حراجی عده‌ای از خریداران با بورس بازی و گاوبندی عمداً قیمت بعضی از آثار را بالا‌تر از ارزش واقعی‌اش بردند؟ آیا گالری دار‌ها برای هنرمندان خود در این بورس بازی نقش داشتند؟ شاید هیچگاه جوابی مطمئن و صادقانه‌ای برای این سوالات پیدا نشود.

خریداران چه ابعادی را ترجیح دادند؟

نمودار شماره ۶

خریداران اثری را دوست دارند که اندازه‌اش به ابعاد دیوار خانه‌شان باشد. ۵۴ درصد آثار خریداری شده ابعاد نه چندان بزرگ یک تا دو متری را شامل می‌شوند. البته در تهیه نمودار بزرگ‌ترین طول اثر (عمودی یا افقی) در نظر گرفته شده است. برای خرید ابعاد کوچک‌تر از یک متر رغبت چندانی وجود نداشته و خریداران کمتری (۲۶ درصد) اثر هنری دو تا سه متری خریده‌اند. مشتریانی که اثر بالای ۴ متری خریدند احتمالا در آن سوی آب‌ها زندگی می‌کنند. گویا هنرمندان رگ خواب خریداران را در زمینه ابعاد دلخواه‌شان بدست آوردند! البته به تحلیل ارتباط ابعاد اثر هنری با موضوع و تکنیک آن در مقاله دیگری باید پرداخته شود.

رابطه طول و قیمت

نمودار شماره ۷

نمودار سینوسی بالا نشان می‌دهد که این باور عمومی که هر چه ابعاد اثر هنری بزرگ‌تر باشد قیمتش هم گران‌تر خواهد بود کاملا غلط است. گویا خریداران برای ارزش گذاری بر روی اثر هنری بیش از ابعادش به موارد دیگر مانند اسم هنرمند توجه دارند. البته برای تحلیل بهتر در این نمودار نیز داده‌های دو اثر سهراب سپهری حذف شدند.

عنوان در آثار حراجی

نمودار شماره ۸

رابطه عنوان اثر با اثر هنری، در هنر معاصر رابطه تنکاتنگ و پیچیده‌ای است. در دوران مدرنیسم و در مقطعی که هنرمند می‌خواست تجربه ناب زیبا‌شناسانه خود به نمایش بگذارد، عنوان «بدون عنوان» رواج پیدا کرد. زیرا هنرمند مدرنیست نمی‌خواست واژه ایی باشد که موضوعی، مفهومی، کلامی را به ذهن مخاطب تداعی کند. همانطور که در نمودار نشان داده شده ۶۷ درصد هنرمندان شرکت کننده در حراجی ترجیح دادند که اثرشان «بدون عنوان» باشد. این یک رفتار کاملا مدرنیستی در دوران هنر معاصراست! در صورتی که اکثر آثار هنری معاصر در دنیا دارای عنوان هستند و این عناوین با گرایش‌های مختلفی انتخاب می‌شوند. عنوان نشان می‌دهد که هنرمند چه دغدغه ایی و چه مسئله ایی را در ذهن داشته است. عنوان یک کلید است برای وارد شدن به اثر. بر عکس باور عمومی هنرمندان، عنوان راه تفسیر را بر مخاطب نمی‌بندد. شاید یاد آوری گفته جان بالداساری خالی از لطف نباشد که: «عنوان نگذاشتن بی‌مسئولیتی هنرمند است». نقطه ضعفی که در استیتمنت نویسی و عنوان گذاری آثار هنری در نمایشگاه‌هایی که در طول سال در گالری‌های مختلف مشاهده می‌شود در حراجی نمود خاصی پیدا کرده است.

مؤخره

به هر حال پرونده حراجی امسال بسته شد و باید منتظر ماند تا تاثیر آن را بر روی قیمت‌های آثار هنری ارائه شده بعد از تعطیلات تابستانی در گالری‌ها چگونه خواهد بود. آیا هنرمندان شرکت کننده در حراجی مجبور خواهند شد بخاطر فروش بیشتر قیمت آثار خود را پایین‌تر از قیمت حراجی ارائه دهند؟ آیا خریداران جدیدی وارد بازار هنر خواهند شد؟ آیا شاهد رونق واقعی بازار هنر در گالری‌ها و حراجی‌های کوچک‌تر خواهیم بود؟ و ده‌ها پرسش بی‌پاسخ دیگر.

گزارش تصویری مرتبط

انتهای پیام/

فرید امین‌الاسلام