سرویس معماری هنرآنلاین : دغدغه رسیدن به موضوع هویت این روزها داغ‌تر از گذشته در میان معماران جریان دارد. از یک سو گروهی معتقد به بازگشت به اصول معماری سنتی هستند و منتقدان خود را به فراموشی تاریخ و سنت متهم می‌کنند و از سویی دیگر، گروهی مدافع معماری روز دنیا به عنوان هنری برای امروز جامعه در حال پیشرفت ایران و این کشمکش میان این دو گروه گویا پایانی ندارد. مهندس علی کرمانیان که او را به عنوان یکی از معماران مولف کشور می‌شناسد در گفت و گو با هنرآنلاین تاکید دارد که به جای ایستادن در برابر این دوراهی باید به سوی مشارکت جمعی رفت چرا که تنها از این راه است که بحران مسئله هویت در ایران پایان می‌یابد.

علی کرمانیان با بیان این که در قرن بیستم میلادی دغدغه‌ هویت در معماری با دانش آموخته‌های غیر‌غربی که در غرب درس خوانده بودند مطرح و به سبک‌های منطقه‌گرایی و بومی‌گرایی منتج شد به طرح این موضوع در ایران پرداخت و گفت: در ایران مسئله هویت، به‌علت وجود پیشینه‌ بسیار ارزشمند معماری پررنگ‌تر بوده و فکر کردن به این‌که چرا در گذشته آن‌گونه بودیم و امروز این‌گونه هستیم، دغدغه‌ فکری روزگاری طولانی بوده و هست.

او با اشاره به در هم تنیدگی هویت با دیگر مفاهیم معاصر افزود: هویت از هیچ‌یک از دانش‌ها جدا نیست. اگر جامعه دچار مشکل یا معضلی در این زمینه باشد در تمام زمینه‌ها از جمله معماری وجود آن حس می‌شود، پس تمام قوانین علمی و فرهنگی در یک جامعه، باید کنار هم سطح دانش جامعه را بالا ببرند. معماری امروز ایران هویت دارد اما در مقایسه با هویت گذشته هویت مطلوبی نیست. هویت معماری امروز ایران، نه تنها با گذشته قابل مقایسه نیست بلکه از اتفاقات معاصر در دنیا نیز عقب افتاده است.

نویسنده کتاب "معماری و فراتر از معماری" ادامه داد: در تمام حوزه‌ها "حرفه‌مند"، هویت‌بخشی انجام می‌دهد. معمار حرفه‌ای نیز به علت دغدغه‌ هویتی که در حوزه‌ معماری دارد باید پاسخگو بوده و راهکار ارائه دهد. اما پاسخگویی به تنهایی و در یک حوزه امکان‌پذیر نیست، تمام قوانین باید کنار هم و با کل جامعه کار کند. هویت‌بخشی با نگاه و تقلید از گذشته صورت نمی‌گیرد و وارد کردن عناصر گذشته به زور در یک اثر بی‌نتیجه است.

این معمار معاصر کشور خاطر نشان کرد: بی‌شک باید از گذشته با‌خبر بود، دانش آن را شناخت و معماری گذشته را دانست. ولی گسست فرهنگی‌ای که بین امروز و گذشته اتفاق افتاده، با زور متصل نمی‌شود یا اگر اتصال مصنوعی برقرار شود، خروجی‌های آن بی‌کیفیت خواهد بود. پیشروی آرام، جمع‌آوری دانش، بالا بردن درک جوانان و خواسته‌هایشان و نشر کیفیت‌طلبی، گسست از گذشته را از بین برده و دیروز را به امروز اتصال می‌دهد.

او با انتقاد از برخی نگاه‌ها در زمینه معماری گفت: رسیدن از معنویت به مادیت و از کیفیت‌طلبی به کمیت‌طلبی، یک افول فرهنگی در سطح کلان جامعه است و اگر برطرف نشود هویت بدست نخواهد آمد. تداوم در معماری نیز مهم است، وقتی آثار با ارزش معماری تخریب شوند، یعنی ارزش شان درک نشده و تداوم وجود ندارد، در این شرایط نمی‌توان توقع داشت درک و سطح فرهنگی ارتقا یابد و در معماری هویت به وجود آید، چرا که هویت امروز ما در کنار ثروت گذشته و بدون نیاز به تکرار آن درک خواهد شد.

او همچنین به تفاوت هویت در معماری با نوستالژی اشاره کرد و توضیح داد: در بحث هویت و نوستالژی باید گفت خاطره بسیار دل‌انگیز است اما نوستالژی را با هویت نباید اشتباه گرفت. شکی نیست که فضای خانه‌های قدیم تهران، کاشان و اصفهان دوست داشتنی است. این‌ها خاطره و نوستالژی هستند. اگر قدر معماری آن زمان را ندانیم و آن را تخریب کنیم، این نوستالژی باز نمی‌گردد. به این معنی که قرار نیست امروز در تهران خانه‌ای ساخته شود که حوض‌خانه و حیاط مرکزی داشته باشد. چرا که وضعیت اجتماعی، شهرداری، تراکم، سرمایه و تفکر فرهنگی اجازه چنین نوع معماری را نمی‌دهد. امروزه کمیت‌طلبی جایگزین کیفیت‌طلبی شده است.

کرمانیان در ادامه سخنان خود چند نوع نگاه به مسئله هویت را برشمرد و افزود: در مورد هویت اسلامی، می‌توان گفت معماری اسلامی را هیچ‌یک از نظریه‌پردازان معمار و یا تاریخ‌شناس تا امروز ثابت نکرده‌اند و این به فرهنگ اسلامی و منطقه‌ای مربوط است. مورد بعد هویت بومی و منطقه‌ای است که این هویت در کشوری مانند ایران که از بوم‌های مختلفی برخوردار بوده نمی‌تواند یکسان باشد. وقتی مناطق مختلف وجود دارند، نمی‌توان هویت ملی یکسان در کشور داشت. در مورد هویت یکسان واحد یا هویت متفاوت منفرد، باید گفت از زمان رنسانس وضعیت نگرش انسان به جهان تغییر کرد و هویت‌های منفرد شکل گرفته، پیش‌رو می‌شوند و جوامع پیش‌رو از هویت‌های منفرد خود حمایت می‌کنند و زمینه‌ساز شکل‌گیری هویت‌های فردی می‌شوند. اما در چهارچوبی که همانند شهرهای ما هرج و مرج نشود، نظم در آن رعایت شده و به حق همسایه تجاوز نشود.

به گفته او اگر ثبات در فضایی نباشد، هویت هرگز ایجاد نخواهد شد. اگر خانه‌های گذشته‌ تهران و معماری اصیل گذشته‌ ایران تخریب شود، به علت عدم تداوم، عرق و علاقه ای در مردم نسبت به محیطشان به وجود نمی آید و بنابراین هویت مطلوبی بوجود نخواهد آمد و با تغییرات دائمی و اساسی در شهر، همه چیز تغییر خواهد کرد. او افزود: از ایرادات نگرش نوستالژیک، رکود یا سکون در مقابل حرکت و پیشرفت است که در جامعه‌ای همانند ایران که جامعه‌ای مقلد است خطرناک خواهد بود.

نتیجه سخنان کرمانیان بحث بر سه نکته کلیدی بود: مؤلفه‌های معماری را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد:

1-مصالح و تکنولوژی: در استفاده از مصالح بومی یا تکنولوژی بومی بایستی در پیشرفت و نه کپی آن تلاش کرد و یا از آن‌ها یاد گرفته و تنوع ایجاد کرد. 2-بستر محیطی، که شامل جامعه، زمین، بوم، اقتصاد، سیاست و اجتماع است که با آن مواجه بوده و معمار باید درک درستی از آن‌ها داشته باشد تا در اثرش متجلی شود. 3- ایده‌های معمار و کارفرما: در حقیقت هیچ اثر معماری از ازل تا کنون بدون معمار و کارفرما که هر دو انسان‌های زبردست و اندیشمندی بوده‌اند بوجود نیامده است. هیچ اثری وجود ندارد که معمارش خوب نبوده و کارفرما خوب باشد و برعکس.

این معمار کشور در پایان گفت: با استفاده از این موضوع، کارها هویت خواهند داشت. هویتی با ارزش که ممکن است تا امروز ارزش آن ناشناخته باشد و در صورتی‌که تخریب نشود 50 سال دیگر همانند آثار سیحون، گدار، وارتان، و آثار قدیمی‌تر همچون نقش جهان، معابد و تخت جمشید حائز ارزش خواهد شد. بنابراین زمان از لحاظ ارزشی، مهم‌ترین بخش معماری است. یعنی معمار باید در زمان خود این سه بخش را باهم و به درستی درک کرده باشد. در کشور ایران راه پیشرفت و تحول اصلی تنها مشارکت جمعی در تمام حوزه‌ها می‌باشد و بدون آن پیشرفتی نخواهیم داشت.

انتهای پیام/