سرویس سینمایی هنرآنلاین: با حسین شهابی کارگردان و فریبا خادم بازیگر اصلی فیلم «حراج» گفتوگویی کرده اینکه در زیر میخوانید:
با نگاهی به دو فیلم شما که اکران شدهاند دغدغههایی اجتماعی به ویژه در بحث معضلات زنان در جامعه دارید. چرا با این رویکرد فیلم میسازید؟
حسین شهابی: این موضوع خیلی از پیش برنامهریزی شده نیست که به این شیوه از سینما روی بیاورم. رویکرد اجتماعی گونههای متفاوتی دارد و به دلیل جذابیت و تنوع موضوعی بسیاری از فیلمسازان مایلند در این رویکرد فیلم بسازند. نمیدانم از کجا شروع شد اما شخصا با وجود اینکه چندان آدمی اجتماعی نیستم مایلم فیلمهایم دغدغههای اجتماعی داشته باشند. جامعهای بسیار پیچیده داریم که به هر سویش نگاه میکنی میتوانی درام و تراژدی و دیگر وضعیتهای نمایشی را از دل آن بیرون بیاوری. به همین دلیل تنها انگیزهام از فیلمسازی، نمایش معضلات اجتماعی است.
حتی هم اکنون که در تدارک ساخت یک فیلم در انگلستان هستم با یک داستان اجتماعی و از نوع ایرانی میخواهم فیلمم را بسازم. ملت خودم را خوب میشناسم و میخواهم به شناخت عمیق تری از آنان دست یابم. و هر چه این شناخت بیشتر میشود دلت میخواهد بیشتر درباره مشکلاتشان حرفی بزنی، اما به موضوع زنان و معضلاتشان تعهد دارم. چون مادرم را از نزدیک میبینم و همواره به این فکر میکنم که چه سختیهایی متحمل شده است. زنان در جامعه ما گاه با حداقل حقوق انسانی زندگی میکنند و من میکوشم با فیلمهایم سهم بسیار کوچکی در بازتاب دادن مشکلات آنها داشته باشم. شرایط آنها در یک جامعه مردسالار و با تصورات بعضا اشتباهی که وجود دارد بسیار به وضعیت درام یا تراژدی نزدیک است. نیتم این است که فیلمهایی بسازم که نشانگر قدرت نهفته زنان است. زنانی معمولی که هیچ یک قهرمان نیستند، اما با نگاهی متفاوت به جهان مینگرند. کوشیدهام تا آنجا که دنیای زنان را درک میکنم و میفهمم جهان را از نگاه آنان به تصویر بکشم.
در فیلم «حراج» هم شخصیت اصلی چه به لحاظ شخصیتپردازی در فیلمنامه و چه از نظر شیوه رفتاری و فیزیک بازیگر نقش فروغ (فریبا خادمی) زنی محکم و قدرتمند است. به ویژه در مقایسه با شخصیت اصلی فیلم قبلیتان «روز روشن» که مخاطب شکنندگی و تنهایی او را حس میکند. زنی که قدرتمندانه با مشکلات خود میجنگد. درباره این شخصیت صحبت کنیم.
فریبا خادمی: این موضوع رفتار مقتدرانه زن هم در فیلمنامه وجود داشت و هم در صحبتهایی که با آقای شهابی برای رسیدن به نقش میکردیم، روی این نکته تاکید شده بود. میدانستیم که شخصیت فروغ در فیلم «حراج» تبلور یک خرد است. زنی که علاوه بر نمایش وجوه زنانه باید این خرد را به نمایش میگذاشت. از این دست زنان در گذشته بسیار داشتهایم. مادران ما و مادران مادرانمان زنانی مقاومتر بودهاند. پذیرش جزو صفات زن است که در هیاهوی تکنولوژی فراموش شده است. زنانی که به مراتب بالایی از خردمندی دست یافتهاند که اجازه میدهند جریان زندگی از آنان عبور کند.
جوهره اصلی شخصیت فروغ در این فیلم همان اقتداری است که هم در فیلمنامه به آن اشاره شده و هم من بابت این موضوع برای نقش فروغ برگزیده شدم. جنس صدا، نوع برخورد و جنس بازی نقش مد نظر بود. زنی که زندگیاش به خاطر بیوفایی همسر دچار بحرانی جدی شده، همسرس که به زندان افتاده و تمام زندگی و هنر این زن در معرض حراج قرار گرفته است. اما او نه داد و فریاد میکند و نه ضعفی نشان میدهد. حتی تلاش میکند کسی از مشکلات بزرگش با خبر نشود. این ویژگیهای شخصیتی فروغ را دوست داشتم. در برخورد اول با فیلمنامه با توجه به سوابقی که در نویسندگی و قصه نویسی دارم جذب آن شدم. در حقیقت "حراج" یک قصه نیست بلکه برشی از یک قصه است. حتی مهم نیست سرنوشت این زن در پایان چه میشود. فیلم درباره سه روز و نیم از زندگی این زن است که به تاراج میرود. گرفتاری زن لحظه لحظه پیچیدهتر میشود و در انتها قصه او را تنها در خانهاش رها میکند. کلیت فیلم، برخورد این زن با مشکلاتش است. یعنی پذیرش، آرامش، ستیزه نکردن و امتحان کردن همه راهها به جز عداوت و دشمنی. این نوع جهان بینی را بسیار دوست دارم و فکر میکنم جهان بینی بزرگی است که در جهان پیچیده امروز،
که زن و مرد در آن با تناقضهای فراوان مواجهند. زن این قصه حتی میتواند نشانه از یک مرد را در خود داشته باشد. زن یا مردی که خطایی از همسرش میبیند و او را میبخشد. به نظرم فروغ نمونهای از کهن الگوی مادر-رهبر است. خوشحالم که آقای شهابی به عنوان یک فیلمنامه نویس مرد با این دقت به این نکته روحی مرد پرداخته است. چیزی که نمونهاش را در سینمای ایران ندیدهام. سعی کردم در بازیام به شکلی رقیق لطافت زنانه را هم در کنار اقتدارش نمایش دهم. امیدوارم موفق شده باشم.
شهابی: صادقانه بگویم این زن خود من هستم. اعتقاد دارم یک نویسنده به اندازهای که بد مینویسد میتواند بد باشد. ما با آگاهی از اینکه فیلم "حراج" را هر مخاطبی نمیتواند تا پایان تحمل کند ساختیم. خانم خادمی خود نویسنده هستند و اساسا به نیت بازیگری وارد پروژه نشده بودند. در واقع ابتدا قرار بود روی فیلمنامه مشاورهای به ما بدهند.
خادمی: همین طور است. شانزده سال است که به شکل جسته و گریخته نقشهایی در سینما بازی کردهام اما بازیگری خیلی دغدغهام نبوده است. بیشتر فعالیت فرهنگیام در حوزه نویسندگی بوده است.
شهابی: فکر میکنم ایشان برای این نقش انتخاب مناسبی بودهاند و خدا ایشان را سر راه این فیلم قرار دادهر آنچه برای بازیگر این نقش در نظر داشتم ایشان داشتند. خانم خادمی به سرعت و درستی جهان آدمی چون فروغ را دریافته بود چون شباهتهای زیادی با این شخصیت دارد.گاه میشد که هنگام فیلمبرداری بیحوصلگیهایی داشتم اما ایشان همه این شرایط را به درستی درک میکرد. برخی مخاطبان فیلم هم درباره شخصیت فروغ برداشتی اشتباه داشتهاند و خیال میکنند فروغ همه خطاهای همسرش را بخشیده است. اما در فیلم مشخص نیست که او همسرش را کاملا بخشیده باشد. نسلهای آینده در ادامه زندگی خود بیشتر به این نتیجه خواهند رسید که تنها راه حل مشکلات، گفتمان و بخشش است. فروغ خیلی شبیه زنهای معاصر ما نیست. به نظرم باید در این بحث به جای واژه قدرتمند از واژه خردمند باید استفاده کنیم. وقتی در فیلم از او میپرسند که چرا تاوان اشتباهات همسرت را پس میدهی؟ میگوید: من تاوان اشتباهات خودم را پس میدهم. او باید مسائل خود را در درون خود حل کند. فروغ انسان آرمانی و ایدهآل درون ذهن من است.
به نظر میرسد نقش شما در شکل گیری فیلمنامه و شخصیتپردازی فروغ پررنگ بوده باشد.
خادمی: نه، از سالهای گذشته با آقای شهابی آشنایی داشتهام. ایشان فیلمنامه را به من دادند و از من نظر مشورتی خواستند. فیلمنامه به نظرم کامل آمد. اعتقاد دارم وقتی کاری از ناخودآگاه آدمی بر میآید قابلیت برقراری ارتباط با جهان را دارد. اثر نویسنده یا هنرمند با ناخودآگاه جمعی ارتباط برقرار میکند. قرار نبود نقش فروغ را من بازی کنم. صحیتها که بیشتر میشد میدیدیم آقای شهابی شباهتهایی میان فروغ و من مییافت. خاستگاه اصلی من در بازیگری بیشتر تئاتر است تا سینما. اما آقای شهابی آن قدر به خود ایمان داشتند که این فرصت را در اختیار من قرار دهند تا نقش را بازی کنم. ایشان مایل بودند برای این نقش از یک جنس بازی کمتر دیده شده در سینمای کشورمان بهره بگیرند. یا بازیگری که کمتر شناخته شده باشد. از ایشان سپاس گزارم و فکر میکنم در سینمای این روزها که همه چیز به بازگشت سرمایه منتهی میشود حرکت جسورانهای بود. در تحلیلهای فیلمنامه ناگهان به این نتیجه رسیدند که نقش را به من محول کنند. آقای شهابی حتی پذیرفتهاند که فیلمی بسازند که شاید هزینه تولید خود را درنیاورد اما صاحب حرف و دغدغه است. من هم اصولی برای خودم دارم که هر نقشی را در این سالها نپذیرفتهاند.
اما آدمهای دور و اطراف فروغ شخصیت و واکنشهایی متفاوت دارند.
خادمی: اینها جلوهها و رنگهای متفاوتی از زنان را در خود دارند. آدمهایی که میخواهند راه میانبر را بروند، اما موفق نمیشوند. از سوی دیگر فروغ یک قهرمان کلاسیک نیست که از نقطهای به نقطه دیگر در حرکت باشد.
از ویژگیهای "حراج" این است که برای مسائلی که مطرح میکند پاسخ روشنی نمیدهد. حتی فیلم پایان بازی دارد که در اغلب فیلمهای این روزها رایج شده و خیلی وقتها این نوع پایان بندی از جنس قصه نیست. پایان باز در فیلم «حراج» با نوع و جنس قصه همخوانی دارد. هرچند میتواند به ریزش مخاطب هم منجر شود.
شهابی: الگوی من برای شخصیتپردازی و دیالوگ نویسی بر مبنای سادگی محض بود. چون هرچه شناختم بیشتر میشود این سادگی افزایش مییابد. دقیقا میدانم چه ساختهام و البته متناسب با بودجهام فیلم ساختهام. در نهایت باید بگویم فیلم "حراج" محصول من نیست محصول واقعیت است. من همچنان در حال یادگیری هستم. در این مسیر از هر نقدی استقبال میکنم. هر نقدی کار من را تقویت میکند. چون منتقد را دشمن خودم نمیدانم. برخی به من میگفتند چرا زن فیلم تو این گونه رفتار میکند و کنشهایش مطابق کلیشههای رفتاری زنان فیلمهای ایرانی دیگر نیست. مثلا چرا مثل جریان فیلمهای دو سه سال پیش خیانت را با خیانت پاسخ نمیدهد.
ادامه دارد
انتهای پیام/