به گزارش سرویس معماری هنرآنلاین ؛ سالهاست که موضوع نوسازی بافت فرسوده یکی از دغدغههای مدیران شهری کشور است، خصوصا آنجا که کهولت برخی شهرها به گسترش این پدیده در بافتهای مختلف اجتماعی-شهری منجر شده. در این میان یکی از مهمترین سوالهای مطرح شده درباره زمان پرداختها و اقدامات اجتماعی در پروسه نوسازی است؛ آیا باید اقدامات اجتماعی پیش از نوسازی بافتهای فرسوده عملی شوند یا پس از آن.
پاسخ های مختلفی درباره این پرسش مطرح شده؛ جامعهشناسان معتقدند که به خاطر جلوگیری از گسترش آسیبهای روحی و روانی در شهر، فعالیتهای اجتماعی مقدم بر نوسازی بافتهای فرسوده هستند. معماران و شهرسازان اما نظر دیگری دارند که بر اساس آن فعالیتهای بازسازی باید مقدم بر انجام امور اجتماعی و درمانی باشد. در این میان اما کلاف سردرگم نوسازی بافت فرسوده کشور با رویکرد حفظ آثار تاریخی و گسترش وجهه معمارانه شهرهای تاریخی و فعلی در مواردی با این سوالها سردرگم نشده و به جای بررسی ریشهای موضوع، کوچهها و معبرهای تنگ قدیمی با بلدوزر "تغییر" مواجه شدهاند و بافت محله یک شبه رو به ویرانی گذاشته است.
در نگاهی خوشبینانهتر، بیش از یک دهه است که شهرسازان، معماران و مدیران شهری سعی کردهاند با تمسک جستن به پایگاههای اجتماعی و برخورد هنری - شهروندی با موضوع بافت فرسوده، جایگاه تازهای برای موزه نوسازی و بهسازی این بافت پیدا کنند. موضوعی که دکتر پیروز حناچی، معاونت معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی در گفت و گو با "هنرآنلاین" به آن اشاره کرده و راهکارهای تازهای در این زمینه بیان کرد.
حناچی با بیان این نکته افزود: برای موفقیت هر طرح کالبدی و به خصوص فعالیتهایی که در زمینه نوسازی بافت فرسوده انجام میشود ما با یک چالش مهم روبه رو هستیم و آن "تعیین زمان اثر" است، بر این اساس اولویت زمانی دادن به موضوع اقدامات اجتماعی و یا اقدامات اجرایی و کالبدی باید بر اساس اثربخشی صورت بگیرد.
به گفته او اگر به دنیا و گروههای حرفهای معماری و شهرسازی که در حوزه نوسازی و بهسازی بافتهای فرسوده فعالیت میکنند دقت کنیم، در مییابیم که این تیمها، تاکید دارند که همواره اقدامات نرمافزاری باید پیش از اقدامات سخت افزاری انجام شود. بر این اساس است که معمولا در پروژههای بازسازی و نوسازی، ابتدا به سراغ اقدامات اجتماعی میروند، از مشارکت نیروهای محلی بهره میگیرند و زمینه را برای تغییر فراهم میکنند و بعد از آن دست به هرگونه اقدام اجرایی در کالبد محله و بافت شهری میزنند.
بخشی از فرآیند نوسازی بافت شهری در ایران پس از وقوع زلزلههای مهیب رخ داده؛ رودبار، منجیل، بم و برخی از شهرهای دیگر کشور تاکنون ساحت معماری خود را با زمین لرزهها از دست دادهاند. پیروز حناچی اما با اشاره به اتفاق مهمی که پس از زلزله بم در مدیریت بافت فرسوده کشور رخ داد، بیان کرد: سوال اینجا بود که اگر زلزله بم در شهری مثل اصفهان میآمد شدت خسارت به بافت فرسوده شهر کمتر بود یا بیشتر؟ در تهران چطور یا در چابهار؟ همین تعدد پاسخها به این سوالات بود که به مدیران شهری را به نوعی برداشت تازه یا به عبارت دیگر، نقشه راه آینده در زمینه نوسازی بافتهای فرسوده رساند."
او تاکید کرد: تا پیش از آن اگر شهری با مشکل بافت فرسوده درگیر بود، اگر کوچههای تنگ و معابر باریکش، دسترسی را با مشکل مواجه میکرد و اگر بافت ریزدانه خانهها مانع از هرگونه انجام فعالیتهای عمرانی میشد، مدیران شهری این مسئله را از دید مردم پنهان میکردند اما بعد از بم، مسئله بافت فرسوده چالشی بود که باید آشکار میشد تا همه در جریان آن قرار میگرفتند بلکه از این رهگذر ما به توسعه مشارکت مردمی امیدوار میشدیم.
حناچی که در حاشیه همایش نوسازی بافت فرسوده به سوالات هنر آنلاین پاسخ میداد در ادامه به نقد برنامههای کلان کشور در حوزه شهری پرداخت و گفت: واقعیت این است که ما 5 دوره برنامههای توسعه کشور را پشت سر گذاشتهایم و امروز تجربه مهمی در زمینه مدیریت شهری به دست آوردهایم، شاید بهترین موضوعی که در این میان میتواند به سود شهرهای ما باشد، تداوم برنامههایی است که در عرصه شهرها جواب مناسبی به نیازهای ما دادهاند.
مقایسه نرخ رشد جمعیت شهرنشین کشور در فاصله حدودا 6 دههای نشان میدهد که جمعیت شهرنشین در ایران رشدی حیرت آور داشته و از نسبت 30 به 70 در سال 1335 به 70 به 30 در سال 1393 رسیده و همین موضوع نشانگر آن است که دو موضوع جدی مورد غفلت قرار گرفته است؛ حناچی این دو موضوع را چنین برشمرد: اول عدم توجه کافی به طرحهای شهری و برنامههای شهری است که باید بیش از قبل به آن توجه کرد، امروز ما 70 درصد جمعیت کشورمان را در شهرها داریم و این بدین معنی است که باید برای شهرنشینی با همه ویژگیهای کالبدی، اجتماعی و معماری آن برنامهریزی مناسبی داشته باشیم.
او دومین مورد توجه را عدم دقت کافی در طرح هادی روستاها دانست و از این طرحها انتقاداتی را مطرح کرد: متاسفانه طرحهای هادی روستایی مشکلات فراوان دارد که عمدهترین آن این است که در این طرحها همان نگاهی که به شهر بوده به روستا نیز شده است در حالی که روستاها به لحاظ اقلیمی، زیست محیطی، معماری و حتی شهرسازی تفاوتهای عمدهای با شهر دارند.
به گفته معاونت معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی، پیشنهاداتی از سوی معاونت معماری و شهرسازی این وزارتخانه برای بهبود طرح هادی روستاها ارائه شده و قصد داریم برای حفظ ارزشهای فرهنگی و دینی روستاهایی که به لحاظ کالبدی متفاوت هستند اقداماتی انجام دهیم.
او سرمایهگذاری صحیح در مراکز اصلی و هستهای روستاها را مهمترین و کلیدیترین این اقدامات برشمرد و خاطرنشان کرد: حفظ ارزشهای دینی و فرهنگی در مراکز هستهای روستاها میتواند به شکوفایی دوباره روستاها و مهاجرت معکوس بیانجامد.
انتهای پیام/