هنرآنلاین //

در سپهر هنر ایران همواره چهره‌هایی ظهور یافته‌اند که با آمدن‌شان پی برده‌ایم پدیده جدیدی در هنر رخ داده و باید به زودی شاهد دستاوردهایی بزرگ در آفرینش هنری باشیم. افتخارآمیز می‌دانیم که سیاهه چنین هنرمندانی به ویژه در تاریخ معاصر ایران چنین مفصل و پربار به خاطرمان می‌آید و با اتفاق آرا سترگی شخصیت و منش هنری آنان را می‌ستاییم. هنرمندانی که خواه با دستاوردهای فردی در خلق هنری و خواه با بنیادگذاشتن شیوه، مکتب و یا اندیشه‌ای نوین محدوده تاثیرگذاری خلق هنری‌شان را آنچنان گسترده‌اند که تا سالیان سال و در ابعادی گوناگون منشاء اثر بوده و به مثابه مرجعی برای نشانه‌گذاری کیفیت هنری شناخته شده‌اند. چه بسیار آموخته‌هایی که به اذعان قریب به اتفاق هنرمندان از طریق این چهره‌ها، تلقی و اندیشه و حتی منش هنری‌شان را ارتقاء داده و چه افق‌هایی که در اثر آفرینش هنری و رهنمودهای فکری این معلمان راستین پیش روی همه‌مان قرار گرفته. تعلیم گرفتن و تاثیر پذیرفتن از این چهره‌ها خواه رودر رو و خواه از پی آثار، مکتب‌ها و تالیفات‌شان امروز آنچنان دینی بر گردن ما است که با زنده نگه داشتن و ارزش گذاری صدباره بر دستاورد‌هایشان نیز جز سهمی اندک در بزرگداشت آنان نصیب‌مان نخواهد کرد.

به همین بهانه در روزی که به عنوان معلم نام‌گذاری شده، نگاهی به معلمین حوزه هنر می‌کنیم که طی قرن گذشته بیشترین تاثیر را بر عرصه هنر خود داشته‌اند. البته لازم به توضیح است که بسیار می‌توان از این هنرمندان در پهنه هنر ایران زمین جست، اما آنچه که در این مطلب پیشرو به آن اشاره شده، هنرمندانی هستند که جنبه معلمی آنها در حرفه‌شان بیش از دیگران است.

مصطفی و مهین اسکویی و مکتب تئا‌تر آناهیتا

درباره فعالیت‌های هنری مصطفی اسکویی و اهمیت و جایگاه تئا‌تر آناهیتا در تاریخ تئا‌تر ایران همین بس که بسیاری از بزرگان و افراد سر‌شناس حوزه نمایش‌ معتقدند؛ تئا‌تر آناهایتا نقطه عطفی در تئا‌تر ایران بشمار می‌آید و می‌توان تاریخ تئا‌تر ایران را به دو قسمت قبل و بعد از آناهیتا تقسیم کرد.مصطفی اسکویی به همراه همسرش مهین در اواخر سال ۱۳۳۶ تئا‌تر آناهیتا را پایه‌گذاری کرد.

هنرمندانی همچون؛عزت الله انتظامی، ولی شیراندامی، مهین شهابی، مهدی فتحی، رسول نجفیان، بیژن محتشم، سیروس ابراهیم‌زاده، هادی مرزبان، کاظم هژیرآزاد، حسین پناهی، بیوک میرزایی، محمود دولت‌آبادی، سعید امیرسلیمانی، فاطمه طاهری، غلامرضا بنفشه‌خواه، رضا بنفشه‌خواه و... از جمله شاگردان و پرورش یافتگان مکتب هنری تئا‌تر آناهیتا هستند.

حمید سمندریان و چندصدایی شدن تئا‌تر ایران

تا پیش از حضور سمندریان، تئا‌تر ایران متکی بر نمایش‌نامه‌نویسان فرانسوی و انگلیسی‌زبان بود؛ اما حمید سمندریان صداهای تازه‌ای را وارد تئا‌تر کرد. او با ترجمه و معرفی نویسندگان آلمانی به سهم خود تئا‌تر ایران را چندصدایی کرد و همچنین سرمنشاء آموزش گروه بزرگی از کارگردانان، نمایشنامه نویسان و بازیگران تئا‌تر و سینمای ایران در بیش از پنجاه سال کار هنری بود.

بسیاری از هنرمندان مطرح ایران از شاگردان او محسوب می‌شوند؛ از این جمله می‌توان به گوهر خیراندیش، رضا کیانیان، میکاییل شهرستانی، احمد آقالو، پرویز پورحسینی، گلاب آدینه، مهدی هاشمی، مریم معترف، سوسن تسلیمی، امین تارخ و محمد رحمانیان اشاره کرد.

ابوالحسن صبا و یک مکتب موسیقی تمام عیار

ابوالحسن صبا در عرصه‌های گوناگونی از هنر موسیقی مهر و تاثیر خود را بر جای گذاشته، از نوازندگی کمال یافته ساز و ثبت و ضبط نغمه‌ها و آواهای اصیل ایرانی تا پرورش شاگردانی که امروزه خود یک به یک از اساتید برجسته موسیقی ایران شناخته می‌شوند. صبا با شاگردانی که پرورش داد روی نسل‌های بعد از خود اثر شگرفی گذاشت.

شاگردان معروف صبا عبارتند از: حسین تهرانی، حسن کسایی، داریوش صفوت، فرامرز پایور، غلامحسین بنان، لطف‌الله مفخم پایان، علی تجویدی، حسین دهلوی، همایون خرم، اسدالله ملک، رحمت‌الله بدیعی، ساسان سپنتا، ابراهیم قنبری مهر، مهدی خالدی، عباس شاهپوری، حبیب‌الله بدیعی، سعید قراچورلو، شهریار، بابک رادمنش، حسین خواجه امیری (ایرج)، ایرج کیایی و فرهاد فخرالدینی.

شیوه طراحی محسن وزیری مقدم

محسن وزیری مقدم هنرمندی است که انتقال تجربه‌ها و دانش هنری خود را در قالب انتشار کتاب و آموزش هنر همواره و به موازات خلق آثار هنری‌اش پیش برده و علاوه بر نقش مهمی که با خلق آثار پیشرو در هنر معاصر ایفا کرده در آموزش‌های هنری و تدوین مواد آموزشی نیز سهم عمده‌ای به خود اختصاص داده است.

تنها اشاره به یکی از عنوان کتاب‌هایی که او در تبیین مبانی هنرهای تجسمی تدوین کرده کافی است تا به اهمیت تالیفات و اثر هنری او در هنرهای تجسمی و تاثیر آن بر فضای هنری کشور واقف شویم. تالیفات او از سال‌ها پیش تاکنون به عنوان مرجعی برای هنرآموزان و دانشجویان رشته‌های هنری در هنرستان‌ها و دانشکده‌ها شناخته می‌شود و به علت کارآمدی موثرش تاکنون بار‌ها انتشار مجدد یافته است.

مدرسه موسیقی و کلوپ موزیکال علینقی وزیری

علینقی وزیری مدرسه موسیقی را در اسفند ۱۳۰۲ و در سال ۱۳۰۳ کلوپ موزیکال را تأسیس کرد که در این کلوپ هفته‌ای یکبار با شاگردان خود کنسرت می‌داد. وزیری موسیقی ایرانی و گام ایرانی را به ۲۴ ربع‌پرده مساوی تقسیم کرد و بر اساس آن برای اولین بار چند نوایی یا "پلی فونی" و هماهنگی (هارمونی) در موسیقی ایرانی توسط او راه یافت و اجرا شد.

علینقی وزیری شاگردانی را تربیت کرد که هریک از آن‌ها در موسیقی ایران نام‌دار گشتند، که از میان آن‌ها می‌توان از: ابوالحسن صبا، روح اله خالقی، موسی معروفی جواد معروفی، حشمت سنجری، عبدالعلی وزیری، خادم میثاق، حسینعلی ملاح و فروتن را نام برد.

مرتضی ممیز؛ پدر گرافیک نوین ایران

مرتضی ممیز که به حق پدر گرافیک ایران نام گرفته در طول نیم قرن فعالیت هنری خود در ایران و عرصه هنر بین‌المللی، در احیا و ابداع هنر گرافیک در ایران و پیشبرد و گسترش فرهنگ ملی و سنت‌های هنری نقش بارزی داشت. چندان مبالغه نخواهد بود اگر بگوییم واژگان گرافیکِ آکادمیکِ امروز، عمری به اندازهٔ مرتضی ممیز دارد. همچنین او از سال ۴۸ با تربیت خیل بسیاری از دانشجویان گرافیک تاثیر مثبتی بر ارتقاء و شناخت گرافیک در بین جامعهٔ ایرانی داشت.

رشد کلاس‌های درس، تعداد شاگردان حرفه‌ای، بنیان گذاشتن رفتارهای حرفه‌ای و صنفی و از همه مهم‌تر کسب اعتبار روز افزون برای حرفه گرافیک مدیون حرکت‌های آرام و‌ گاه خروشان او است. این اعتبار قطعا به سبب جایگاه اجتماعی آبرومندی است که تلاش‌های ممیز در ساختن آن سهم به سزایی دارد.

بهمن جلالی و تاثیر بر نسل جدید عکاسان ایران

بهمن جلالی یکی از عکاسان مطرح ایران بود که نقش موثری در نسل تازه عکاسان ایرانی داشت. جلالی سال‌ها در دانشکده‌های عکاسی تدریس می‌کرد و تعداد زیادی از عکاسان مطرح امروز از شاگردان او بوده‌اند. شخصیت و منش جلالی به گواه دوستان و شاگردانش به عنوان وجه سوم زندگی هنری او قابل تامل و همواره شخصیت او با آموزش و عکاسی کردن‌اش عجین بوده است.

افشین شاهرودی، پریسا انواریان، نیوشا توکلیان، بهزاد جایز، رعنا جوادی، جمشید حاتم، آرش حنایی، مسعود زنده‌روح، امید صالحی، گلناز طاهری، مزدک عیاری، صبا علیزاده، عباس کوثری، شادی قدیریان، مهران مهاجر، مهدیه مرادی، مهرداد نجم آبادی، همیلا وکیلی، پیمان هوشمندزاده و محسن یزدی‌پور از شاگردان بهمن جلالی بوده‌اند.

پرویز تناولی و هنرهای از یاد رفته ایران

مجسمه سازی معاصر ایران بخش بزرگی از هویت‌اش را مدیون پرویز تناولی است. در حقیقت ظهور معاصریت در مجسمه سازی ایران با آثار او و تعدادی از هم نسلان‌اش است که آغاز می‌شود و دوام و بقا می‌یابد. دامنه نفوذ هنر تناولی اما تنها منحصر به خلق آثار حجمی و ارائه آن در نمایشگاه‌ها و در میان مخاطبین محدود آثار تجسمی نمی‌ماند و او موفق می‌شود زیبایی‌شناسی چند نسل از مخاطبین آثار هنری را در گستره‌ای وسیع تحت تاثیر قرار دهد و تلقی عمومی در نقش صرفا بازنمایانه مجسمه‌ها را تا سطح هنری خلاقانه با معیارهای دنیای مدرن ارتقاء دهد.

بخش بزرگی از تاثیرگذاری تناولی در عرصه هنرهای تجسمی ایران به توجه و اهتمام او در شناسایی و معرفی قابلیت‌ها و ظرفیت‌های نهفته در عناصری چون دست بافته‌ها و دست ساخته‌ها و به طور کلی هنرهای بومی ایران است که با کوششی پی گیرانه به جستجوی‌شان پرداخته است.

محمدکریم پیرنیا و سبک‌شناسی معماری ایرانی

محمد کریم پیرنیا در زمینه‌های متعددی در مورد معماری ایرانی صاحب‌نظر بود. او علاوه بر اطلاعات بسیار سودمند و ارزشمندی که در مورد معماری ایرانی تألیف و فراهم آورد، به صورت خاص شمار فراوانی از واژه‌های کهن و قدیمی در زمینة معماری را گردآوری کرد و علاوه بر این موضوع دیگری که پیرنیا مورد توجه قرار داد، سبک‌شناسی معماری ایرانی است.

مجموعة فعالیت‌های پیرنیا از ۱۳۲۴ تا ۱۳۶۰ در دو محور مشخص به انجام رسید؛ نخست، طراحی و ساختمان سازی و دیگر، تحقیق جدی در زمینة معماری سنتی و شیوه‌های مرمت و نگهداری بناهای اسلامی ایران، و اقدامات عملی در این زمینه که مهم‌ترین و ارزشمند‌ترین بخش فعالیتهای او را تشکیل می‌داد و حاصل آن ده‌ها مقالة تحقیقی مختلف دربارة معماری ایران و هنرهای وابسته به آن و نیز مرمت صد‌ها ساختمان و بنای قدیمی است.

ساموئل خاچیکیان؛ پیشگام در سینمای ایران

خاچیکیان را می‌توان از پیشگامان سینمای ایران دانست. شاید جزو نخستین کارگردانانی بود که با دکوپاژ سر صحنه فیلمبرداری می‌رفت و به این حرفه امتیاز بخشید. به عنوان فیلمسازی نوآور تولید فیلم‌های جنایی را در ایران باب کرد و نخستین آنونس تاریخ سینمای ایران را برای فیلم "دختری از شیراز" ساخت و ده‌ها زمینه فنی دیگر را تجربه کرد.

خاچیکیان یکی از تاثیرگذار‌ترین کارگردان‌ها در صنعت سینمای ایران بود و برخی به وی لقب "هیچکاک ایران" را داده بودند. بسیاری از بازیگران نامدار سینمای ایران با بازی در آثار خاچیکیان به سینما آمدند و برخی از فیلم‌هایش هم چون "ضربت" و "عقاب‌ها" از آثار پرفروش زمان نمایش خود بودند.

انتهای پیام/