سرویس مد و لباس هنرآنلاین، پارچه بافی سنتی در ایران یکی از صنایعی است که هر ایرانی به آن عشق میورزد. به طور حتم هنر پارچه بافی سنتی ایران در عصر شلوغ و پرهیاهوی امروز نمیتواند جایگاهی برای پاسخگویی به نیاز روزمره جامعه داشته باشد اما قطعا این بخش قسمتی پررنگ از هنر و فرهنگ ایرانی به شمار میرود که جای حمایت و کار بسیار دارد. غرفه موسسه جام میراث جهان در نمایشگاه "نقشآفرینی زنان در توسعه پایدار" بخشی از این هنر دیرین را به نمایش گذاشته است. جالب اینجاست که مخاطبان بسیاری جذب رنگهای زیبا و طرحهای خاص این پارچههای کهن میشوند. مینا دهدشتی یکی از کارشناسان و مسئولان این غرفه است. آنچه میخوانید گفت و گوی هنرآنلاین با یکی از فعالان عرصه پارچه سنتی است.
در موسسه جام میراث جهان روی چه نوع پارچهها یا طرحهایی کار میکنید؟ ما در موسسه جام میراث جهان، برندی را به نام پارچههای دستباف ایرانی ثبت کردیم. در حقیقت فعالیت از اینجا شروع شد که به احیاء این هنر دیرین در قالب پروژه "سی دار" پرداختیم. سی دار به معنی سی دار پارچه ایرانی است. سی دار 17 نوع از پارچههایی که در ایران بافت میشود را شناسایی و وارد بازار کرده و در حال کار کردن روی باقی پارچهها است.
دنیای دیروز با امروز تفاوت عمدهای از نظر نگاه و کاربرد لباس پیدا کرده است. با توجه به این تفاوتها چقدر این پارچهها قابلیت استفاده امروزی دارند؟ همه پارچههای سنتی ایران پیشینهای تاریخی دارند. مثلا: عبابافی در گذشته برای لباس چوپانها استفاده میشد. زیرا جنس این نوع پارچه به شدت گرم است و از پشم شتر و گوسفند تولید میشود. هیچ نوع لباسی به جز این عبا بافیها نمیتوانست چوپانها را از سرمای بیابان تا این حد در امان نگاه دارد. واقعیت این است که امروز لباس چوپانی معنای چندانی ندارد به همین خاطر عبابافی به شکل گذشته معنا ندارد. به همین خاطر امروزه ما این پارچه را برای پالتو و کت و دامن ارائه میدهیم که کیفیت بسیار بالایی دارد. در حقیقت پارچههای دستباف یک صنعت سنتی است و نمیتوان به آن هنر گفت. اما این بخش وقتی وارد حوزه پوشاک و وسایل منزل شود تبدیل به هنر خواهد شد. در این صنعت اتفاقی که رخ میدهد این است که گذشته ما یادآوری میشود. این که پدران ما چگونه نیازهای روزمره خود را با بافت این پارچهها تامین میکردهاند. هر کدام از اینها پروسه سختی دارد. از ریسندگی تا بافت و رنگرزی مشکلات خود را دارد و طبیعتا جوابگوی نیازهای امروز جامعه خودش نبوده و در جامعه امروز جایگاه گذشته را ندارد به همین خاطر نیازمند شناخت بازار مخاطب و ایجاد تغییرات هستند.
چقدر مردم از این تغییرات اعمال شده در آثار سنتی ایرانی استقبال میکنند؟ در مورد واکنش مردم واقعیت این است که بسیاری از مردمان ما پارچههای دستباف را فراموش کردهاند. به خاطر اینکه امکانات و تعداد آدمهایی که این آثار را تولید میکنند، بسیار کم است لذا کارها قیمت بالایی یافته اند. وقتی کسی که باید تار و پود پارچه را ریسندگی کند وجود ندارد قیمت تمام شده اثر بالا میرود. در گذشته 20 نفر در یک روستا نخ ریسی میکردند و 30 نفر پارچه بافی انجام میدادند. اما امروز یک نفر این کارها را به تنهایی انجام میدهد و این روی قیمت کار تاثیر به سزایی دارد. تعدادی از آدم ها به خوبی در مورد استفاده از الیاف طبیعی و ارگانیک آگاهند و خیلی راحت از پارچهای که تبدیل به لباس شده استفاده میکنند اما خیلی از مردم نمیتوانند این فشار مالی را تحمل کنند. ما تلاش میکنیم که این قیمت را کاهش بدهیم اما برخی چیزها را نمیتوان ندیده گرفت و به هر حال این نوع کارها از قیمت پارچه ماشینی خیلی گرانتر تمام میشود.
مشکلات به روز رسانی پارچههای سنتی و طراحی لباس این عرصه چیست؟ تمرکز ما همچنان روی پارچه است و خیلی وارد طراحی نشدهایم. زیرا همین بخش پارچه مشکلات بیشماری دارد. در واقع هر کدام از این بخشها برای وارد شدن به بازار، کار زیادی میطلبد. باید طرحها را امروزی کنیم و بافندههای بومی که هنوز تصوری از زندگی شهر تهران ندارند را مجاب کنیم تا همسو با نظر مخاطبان شهر نشین حرکت کنند. ما سعی در راضی کردن این افراد داریم تا برای ادامه این نوع پارچهها را تبدیل به خواسته مخاطبان امروزی کنند.
بیشترین تغییراتی که نیاز است در این نوع پارچهها اعمال شود، چیست؟ رنگهای اوربجینال موجود در شکل سنتی این نوع پارچهها محدودتر و تا حدودی روشنتر است اما همان رنگهای ارگانیکی که وجود داشته با استفاده از دانش امروزی معتدلتر شده و به زندگی شهری نزدیک میشود. واقعیت این است که یک بافنده دانش یک دانشجوی صنعت را ندارد. در حالی که یک مهندس نساجی با استفاده از یک سری عناصر مصنوعی آن را به یک عنصر مدرن امروزی تبدیل میکند. البته این اتفاق در حال رخ دادن تا بتوانیم رنگها را متنوعتر کنیم و کیفیت کار را افزایش بدهیم.
حضور نسل جوان و انتقال این دانش به نسل جوان در چه وضعیتی قرار دارد؟ بیشتر بافندههای این بخش مسن هستند و بالای 50 سال سن دارند. در واقع روند انتقال این دانش به نسل جدید بسیار کند است زیرا این بخش در بدو امر درآمد مکفی ندارد و در عین حال کار بسیار سختی است. در مورد پارچههای پیچیدهای نظیر زری که الیاف طلا و نقره دارند تنها 7 نفر بافنده داریم که میگویند: نمیتوانیم دانشجویان را پرورش دهیم زیرا صبور نیستند تا به درآمد مکفی برسند. بافت یک قواره کوچک از این پارچه ماهها طول میکشد اما بچههای قرن شتاب و تکنولوژی صبوری لازم را ندارند پروژه انتقال دانش کهن به نسل جدید بسیار آهسته پیش میرود.
آیا پارچهای مانند زری بافی صرفا برای اهدا به سفرای دیگر کشورها و یا خرید توریستها استفاده میشود؟ بله این بخشی از کاربرد این نوع پارچه است اما هدیه دادن این پارچه طی سالهای اخیر کم شده ولی هنوز هم در تکه دوزیهای لباس به عنوان خرج لباس استفاده میشود. ضمن اینکه به عنوان تزئین مانند سفره عقد و هفت سین استفاده میشود همچنان در اصفهان این پارچهها به عنوان سفره عقد پهن میشود و بعد به عروس هدیه میدهند.
مبنای قیمت این نوع پارچه چگونه تعیین میشود؟ زری بافی بر مبنای وزن قیمت داده میشود. یعنی وزن طلا محاسبه میشود و بنابر تحولات روز دنیا قیمت گذاری میشود.
انتهای پیام/61 گفت و گو از سمیه باقری