به گزارش خبرنگار تجسمی هنرآنلاین؛ فرزان سجودی در این نشست با بیان این مطلب که با وجود اسکندری و چلیپا در این نشست از زاویه دید مرگ مولف آثار آن ها را بررسی خواهم کرد گفت: در نشانه شناسی مسائل سیاسی و اجتماعی اهمیت پیدا می‌کنند و تاثیر این مسائل را زمانی که می خواهیم یک اثر را بررسی کنیم در نوع ترکیب‌بندی آثار و نحوه قرار گرفتن اجزا و جایگاه شان شاهد هستیم.

او افزود: در بررسی آثار از منظر اجتماعی در واقع شاهد حرکت از ساختارهای روایتی به سمت ساختارهای مفهومی هستیم. در واقع در یک اثر همچون یک بردار عناصر تصویر با هم وصل می‌شوند. مثلا در آثار چلیپا و اسکندری شاهد اتصال و پیوند موضوعاتی چون عاشورا و جنگ هستیم و در ساختار اولیه بررسی این آثار روایت جایگاه ویژه‌ای دارد.

به گفته سجودی؛ در آثار اسکندری در ابتدا ارجاعات اجتماعی و سیاسی بسیار مشهود است و در این آثار به نوعی اخبار دوران جنگ عینا و مو به مو به تصویر کشیده شده‌اند. در واقع در آثار سال‌های نخست او عینا شاهد روایت‌گری جنگ هستیم اما به مرور از جنبه‌های روایتی اثر کاسته می‌شود و با مفهوم مواجه می‌شویم.

او افزود: در واقع در ساختار مفهومی وقتی کنشی اتفاق نمی‌افتد، عناصر تصویری برای این که رابطه کنشی داشته باشند به سمت مجاز و استعاره پیش می‌روند. چلیپا و اسکندری دو نقاشی هستند که از ساختارهای روایی شروع می‌کنند اما در نهایت به ساختارهای مفهومی در آثارشان می رسند.

این نشانه‌شناس ادامه داد: در ابتدا در آثار چلیپا و اسکندری واقع‌نمایی به شدت به چشم می‌خورد اما به مرور واقع‌نمایی کاسته می شود. در دوره های نخست حتی نقاش در پی این است که همسو با اتفاقات که در جبهه‌ها می افتد خودش نیز کنش داشته باشد از این رو به نقاشی دیواری روی می آورند .

به گفته سجودی چون پیش از این نقاشان ایرانی به این شکل با مقوله جنگ مواجه نبودند عملا نمونه‌ای ایرانی برای کار کردن نداشتند از این رو نقاشی‌های کنش گرا رئالیست سوسیالیستی را دست مایه و الگوی کار خود قرار دادند.

او افزود: در نقاشی‌های دوره نخست اسکندری؛ او با زبان کاری ندارد اما به مرور زبان در آثار او راه پیدا می‌کند. همچنین در آثار هنرمندان این دوره شاهد نوعی نورپردازی از بالا در آثار هستیم و در همه این آثار در قسمت بالای اثر نوعی روزنه امید وجود دارد که اشاره مستقیمی به میل به رستگاری دارد.

به گفته این مدرس دانشگاه؛ در آثار اسکندری به مرور از واقیعت گرایی فاصله می گیریم و درجه انتزاع بالا می رود و تصاویر ارجاعات شخصی پیدا می کنند که گاه ممکن است دلالت اجتماعی و سیاسی نیز نداشته باشند. مثلا در آثار اسکندری به مرور شاهد خط های کوتاه و ممتد هستیم. نقاشی که تا پیش از این در نقاشی هایش آرمان هایش را به تصویر می کشید به مرور در آثارش به سمت درون گرایی فرهنگی سوق پیدا می کند و این موضوع را با مخاطب در میان می گذارد که دیگر از آرمان گرایی که مدنظرش بود چیزی برایش نمانده است.

او افزود: در آثار متاخر اسکندری با این که در صفحه اثر افق ها باز است اما در کناره های اثر به نوعی با رنگ های تیره مواجه هستیم که مخاطب را با این موضوع مواجه می کند که افق بازی برای رستگاری و آرمان خواهی وجود ندارد.

سجودی ادامه داد: برخی از آثاری که اسکندری در این نمایشگاه به نمایش گذاشته شده است را نمی توان نقاشی عنوان کرد بلکه تلفیقی از سایر مدیوم ها هستند و هنرمند برای این که دچار ابتذال تکرار خود نشود، دست به خلق این آثار زده است. در آثار متاخر اسکندری به نوعی با طرح پرسش های فلسفی پیرامون هستی روبرو می شویم. در واقع او در آثار متاخرش از کنش گرایی اجتماعی فاصله می گیرد و به سمت درک مفهومی جهان سوق پیدا می کند.

او با اشاره به حذف آدم ها در آثار اسکندری گفت: در نقاشی های دوره های نخست انسان حضور جدی دارد و جسم او یکی از محور توجه نقاش است اما به مرور انسان حذف می شود به طوری که در آثار متاخر او نشانه ای از حضور انسان را نیز شاهد نیستیم و رنگ ها به صورت پراکنده در اثر نشسته اند. از آثار متاخر او می توان به مجموعه "سنگ ها" اشاره کرد که معلق بودن این "سنگ ها "در وسط بوم به نوعی دشواری زندگی را نشان می دهد. نمونه مشابه این اتفاق را در مجموعه متاخر چلیپا که با عنوان "درختان سوخته" خلق شده اند شاهد هستیم.

مجید حسینی راد در ادامه این نشست گفت: متاسفانه تاکنون پرسش های خوبی پیرامون هنرمندانی که در حوزه هنر انقلاب کار کرده اند مطرح نکرده ایم، از این رو هنرمند انقلاب آن گونه که باید شناخته نشده است. در دهه 50 و تا سال 1357 هنرمندان ایرانی با توجه به مسائل سیاسی و اجتماعی در آثارشان به نوعی وضیعت موجود را به تصویر می کشیدند و این آثار بیشتر در فضای گالری های خصوصی به نمایش گذاشته می شد. البته در این دوران بخش عمده هنرمندان به سمت انتزاع گرایش پیدا کرده بودند.

او افزود: پس از انقلاب و با شروع جنگ هنرمندان حوزه های تجسمی و ادبیات به سمت هنری گرایش پیدا کردند که در آن عنصر روایت گری قویی بود. هنرمندان عرصه تجسمی نیز برای فضاسازی این جریانات از قابلیت های تصویری نقاش قهوه خانه ای بهره گرفتند.

به گفته این مدرس دانشگاه چون جنگ در ایران به این شکل رخ نداده بود هنرمندان ایرانی پیشینه تصویری از این موضوع نداشتند و از این رو حلقه اتکاء خود را روی نقاش های رئالیست سوسیالیستی گذاشتند. آثار این دوره همه جهت گیری سیاسی داشت و با نقاشی سنتی ایرانی تفاوت فاحشی داشت و با هنر روز نیز فاصله چندانی داشت.

حسینی راد با اشاره به سخن چلیپا که در آن دوران در جستجوی ساختاری در نقاشی نبودند گفت: در آن دوران اصلا ساختاری وجود نداشت که نقاشان انقلاب بخواهند از آن در آثارشان بهره بگیرند و به مرور هنرمندان با پیدا کردن خود در هنر انقلاب ساختارها را نیز کشف و ارائه کردند.

او افزود: بخش عمده نقاشی های دوره انقلاب و جنگ از جنبه های خیال پردازانه و عامیانه برخوردار بودو شعار انقلاب برای عامه مردم در این آثار قابل فهم بود. در واقع هنرمندان انقلاب از دل انقلاب جوشیده بودند و تجربه تجسمی غنی نداشتند.

این مدرس دانشکده هنرهای زیبا نزدیک ترین رویداد سیاسی ایران را به مقوله دوران جنگ؛ انقلاب مشروطه عنوان کرد که از منظر او این دو از نظر بصری هم هیچ شباهتی به هم نداشتند.

به گفته این پژوهشگر از مهم ترین ویژگی های هنر انقلاب؛عامه فهم بودن، عنصر روایت گری و کم بودن عناصر تزیینی است. او گفت:هر چه قدر که هنر انقلاب ازابداعات اولیه فاصله می گیرد، پخته تر می شود و جنبه های نمادین و مفهومی آن بیشتر می شود.

حسینی راد گفت: با توجه به این که نمایشگاه آثار چلیپا و اسکندری دربرگیرنده نقاشی سال 1357 تا 92 است عملا می توان مسیر سیر این دو هنرمند را بررسی کرد و این نکته را دریافت که همان گونه که این دو نقاش از فضای نقاشی های دوره انقلاب فاصله گرفته اند در آثارشان توجه به تاریخ و فرهنگ کهن ایران بیشتر شده است.

علی عباسی هم با بیان این مطلب که در آثار نخستین اسکندری و چلیپا شاهد روایت گری هستیم و سال ها می گذرد که این هنرمندان از این مرحله عبورکنند گفت: به مرور شاهد انتزاع در آثار چلیپا و اسکندری هستیم و در آثار این دو هنرمند همواره دفاع مقدس حضور ندارد اما بیشتر آثار این دو هنرمند ریشه در ملیت ایرانی دارد.

او افزود: البته برخی از آثار این دو هنرمند در بی زمانی گیر افتاده اند و در بیشتر موارد این آثار اشاره به زمان اولیه که واقعه عاشورا است، اشاره دارند.

عباسی در ادامه به بررسی برخی از آثار اسکندری و چلیپا پرداخت.

قرار بود که پس از این نشست، نشست دیگری با حضور اسکندری و چلیپا برگزار شود و در طول برگزاری آن، به پرسش های شرکت کنندگان پاسخ داده شود که به دلیل عدم استقبال شرکت کنندگان از این بخش،این نشست برگزار نشد. همچنین برگزار کنندگان نشست از آغاز ساخت دو فیلم مستند از این دو هنرمند توسط موزه هنرهای معاصر خبر دادند.

انتهای پیام/320