به گزارش خبرنگار تجسمی هنرآنلاین ؛ سیف الله صمدیان در ابتدای این نشست گفت: ژان گامی یکی از چهره‌های به نام عکاسی مستند اجتماعی در عرصه بین‌الملی است و سال‌ها پیش محمد اسلامی راد زمینه آشنایی من را با او فراهم کرد و آخرین بار او را در مراسم ارتحال امام خمینی (ره) دیدم و زمانی که در این دوره از جشنواره، دبیر بخش عکس از برای دعوت از یک عکاس خارجی در جمع داوران هم فکری خواست، نخستین نامی که به ذهنم آمد ژان گامی بود.

او افزود: ژان گامی در یکی از معتبرترین آژانس‌های عکاسی جهان سال‌هاست که کار می‌کند و آژانس عکس "مگنوم" یکی از با اخلاق‌ترین آژانس‌های عکس جهان است و راه‌یابی و همکاری با این آژانس بسیار سخت است و ایرانی‌های بسیاری تاکنون تلاش کرده‌اند که به عضویت این آژانس دربیایند اما تنها ایرانی این آژانس عباس عطار است.

صمدیان ادامه داد: من در 18 سالی که در دانشگاه‌ها عکاسی مطبوعاتی درس می‌دادم یکی از آژانس‌هایی که همواره در کلاس‌ها، عکس‌هایش را با دانشجویانم می‌دیدم و نقد می‌کردیم، آژانس "مگنوم" بود و خوشحالم که امروز یکی از بهترین عکاسان این آژانس داور ششمین جشنواره تجسمی فجر است.

او با اشاره به چگونگی تاسیس آژانس عکس "مگنوم" گفت: این آژانس عکس 2 سال پس از جنگ جهانی دوم توسط 4 عکاس معروف جهان با رویکرد حفظ استقلال عکاسان و مولف بودن عکاس راه‌اندازی شد تا عکاس تحت تاثیر سفارش روزنامه‌ها نباشد.

او ادامه داد: یکی از مهترین دلایل من برای انتخاب گامی برای داوری جشنواره تجسمی فجر، فراهم شدن زمینه‌ای برای سفر دوباره گامی به ایران و پی گرفتن مجموعه عکاسی‌اش از ایران است. پروژه‌ای که بی‌شک یکی از مهم‌ترین پروژه‌های عکاسی مستند از ایران است. امیدوارم حامی مالی برای سفر و پیگیری پروژه‌های گامی پیش قدم شود.

صمدیان در ادامه برای ایجاد صمیمت در جمع؛ خاطره‌ای بسیار قدیمی از روزی که ژان گامی مهمانش بود را تعریف کرد. مهمانی‌ای به صرف آبگوشت که صمدیان میزبان بیش از 30 نفر بود و چنین میزبانی برای ژان گامی با توجه به درآمد یک عکاس بسیار غریب بود چون از دیدگاه او یک عکاس نمی‌تواند از چنین توان مالی برخوردار باشد.

حسن غفاری در ادامه گفت: امروزه با فراگیر شدن تلفن‌های همراه دوربین‌دار، عکاسی کار بسیار ساده‌ای شده است و توده‌های مردم همه عکاس شده‌اند اما پرسش اساسی این است در چنین دورانی تفاوت یک عکاس با مردمی که دوربین به دست شده‌اند چیست؟، به نظر من شاید عکاسی کردن ساده شده است اما نباید عکاسی را کار ساده انگارانه‌ای فرض کنیم.

او افزود: هر عکاس حرفه‌ای عملا باید به شیوه و نگاه خودش در عکاسی برسد و این شیوه خاص موجب تفاوت او با دیگران می‌شود و هر چقدر این شیوه‌ها منحصر به فردتر شوند عکاسی جذاب می‌شود.

ژان گامی نیز با اشاره به رشد روزافزون فن آوری در جهان گفت: رشد فن آوری موجب شده است که امروزه همه عکاس شوند. اما موضوع مهمی که در فتوژورنالیست مطرح است، بی‌طرف بودن است و یک عکاس در هنگام عکاسی باید در بهترین مکان ممکن قرار گیرد و یک فتوژورنالیست باید به درک درستی از این رشته عکاسی رسیده باشد و تمایز آن را با سایر هنرها بداند.

به گفته گامی در اروپا زمانی که در خیابان فردی را با یک دوربین فوق‌العاده حرفه‌ای ببنید، هیچ‌کس او را به عنوان یک عکاس حرفه‌ای جدی نمی‌گیرد. در عکاسی برخی فکر می‌کنند ابزار کار مهم‌ترین وسیله یک عکاس است و هر کس که چنین امکانی داشته باشد بهترین عکس را می‌گیرد. اما چنین نیست مهم‌ترین وسیله یک عکاس نگاه خاص او نسبت به جهان است. اول باید عکاس بود و بعد دنبال پروانه‌ها گشت.

او افزود: در دهه 50 روشی در عکاسی به وجود آمد که یک عکاس در کوچه و خیابان دنبال سوژه برای عکاسی می‌گشت و هر صحنه‌ای را که می‌دید شکار می‌کرد. این روش در عکاسی بسیار غریزی است و قابلیت این را ندارد که براساس آن عکس یک داستان ساخت. در واقع با این شیوه بدون داشتن ذهنیت نمی‌توان به مجموعه رسید و با کوهی از تک عکس روبرو خواهیم شد.

گامی ادامه داد: در سال‌های اخیر با رشد جنگ ستیزی در جهان مجموعه‌ای از عکاسان مفهومی به ساختن عکس‌هایی روی آوردند که مثلا عروسک‌ها و سربازهای پلاستیکی را در میدان‌های واقعی جنگ عکاسی می‌کردند. چنین شیوه‌هایی اگر فراگیر شود، فاجعه است و عکاسی و عکاس نباید به دنبال مد و جشنواره پسند بودن برود.

این عکاس پیشکسوت با بیان اینکه برای شناخت عکاسی باید در ابتدا تعریف کنیم که این هنر چه تفاوت‌هایی با سایر رشته‌های تجسمی دارد، افزود: برای اینکه یک عکاس حرفه‌ای شوید باید مولف باشد.

او با بیان این مطلب که برای رسیدن به تعریف دقیق از فتوژورنالیسم باید خودمان را به عنوان یک عکاس بشناسیم گفت: یک فتوژورنالیست باید خودش باشد و در عکاسی به دنبال بازی درآرودن و تقلید از دیگران نباشد. او باید ساده و چابک باشد.عکاس باید در ذهنیت و نوع زندگی خود شیوه‌ای را پیش بگیرد که تفاوت فاحشی میان عکسی که او از یک حادثه تصادف می‌گیرد با عکسی که یک شهروند عادی با تلفن همراه‌اش می‌گیرد باشد.

گامی با بیان این مطلب که مکان قرار گرفتن عکاس خیلی مهم است گفت: یک عکاس باید در موقیعت مکانی خوبی برای شکار سوژه باشد و باید با هوشمندی بهترین مسیر را برای گرفتن عکس انتخاب کند و در کارش سرعت عمل داشته باشد. برخی از عکاسان فکر می‌کنند که باید به منطقه بسیار عجیب و غریبی سفر کنند تا بتوانند مجموعه خوبی عکاسی کنند به نظر من در اطرف ما سوژه بسیار زیادی برای عکاسی کردن هست.

به گفته گامی از زمانی که عکاسی کردن آسان شده است، هنرمند شدن نیز بسیار آسان شده و آن قدر بحث هنرمند بودن مطرح می‌شود که به شدت از این موضوع بدم می‌آید.

او افزود: هر سال در آژانس عکس "مگنوم" بیش از 200 مجموعه به دست ما می‌رسد که ما برای همه این مجموعه‌ها وقت می‌گذاریم و می‌ببینم تا نسبت عکاسی بی‌توجه ای نکرده باشیم. در برخی از موارد تنها چندین مجموعه خوب از این میان می‌یابیم که به عکس ساده لوحانه برخورد نکرده‌اند.

به گفته ژان گامی مهترین نکته‌ای که موجب تمایز عکاسی آنالوگ با عکاسی دیجتال می‌شود سرعت است و این سرعت در تمام جنبه‌های عکاسی و زیباشناسی عکس تاثیرگذاشته است. حتی این تاثیر را در عکس‌العمل مخاطب هم می‌توانیم ببینیم.

او با بیان این مطلب که او آدم سنت‌گرایی نسبت به تکنولوژی نیست گفت: تکنولوژی موجب شده که هر کسی دوربین به دست شود و این موضوع بر اقتصاد عکس هم تاثیر گذاشته است و با این اوضاع بیشتر روزنامه یا عکاس ندارند و یا دیگر سفارش عکس نمی‌دهند و به راحتی می‌گوید عکس را از روی اینترنت پیدا می‌کنیم.

گامی با اشاره به معظل نخریدن عکس در ایران گفت: زیاد ناراحت نباشد در اروپا نیز این موضوع شایع است و در چنین شرایطی من ترجیح می‌دهم یک چریک باشم تا نماینده جهانی پول و برای همین همواره سعی می‌کنم استقلال خودم را حفظ کنم و با پول هنرم را ابزاری نکنم.

گامی ادامه داد: در عکاسی مطبوعاتی همان قدر که سرعت عمل مهم است، عکس نباید دست کاری شده باشد و وقتی عکس گرفته می‌شود باید تاریخ و مکان او درج شود. اگر مثلا همین امروز حسن روحانی در قم سخنرانی می‌کند و چند شهروند عادی از او با تلفن همراه عکس بگیرند این عکس زمانی اهمیت پیدا می‌کند که زمان و مکان آن ثبت شود.

او یادآور شد: عکاسی در زمان کنونی امری آسان شده و افراد به راحتی به عنوان هنرمند شناخته می‌شوند اما فقط اثر یکی از هزاران نفر بر اساس تلاش خویش جلب توجه می‌کند.

گامی اظهار کرد: یک عکس خبری مناسب و مطلوب باید دارای حاوی 6 عنصر خبری (که، کجا، کی، چه، چگونه و چرا) باشد و به طور حتم عکس یک شهروند عادی این نشانه‌های خبری را نخواهد داشت.

ژان گامی با اشاره به تفاوت‌های عکاسی با دوربین‌های آنالوگ و دیجیتال گفت: عکاسانی که با دوربین فریم‌دار کار می‌کردند، هر یک عکس آنان؛ به مثابه تیری بود که از چله کمان رها می‌کردند.

او با اشاره به این که این روزها اخبار و عکس‌ها دست کاری می‌شوند و اطلاعات درست به مخاطبان داده نمی‌شود، گفت: مثلا بسیاری از عکس‌های که از جنگ در منطقه خاورمیانه منتشر می‌شود دست کاری شده‌اند و اتفاقا این عکس‌ها به جشنواره‌های مختلف نیز ارسال می‌شوند و برخی هم جوایزی را از آن خود کرده‌اند.

در ادامه محمد اسلامی راد یکی از عکاسان پیشکسوتی که با بسیاری از آژانس‌های معتبر عکاسی همکاری کرده است گفت: من خودم را مثل شما یک علاقمند به عکس می‌دانم و نه چیزی فراتر. سوالی که بارها طرح شده این است که هر کسی دوربین به دست شد آیا عکاس است یا نه؟ امروزه من بسیار خوشحالم که همه علاقمند به عکاسی شده‌اند. سال‌های پیش وقتی در کوچه و خیابان کسی یک عکاس می‌دید با تعجب او را نگاه می‌کرد اما امروزه بیشتر این افراد دوربین دارند و تا پیش از این حرفه ما برای آن‌ها جدی گرفته نمی‌شد اما امروزه من خوشحالم که مثلا می‌آیند و درباره نورسنجی و یا دیفراگم می‌پرسند.

او افزود: کسانی که دنبال پول یا شهرت هستند بهتر است سراغ عکاسی مطبوعاتی نیایند. در این رشته نه پول وجود دارد و نه امنیت و کسانی که در این رشته عکاسی برای سال‌های متمادی می‌مانند که سخت کوش و باهوش هستند و به شدت عاشق. واقعا اگر کسی فکر می‌کند پس از پایان دوره دانشگاه می‌توانند با انتخاب عکاسی مطبوعاتی؛ شغل پردرآمد و آبرومندی داشته باشد باید بگویم راه را اشتباه آمده است.

اسلامی راد با اشاره به خاطره‌ای بسیار دور گفت: شاید 25 سال پیش بود که با ژان گامی از عکاسی یک پروژه‌ای به خانه من باز می‌گشتیم سر راه از جلوی سوپر مارکت محله ما که درآمدش خوب بود رد شدیم من واقعا به ژان گفتم کاش ما هم چنین مغازه‌ای داشتیم و از آنجا هزینه‌های زندگی‌مان را تامین می‌کردیم و بعد می‌رفتیم عکاسی.

او افزود: چیزی که عکاسان خارجی درباره عکاسان ایرانی می‌گویند این است که بسیاری از عکاسان ایرانی به جایی این که مسیری را طی کنند تا عکاس شوند پشت یک صخره قایم می‌شوند و یک آن خودشان را همچون یک شناگر وسط آب می‌اندازند که این راه درست نیست. ممکن است به سرعت به نقطه‌ای برسی و حتی برایت کف بزنند اما چون مسیر را درست نیامده‌ای مقطعی است.

اسلامی راد با بیان این مطلب که از گامی و دوستان او بسیار آموخته است گفت: سال‌ها پیش ژان و دوستانش قرار گذاشتند و من را پیش استادشان "الویت اروید" بردند. برای رسیدن به قرار مشقت‌های مختلفی را طی کردیم و در نهایت وقتی نزد استاد رفتیم او گفت چون من بازنشسته شده‌ام دیگر عکاسی نمی‌کنم و فقط نقاشی می‌کنم و هر چیزی که می‌کشم عالی و بی‌عیب و نقص است. او در ابتدا از دیدن عکس‌های من امتناع کرد بعد به وجد آمد و شروع به دیدن عکس‌هایم کرد.

او افزود: واقعا برای من سفر او به ایران بسیار عجیب بود. او تعریف کرد که چگونه با فیل و سپس کامیون به ایران سفر کرده است. عکاسی ظاهرش ساده است اما در باطن بسیار دشوار است. اما امروزه ما را با هواپیما به منطقه مورد نظر می‌برند و ما یا عکس نمی‌گیریم و یا شل و بی‌انگیزه چند فرم عکس می‌گیریم.

این عکاس افزود: چیزی که من از ژان گامی یاد گرفتم این بود که میان علایق، عکاسی و خانواده‌ام مرز بگذارم و اجازه ندهم یکدیگر را تحت الشعاع قرار بدهند. در این سال‌ها که عملا مطبوعات به عکس اقبالی نشان نمی‌دهند و زندگی عکاسان سخت شده است، من دیگر فقط برای خودم عکس می‌گیرم.

اسلامی راد افزود: الویت اروید به من گفت یک عکاس باید مثل اسب بارکش باشد و از صبح تا شب کار کند. متاسفانه امروز عکاسان دیگر برای عکس وقت نمی‌گذارند و برای همین است که تعداد مجموعه عکس‌ها کم شده و همه به تک عکس روی آورده‌اند. چون تنها ساعت کوتاهی را به عکاسی اختصاص می‌دهند.

او ادامه داد: من واقعا متاسفم که نتوانستم نصیحت های ژان گامی و استادش را در عکاسی به کار بگیرم اما شهامتش را دارم که بگویم اما چون نه صدایم خوب است و نه بلدم مثل اروید نقاشی کنم، پس همچنان عکس می‌گیرم.

ژان گامی در ادامه از اسلامی راد به خاطر شکسته نفسی‌اش تقدیر کرد و گفت: گفتن چنین چیزهایی شهامت می‌خواهد و این ستودنی است.

گامی در ادامه با بیان این مطلب که عکاسی برای او با دوربین آنالوگ و دیجتال فرقی نکرده است گفت: من همان کاری که با دوربین آنالوگ در عکاسی می‌کردم همان کار را با دوربین دیجیتال می‌کنم و با توجه به امکانات دوربین آنالوگ برای تغییر و تحول در عکس؛ من هیچ تغییری در عکس‌هایم ایجاد نمی‌کنم و فقط تنها کاری که می‌کنم این است که گاهی برای عکاسی صحنه و طبیعت برخی عناصر را حذف می‌کنم چیزی که در 30 سال پیش برایم غیر قابل قبول و جرم محسوب می‌شد.

ژان گامی در ادامه با بیان این مطب که عکاس باید حرف‌های سفارش دهنده را بشنوند؛ اما هنگام اجرا باید با هوشش ذهنیت خود را در عکس اجرا کند گفت: یک عکاس باید زیرکانه عکسی که مد نظرش است را بگیرد و باید به گونه‌ای رفتار کند که نظر سفارش دهنده را جلب کند.

به گفته گامی، عکاس باید برای خودش ایده داشته باشد ولی بی‌طرف باشد و خودش را درگیر حزب و گروه خاصی نکند. مثلا برای برگسون فرصتی فراهم شد که از مجلسی با حضور ملکه و مردم عکاسی کند اما او در کمال ناباوری به ملکه و خانواده سلطنتی پشت کرد و لحظه‌های مردم عادی را در مواجهه با این دیدار ثبت کرد. این عکس‌ها در جهان بسیار مشهور شدند.

او در ادامه درباره اقتصاد هنر گفت: من در آژانس "مگنوم" حقوق ندارم و باید خودم سرمایه‌گذار کارم باشم. در ابتدا نسبت به این موضوع تردید داشتم و پولی هم نداشتم که برای پروژه‌های عکاسی صرف کنم اما اسلامی راد به من توصیه کرد که در این راه گاهی هم باید ضرر کرد اما تجربه به من ثابت کرد که حتی اگر پولی را از دست بدهی و بازنگرد ضرر نکرده‌ای.

گامی گفت: مثلا من برای یک پروژه 20 هزار یورو هزینه می‌کنم اما حدود 2 سال حداقل طول می‌کشد که من نیمی از پولی که هزینه کرده‌ام را برگردانم و با این تفاسیر زندگی من از تک عکس‌هایی می‌گذرد که گاهی مطبوعات برای تبلیغات از من می‌خرند. اما متاسفانه دیگر روزنامه‌ای نیست که به من سفارش عکس بدهد.

در بخش پایانی مراسم که تا ساعت 19 به درازا کشید ژان گامی مجموعه‌ای از عکس‌هایش را برای حاضران به نمایش گذاشت و توضیحات کوتاهی درباره برخی عکس‌ها داد. در پایان نیز عکاسان شرکت کننده با ژان گامی عکس بادگاری گرفتند.

ژان گامی متولد ۱۹۴۸ میلادی در فرانسه است. او مدت کوتاهی با آژانس ویوا همکاری داشته ولی در سال ۱۹۷۳ میلادی همکاری با آژانس گامای فرانسه را آغاز می‌کند. عضویت در آژانس عکس مگنوم از سال ۱۹۷۷ میلادی و دو بار کسب جایزه عکس "نادار" از مهم‌ترین فعالیت‌های او در زمینه عکاسی است. گامی نخستین عکاسی است که توانست از زندان‌های فرانسه عکاسی کند و با انتشار عکس‌هایش که افشاگری پیرامون وضیعت بهداشت در زندان‌های فرانسه بود زمینه‌ای را برای تغییر و اصلاحات در زندان‌های فرانسه به‌ وجود آورد.

او همچنین در دوران جنگ ایران و عراق بار‌ها به ایران سفر و عکاسی کرد و عکس‌های او در مطبوعات و کتاب‌های متعددی منتشر شدند. یکی از معروف‌ترین عکس‌های او تصویری از صحنه تمرین زنان بسیجی است که در در دوران دفاع مقدس مشغول آموزش تیراندازی هستند. عکسی که به گفته ژان گامی موجب شد؛ مجلس سنای آمریکا او را وادار به اظهار این کند که مگر در ایران زنان هم امکان و توان تیراندازی را دارند.

این هنرمند شناخته شده فرانسوی که از سال ۱۹۸۶ میلادی تاکنون سفرهای مختلفی به ایران داشته این روزها برای داوری در ششمین جشنواره بین ا‌لمللی هنرهای تجسمی فجر در تهران به سر می‌برد.

انتهای پیام/

مریم آموسا