محمدحسین ناصربخت، نویسنده،کارگردان و پژوهشگر تئاتر در عرصه های مختلف هنر های نمایشی کارنامه ای پربار دارد. علاوه بر نگارش نمایشنامه و کارگردانی تئاتر، وی در جشنواره ها و همایش های بسیاری در عرصه نمایش در مقام داور و کارشناس حضور داشته است. وی همچنین در عرصه های مدیریتی نیز فعالیت داشته که مسئولیت امور استان های هنرهای نمایشی معاونت هنری در سال های 88 و 89 از این جمله است. به همین بهانه و همینطور به مناسبت ابلاغ آیین نامه طرح استقرارگروه های نمایشی از سوی معاونت هنری، گفتگویی با وی انجام شده که در ادامه می خوانید.
هسته اولیه طرح استقرار چطور شکل گرفت؟ ایده های اولیه این طرح از سال 89 در معاونت هنری و در مرکز هنرهای نمایشی مطرح و تمهیدات لازم برای پیشبرد آن نیز پیش بینی شد که اولین اقدام هایی هم که در این زمینه انجام شد صدور پروانه های موقت برای گروه های نمایشی بود. مراحل عملیاتی طرح استقرار در زمانی که من مسئولیت امور استان های هنرهای نمایشی معاونت هنری را داشتم، آغاز شد و پیش نویس آیین نامه ای هم که هم اکنون به مراکز ایلاغ شده در واقع در همان موقع تهیه شده بود.
طرح استقرارچه ویژگی هایی دارد؟ طرح استقرار گروه های نمایشی دو واژه اساسی در خود دارد. یکی استقرار و دیگری گروه. این دو واژه این طرح را به یک طرح آرمانی تبدیل می کند. یکی از آرمان هایی که ازآغاز تئاتر جدید ما مطرح بوده وجود گروه های دائمی تئاتر است که امکانات لازم برای فعالیتشان داشته باشند و بتوانند در یک جریان کاری به اهدافی که مدنظر دارند از قبیل گسترش تئاتر و ارتقای کیفیت آثار نمایشی برسند. از این جهت این یک طرح آرمانی است.
مراحل اجرایی طرح تا کنون به چه نحو پیش بینی شده بود؟ در مرحله اول این طرح لازم بود که شناسایی لازم از گروه های نمایشی یا افرادی که توان بالقوه در تشکیل گروه دارند را داشته باشیم. از ابتدا هم می دانستیم که در گام اول به نتایج و ایده آل های مورد نظر نخواهیم رسید و این در واقع گام نخست خواهد بود. واقعیت این است که طرح استقرار، طرح بسیار حساسی است و اگر تنها در گام اول باقی بماند می تواند یک عقبگرد باشد و شاید آسیب هایی را هم به تئاترکشور وارد کند و به نوعی انشقاق و تفکیک را در بین تئاتری های شهرستان ها ایجاد کند. اما در صورتی که ادامه پیدا کند و مراحل بعدی آن انجام بپذیرد و امکانات سخت افزاری و بودجه لازم برای اینکه این طرح استمرار داشته باشد فراهم شود، آن وقت این طرح می تواند درآینده تئاتر کشور تاثیر به سزایی داشته باشد. در مرحله اول یعنی شناسایی گروه ها واقف بودیم که ممکن است گروه هایی که پیش از این طرح فعالیت می کردند به دو یا چند گروه تقسیم شوند. اما ناچار بودیم چنین آسیب های را بپذیریم. در مرحله بعد قرار بود درجه بندی گروه ها انجام شود و پیش نویس آن تهیه شده بود که اخیرا منتشر شده است. ادامه طرح هم نیازمند آن بود که تجهیزات در نظر گرفته شده در اختیار گروه ها قرار بگیرد. به هر حال در ابتدا قرار بود درجه بندی گروه ها به تشکیل گروه هایی منسجم منجر بشود که مورد حمایت دائمی قراربگیرند. در غیر این صورت جای نگرانی است که حتی گروه هایی که بر اساس علائق شخصی و در ساختاری سنتی گردهم آمده اند، دچار تشتت و پراکندگی شوند. تنها در صورت حمایت مستمر و دائمی است که می توانیم در آینده به گروه های خلاق و بالنده ای درمراکز استانی دست پیدا کنیم. ضمنا برنامه ریزان می توانند بر اساس گروه هایی که تشکیل می شود پیش بینی های لازم را داشته باشند که موجب می شود روند کارها دربخش مدیریتی گروه ها هم تسهیل شود که بتوانند هدف گذاری ها را بهتر انجام دهند.
در چه شرایطی استقرار گروه ها کارکرد صنفی گروه ها را تقویت خواهد کرد؟ این طرح در صورت حمایت مستمر می تواند به بروز تئاتری با کارفرمای خصوصی منجر شود یا اینکه گروه ها به تدریج بتوانند به یک خودکفایی نسبی برسند. در چنین شرایطی و از دل این گروه ها انجمن های بزرگتر صنفی تئاتری را به وجود آورد به شکلی که دیگر دولت به عنوان کارفرما آن طور که تا الان چنین بوده مطرح نباشد و در نتیجه نقش نظارتی و حمایتی داشته باشد. تا وقتی که بخش دولتی نقش کارفرما و ناظر و حامی را یکجا بازی می کند، طبیعی است که نه انجمن های صنفی ما به جایی خواهند رسید و نه تئاتر می تواند به استقلال مالی مورد نیاز خود دست پیدا کند. طرح استقرار می تواند گام مهمی در این جهت باشد و رسیدن به یک هویت صنفی در این زمینه مستلزم پیشرفت این طرح و استقرار کامل گروه ها خواهد بود. اگر درجه بندی گروه ها که براساس تعداد افراد، اهداف و کیفیت آثارانجام خواهد شد، شکل بگیرد آن وقت در یک بازه زمانی چندساله می توانیم به نقطه ای برسیم که از دل این گروه ها انجمن های صنفی به وجود بیاید. باید این نکته را هم در نظر داشته باشیم که شرایط استقرار گروه ها در استان ها به نتایج بهتر و در زمان کوتاه تری بیانجامد. به این دلیل که در تهران تعداد گروه ها و فارغ التحصیلان تئاتر بسیار بیشتر از امکانات سخت افزاری است که برای استقرار مورد نیاز است.
ضروری ترین زیرساخت برای اجرای مطلوب این طرح به نظر شما کدام است؟ یکی از مهم ترین زیرساخت ها درعرصه تئاتر مکان های نمایش و تمرین گروه ها است که باید به صورت واقعی شناسایی و تجهیز شوند. اینکه گروه ها بتوانند در یک مکان ثابت و مناسب به تمرین بپردازند و فضای تمرین تا حدی که مورد نیاز است در اختیار گروه قرار بگیرد و همینطور فضایی که امکان اجرای نمایش ها را به نحو مطلوب فراهم کند.
دربحث جذب مخاطب و تماشاگر تئاتر برای این اجراها به ویژه در شهرستان ها چه تدابیری می توان به کار برد؟ این مسئله مهمی است تا آنجا که در هنر تئاتر به عنوان ضلع دیگر این هنر شناخته می شود. من فکر می کنم با توجه به رشد نیروی تحصیل کرده در کشور، ما تماشاگر بالقوه تئاتر را به اندازه کافی داریم. به نظر من جذب مخاطب در صورتی که گروه ها فعالیت مستمر داشته باشند به تدریج تماشاگر خود را پیدا خواهند کرد و کشف می کنند که به کار گیری چه نکاتی مخاطب را جذب می کند و مخاطب به چه چیزی نیاز دارد. گروه ها می توانند بر این اساس تولید تئاتر داشته باشند و اساسا استقرار گروه در یک مکان ثابت و شناخته شده به گسترش مخاطبین خواهد انجامید.
انتهای پیام/