سرویس تئاتر هنرآنلاین، این روزها در فهرست اجراهای تئاتری کشور اصطلاح "تئاتر محیطی" زیاد به گوش میرسد، این تئاتر در ایران به اجراهایی اطلاق میشود که بیرون از سالنهای حرفهای تئاتر و معمولا در فضای کافی شاپها و سالنهای انتظار اجرا میشوند؛ اجراهایی ساده و بدون دکور خاص و معمولا با تعداد بازیگران اندک. صرف نظر از کارگردانانی که آگاهانه به سمت اینگونه اجراها میروند گروههایی نیز وجود دارند که علت رویکرد خود به این اجراها را کمبود سالن حرفهای تئاتر میدانند و از این وضعیت گلهمندند، غافل از اینکه در حال اجرای یکی از نوینترین شکل اجرای تئاتر در دنیا هستند.
دکتر عطا الله کوپال یکی از پژوهشگران و اساتید برجسته تئاتر کشور است که در این زمینه تحقیقات بسیاری دارد و به تازگی هم مقاله ای از ایشان تحت عنوان "تئاتر در فضای بسته و باز" منتشر شده است. در زیر گفتگویی با وی درباره تئاتر بیرون از سالن یا "تئاتر محیطی" آورده شده است.
- بعضی از گروه های تئاتری که خارج از فضای سالنی اثری را اجرا می کنند از این موضوع گلهمندند و آن را به کمبود سالنهای حرفه ای موجود نسبت میدهند نظر شما در این رابطه چیست؟
در جواب باید بگویم که در تئاترهای امروز جهان کارگردانان تجربه گرا برای آنکه از تئاتر سالنی و تئاتر تجاری دوری گزینند سعی میکنند اجراهای خود را از سالنهای رسمی خارج کنند و از هر فضایی برای اجرا استفاده کنند.البته تماشگران هم در این زمینه آگاهی دارند یعنی هم کارگردانان و هم مخاطبان با انتخابی آگاهانه از تئاتر متعارف سالنی فاصله می گیرند.
- درباره تجربههای جهانی میشود چند مثال عینی بیاورید؟
پر رونقترین مکان اجرای تئاتر "برادوی" در نیویورک است که فضای تئاتری کلاً تجاری دارد. در دهههای 1960 تا 1990 طی دو مرحله کارگردانان از فضای برادوی دوری گزیدند این در حالی است که در آنجا 40تماشاخانه وجود دارد. این اتفاق در لندن و در تئاترهای محله "وست اِند" نیز افتاد. در واقع در آنجا نیز نوعی جریان غیر حرفهای تئاتر کوشش کرد به جای سالنهای رسمی از فضای مدارس، گاراژها یا کافهها و دیگر مکانهای عمومی برای اجرای تئاتر استفاده کنند.
- اگر تئاتر از فضای بسته به بیرون مثلا خیابانها و پارکها کشیده شود آیا همان مختصات تئاتر خیابانی را خواهد داشت؟
نکته مهم این واقعیت است که تئاتر در فضای باز و یا غیر سالنی را نباید با تئاتر خیابانی یکی گرفت اگر چه تئاتر به طور کلی از فضاهای باز آغاز شده اما منظور از فضای باز در جهان معاصر با فضای باز در یونان قدیم به کلی متفاوت است.در دنیای امروزِ تئاتر، هر نمایشی قابلیت آن را دارد که در هر مکانی اجرا شود. به عبارت دیگر همه جا صحنه تئاتر است و در هرجایی که یک یا چند بازیگر بتوانند بازی کنند همانجا بازیگاه تئاتر است.
نکات مثبت یک اجرای محیطی نسبت به اجرا در یک سالن حرفهای چیست؟
با این نظریه گروههای انعطاف پذیری که می توانند با دکور و لباس و امکانات و وسایل صحنه مختصرتری نمایش خود را اجرا کنند دیگر معطل نوبت سالن نمیمانند .ضمن اینکه باید در نظر داشت در این گونه تئاترها باید بلیت فروخته شود و این نمایش ها نباید رایگان و یا وابسته به بودجههای دولتی یا خصوصی باشند.
گفتگو: سارا سالک
انتهای پیام/53