گروه سینماو تئاتر هنرآنلاین،سپیده سپهری/ بازیگر و برنامهریز، فروردین و اردیبهشت امسال، با بازی در نمایش «ماشین دودی» به کارگردانی حسین تفنگدار، به روی صحنه تماشاخانه سنگلج رفت. هرچند که او فعالیت هنری خود را در تئاتر و سینما از سال 73 آغاز کرده، اما به نظر میرسد تجربه اجراهای پس از شیوع کرونا، بهدلیل وقفههایی که در هنر نمایش ایجاد شد، متفاوت باشد. به همین بهانه، با او به گفت و گو نشسته ایم.
سپهری، مشکلات تئاتر را، به پیش از کرونا مربوط میداند و درباره احوالات ناخوشایندی که در تئاتر امروز دیده میشود، میگوید: «مشکلاتی که در تئاتر وجود دارد، مربوط به امروز و یکیدو سال گذشته نیست. به نظر من چیزی که امروز دیده میشود، از دهه 80 شروع به شکلگیری کرد؛ همان زمانی که سینما با تئاتر عجین شد و نسلهای جدید به تئاتر وارد شدند. این بهخودیخود اتفاق بدی نیست اما ما همیشه در تئاتر میگفتیم که یک خانواده هستیم و برای همین است که بسیاری از گروههای قدیمی، سالهاست که در کنار هم باقی ماندند، حتی اگر عدهای رفتند و افراد دیگری آمدند اما همچنان هسته اصلی گروه باقی مانده است. اما کمکم از همان دهه 80، انگار تغییرات ناخوشایندی در دنیای تئاتر آغاز شد و این خانواده تئاتری شروع به ازهمپاشیدگی کرد. در واقع با ورود بعضی از افراد تازهکار و جوان، که باز هم تأکید میکنم ماهیت این اتفاق، لازم و خوشایند است، شاهد بیتوجهی و سادهانگاشتن تمرینها و آن فضای حرفهای تئاتر بودیم. غیبتها و بههمریختگی برنامه تمرینها روزبهروز زیادتر میشد؛ یعنی با نسلی مواجه شدیم که به هر بهانهای، تمرین را لغو میکرد و اجرا را جدی نمیگرفت.»
وی که بیش از 30 سال از سابقه فعالیت او در تئاتر و سینما میگذرد، یکی از مشکلات دیگر تئاتر را صنعتیشدن میداند و توضیح میدهد: «از زمانی که تئاتر مانند سینما بهسمت صنعتیشدن رفت، یعنی تهیهکننده، پول و سالنهای خصوصی وارد شدند، هم بیاخلاقیهای کاری زیاد شد و هم افرادی که با هنر تئاتر بیگانه بودند، به این عرصه پا گذاشتند؛ بهخصوص افرادی که از سینما وارد تئاتر شدند که به باور من، روی صحنه موفق نبودند و فقط نتیجه آن ورود سوپراستارها و سلبریتیها و رشد گیشه و اغنای میل شهرت کاذب بعضی تهیهکنندگان و کارگردانان بود. تمام این موارد باعث شد سطح تئاتر افت پیدا کند و علاقهمندانی که سالها برای تحصیل و آموزش هنر تئاتر زحمت کشیده بودند و بهاصطلاح خودمان خاک صحنه خورده بودند، کمکار یا بیکار شوند.»

سپهری درمورد ورود سلبریتیها به صحنه نمایش میگوید: «مورد دیگری که نمود بیاخلاقی نسبت به تئاتریهاست، این است که در بعضی پروژههای سینمایی و تلویزیونی رایج شده که بهخاطر دستمزد پایین، از بازیگران تئاتر استفاده کنند، چراکه این نگاه جا افتاده که بازیگران تئاتر دستمزدشان کم است. البته پروژهها و کارگردانهایی هم هستند که با افتخار از هنرمندان تئاتری، و فقط بهخاطر مهارت و توانمندیشان استفاده میکنند. در واقع ورود تئاتریها به سینما، در نگاه حرفهای، بهمعنای استفاده از بازیگر متخصص و توانمند است اما در تئاتر، این قضیه برعکس شده است. یعنی، وقتی چهرههای سینمایی بدون هیچ مهارتی برای حضور در صحنه، وارد یک پروژه نمایشی میشوند، تئاتریهای حرفهای حذف شده و کیفیت کار روی صحنه بهشدت افت میکند که این موضوع هم در بسیاری موارد، به تهیهکنندگان و سرمایهگذاران مربوط میشود که با سرمایه فراوان، سمت تئاتر میآیند و در مواردی شرط میگذارند که یا باید چهرههای شناختهشده سینمایی بیاورند، یا در کنار بازیگران اصلی، افراد معرفیشده تهیهکننده هم حضور داشته باشند؛ یعنی افرادی بدون کمترین تجربه حضور در صحنه. آنهم در شرایطی که بهدلیل اندکبودن بودجه اجراها و پایینبودن دستمزد هنرمندان تئاتری، فرصتی برای رشد مافیاهایی در تئاتر ایجاد شده که گروه هم ناچار میشود با پذیرفتن چهرههای سینمایی که تخصصی در تئاتر ندارند، کار را اجرا ببرد. درمورد سالنهای خصوصی هم باید بگویم که از طرفی، بهخاطر تزریق سرمایه به تئاتر اتفاق خوشایندی است و از طرف دیگر، باعث شده بهواسطه پول، بعضی افراد غیرحرفهای، به دنیای کارگردانی و بازیگری وارد شوند.»
به باور این بازیگر تئاتر، دهه 70 و اوایل دهه 80، بهترین سالهای تئاتر ایران بود و از هر 10 اجرا، 7 یا 8 اثر، خوب و باکیفیت بود اما در چند سال اخیر، کمتر شاهد آثاری هستیم که حتی در ذهن مخاطب باقی بماند. او دراینباره توضیح میدهد: «تمام این موارد تغییراتی است که در تئاتر امروز مشاهده میشود. به باور من. با تمام این توضیحات باید گفت که اصولاً نمیشود مانع صنعتیشدن شد. چه بخواهیم و چه نخواهیم، صنعت مسیر خود را حتی در هنر طی میکند که مثلا در تئاتر، نمود آن ورود سرمایهگذار، تهیهکننده و سلبریتیهاست. در واقع حتی در دوره مدیران بسیار کاربلدی مانند مجید شریفخدایی و حسین پاکدل، باز هم نمیشد مانع صنعتیشدن تئاتر شویم. مگر اینکه امروز مدیری با علم، سواد و عِرق کافی در تئاتر حضور داشته باشد، امور را در دست بگیرد و بتواند اندکی سرعت صنعتیشدن و تغییرات هنرهای نمایشی را کاهش دهد اما باز هم نمیتوان بهطور کامل جلوی این اتفاقات را گرفت.»