اولین آلبوم از پروژه «موسیقی تئاتر» با هنرمندی سعید ذهنی و تهیه کنندگی ارشام مودبیان عصر روز جمعه ۲۳ مرداد در قالب نهمین رویداد «جمعه های تئاتر شهر» با حضور تعدادی از مخاطبان، هنرمندان شناخته شده تئاتر و موسیقی، مدیرکل هنرهای نمایشی، مدیرکل دفتر موسیقی و مدیر تئاتر شهر در تالار مشاهیر این مجموعه برگزار شد.
حرکت و جایگاه تاریخی سعید ذهنی
داریوش مودبیان مترجم، مدرس و بازیگر تئاتر در ابتدای این برنامه با ارائه توضیحاتی تاریخی و پژوهشی از پیشینه حضور «موسیقی» در تئاتر گفت: در اینجا لازم است به پیوند ناگسستنی تئاتر و موسیقی اشاره کنیم؛ پیوندی که همواره وجود داشته و خواهد داشت. تئاتر در آغاز آئینی بوده و با موسیقی همراه بوده است. این موسیقی ۲ کارکرد اصلی دارد؛ نخست آنکه کلام را پوشش میدهد، به آن آهنگ میبخشد و آن را رنگآمیز میکند، اما هرگز به گونهای نیست که کلام را محو کند زیرا کلام در درجه نخست قرار دارد. دوم آنکه موسیقی در تئاتر، در ابتدا نقشی همراهیکننده دارد و فراتر از مضمون نمایشی نمیرود بلکه در خدمت نمایش است.
این مترجم و بازیگر در ادامه صحبت های خود با ارائه مستنداتی تاریخی از نحوه ورود، حضور و تداوم موسیقی و آهنگسازی در تئاتر پس از دوران «رنسانس» و اتفاقاتی که موجب می شود موسیقی به سمت تماشاگر گرایش پیدا کند، توضیح داد: پس از این دوره است که ما با آنچه «موسیقی برای نمایش» نامیده میشود، روبهرو میشویم؛ یعنی موسیقی که پس از نگارش نمایشنامه، توسط نویسنده یا کارگردان به آهنگساز پیشنهاد میشود و آهنگساز آن را میسازد. شرایطی که موجب شد پس از «رنسانس» تا «عصرجدید» موسیقی تئاتر گسترش فراوانی پیدا کند و این همان کاری است که سعید ذهنی در تئاتر ما انجام میدهد.
تئاتر و موسیقی همواره همراه یکدیگر بودهاند
در ادامه ایرج راد بازیگر و کارگردان پیشکسوت تئاتر کشورمان هم در این مراسم گفت: من در اینجا با ذهنیت از پیشتعیینشده نیامدهام، اما آنچه میتوانم خدمتتان عرض کنم این است که تئاتر و موسیقی همواره ۲ عنصر همراه یکدیگر بوده و در همه زمینهها و در همه جای دنیا این پیوند شکل گرفته است. البته «موسیقی تئاتر»، تفاوت اصلیاش با دیگر انواع موسیقی در این است که موسیقیای تأثیرگذار، فضاساز و تصویرگر لحظات است؛ یعنی بدون آنکه شما تصویری ببینید، ذهنیت و گرایش شما را نسبت به آنچه در صحنه میگذرد، رقم میزند و فضای منتقلشده از صحنه به تماشاگر را تأثیرگذارتر میکند.
وی ادامه داد: در دانشکدههای ما نیز، از قدیمالایام کلاسهای موسیقی وجود داشته و سلفژ یکی از اصول اصلی تدریس میشده است. طبیعتاً این جایگاه موسیقی، مسائل گوناگونی را دربر میگیرد. کما اینکه یکی از مهمترین این مسائل، مسئله ریتم است؛ ریتم در نمایش، در کار صحنه، در سینما و در هر اثر نمایشی، عنصری بسیار حیاتی و تأثیرگذار است.
پس از صحبت های ایرج راد، فایل صوتی صحبت های شکرخدا گودرزی نویسنده و کارگردان تئاتر به مناسبت انتشار آلبوم «موسیقی تئاتر» سعید ذهنی در تالار مشاهیر پخش شد.
در جستوجوی گشودن روزنهای نو به تئاتر کشور
فرهاد ناظرزاده کرمانی مدرس، مترجم، پژوهشگر و نویسنده تئاتر هم در بخش دیگری از مراسم رونمایی آلبوم «موسیقی تئاتر» سعید ذهنی اظهار کرد: من سعید ذهنی را از دوران دانشجویی تا امروز میشناسم و همیشه در تماس بودهایم. همواره فکر میکردم که او با دانش موسیقیای که دارد، میتواند روزنهای نو به تئاتر ایران بگشاید. خوشبختانه پیشبینیام درست بود. همواره هم دلم میخواست آقای ذهنی دامنه مطالعات خود را به حوزه «موزیکالدراما» بکشاند، زیرا در ایران چندان با این گونهها آشنا نیستیم. برای خلق یک نمایش خنیاگرانه، آشنایی با موسیقی ضروری است.
این مدرس تئاتر با اشاره به اینکه امروزه یکی از قالبهای مهم تئاتر جهان، نمایش موسیقایی است، گفت: به عقیده برخی منتقدان بزرگ، یک اثر هنری خوب - چه نمایشنامه، چه نقاشی و حتی معماری - در نهایت باید به موسیقی برسد؛ یعنی وقتی به آن مینگریم، گویی قطعهای موسیقی در ذهنمان نواخته میشود. مثلاً مسجد شیخلطفالله باید در نگاه بیننده، تداعیکننده یک سمفونی باشد. از دیدگاه من، نمایشنامه خوب نمایشنامهای است که به شعر ختم شود. اما برخی معتقدند که اثر هنری باید احساسی موسیقایی برانگیزد؛ درست مانند شعر نیما که اگر تا پایان بخوانید، گویی قطعهای موسیقی شنیدهاید. از این رو، اهمیت موسیقی فراتر از خودِ موسیقی است و در نهایت باید به آن برسیم. به همین دلیل، به آثاری از قبیل کارهای آقای سعید ذهنی نیاز داریم.
اهمیت رویکرد آکادمیک
شروین عباسی آهنگساز و عضو انجمن صنفی موسیقی تئاتر هم پس از صحبت های ناظرزاده عنوان کرد: سعید ذهنی با پیشینه تئاتری و شناخت عمیق از ساختار درام و موسیقی، توانسته فضاهای گوناگونی را تجربه کند و به زبانی شخصی دست یابد. برای من، تداوم در شناخت، مهمترین ویژگیای است که کمتر آهنگسازی از آن برخوردار است و ما بهندرت آهنگسازی را مییابیم که فراتر از موسیقی دراماتیک، حضوری مستمر و تأثیرگذار داشته باشد. هرچند پروژههای دیگری نیز انجام شده، اما این تداوم حضور آقای ذهنی، نادر است و نیاز به واکاوی آکادمیک دارد.
در بخش دیگری از برنامه فایل صوتی صحبت های امیردژاکام نویسنده، کارگردان، بازیگر و مدرس تئاتر درباره نحوه فعالیت های مشترک وی با سعید ذهنی در پروژه های مختلف نمایشی برای حاضران در مراسم پخش شد.
علیرضا گیلوری مدیرعامل خانه تئاتر هم در بخش دیگری از این برنامه گفت: من میخواهم این بار از جنبهای دیگر از شخصیت آقای ذهنی بگویم. طی همین ۹ ماهی که در خانه تئاتر حضور دارم، میتوانم با اطمینان بگویم که سعید ذهنی یکی از دغدغهمندترین افراد فعال در این مجموعه صنفی است و با وجود تمام مشغلهها و زحمات فراوانی که در حوزه تخصصی خود متحمل میشود، بهندرت پیش میآید که کسی به اندازه او پای کار باشد. افزون بر روزهای معینی که انجمنها جلسات خود را برگزار میکنند، من هفتهای دو تا سه بار با خود آقای ذهنی یا گفتگوی تلفنی دارم یا جلسات حضوری برگزار میکنم که همواره برایم سودمند بوده است.
تحقق یک آرزوی دیرینه
سعید ذهنی آهنگساز پروژه «موسیقی تئاتر» به عنوان سخنران پایانی مراسم رونمایی ضمن قدردانی از هنرمندان، دست اندرکاران برگزاری این مراسم، نشر «زروان»، مدیریت خانه تئاتر، مدیریت اداره کل هنرهای نمایشی، مدیریت دفتر موسیقی، مدیریت تئاتر شهر و سایر هنرمندان و مدیرانی که در این رویداد حضور داشتند گفت: هرگز تصور نمیکردم و نمیکنم که اینقدر شایسته باشم، اما اگر چنین است، خوشحالم. به یاد دارم که در سالهای ۱۳۶۷ و ۱۳۶۸ آرزوی دیرینم این بود که تئاتر موسیقی داشته باشد؛ روزگاری که موسیقی در تئاتر یا با آواز همراه بود یا اصلاً نبود. یادم میآید وقتی برای نخستین بار ردیف بودجهای برای موسیقی تئاتر تعریف شد، از ذوق گریه میکردم؛ همانگونه که وقتی نام آهنگساز را روی بیلبوردها میدیدم، باز هم از شوق میگریستم.
وی ادامه داد: انتشار چنین پروژهای آرزویم بود و بسیار دوست داشتم که این اتفاق بیفتد و امروز از وقوع آن شادمانم. البته اتفاق امروز را فقط آغازی میدانم و یقین دارم که اتفاقات بسیار بهتر در راه است. امشب برای من فقط شب رونمایی از یک آلبوم نیست بلکه شب مرور بخشی از یک زندگی است؛ زندگیای که نزدیک به چهار دهه با تئاتر و موسیقی تئاتر سپری شده، با صحنهها، آدمها، رنجها، شادیها و رویاهایی که گاهی به موسیقی بدل شدند.
این موسیقیها را به شما میسپارم
ذهنی در پایان صحبت های خود اظهار کرد: در پایان، دلم میخواهد از ۲ نفر یاد کنم که بیش از همه زندگی را به من آموختند: پدر و مادرم و برای روحشان آرامش آرزو میکنم و امیدوارم هرکجا که هستند، اگر صدایی از این موسیقی به آنها برسد، بدانند که بخشی از آنچه امروز هستم از آنهاست. از برادر و خواهرم و دخترم ساغر نیز سپاسگزارم که در تمام این سالها کنارم بودند. و اما درباره تلما همسرم، شاید بعضی همراهیها را نتوان با کلمات توضیح داد. تلما در تمام این سالها نه فقط همسرم، که پناه و پشتوانهام بود؛ کسی که علیرغم همهی بیمهریها، ناملایمات و نامردمیهای این راه، چون کوه ایستاد و در کنارم ماند. اگر امشب میتوانم با آرامش از این مسیر و این موسیقی سخن بگویم، بخشی از آن آرامش را مدیون او هستم. و حالا این موسیقیها را به شما میسپارم، به شما که شنونده آنها هستید، و به آیندهای که امیدوارم موسیقی تئاتر در آن جایگاه شایستهتری در حافظه فرهنگی این سرزمین پیدا کند.
در پایان مراسم تابلوی اولین آلبوم از پروژه «موسیقی تئاتر» در حضور تعدادی از هنرمندان پیشکسوت حاضر در تالار مشاهیر رونمایی شد.
ایرج راد بازیگر و کارگردان تئاتر، فرهاد ناظرزاده کرمانی مدرس و پژوهشگر تئاتر ،رضا بابک بازیگر و کارگردان تئاتر، داریوش مودبیان پژوهشگر، مترجم، بازیگر و کارگردان تئاتر، مجید قناد بازیگر و کارگردان تئاتر، سیروس کهوری نژاد بازیگر و کارگردان تئاتر، تاجبخش فناییان کارگردان و مدرس دانشگاه، حسین سحرخیز بازیگر و کارگردان تئاتر، مجید جعفری بازیگر تئاتر، علی جعفری پویان مدرس و نوازنده ویولن، آرام محضری نویسنده و پژوهشگر تئاتر، حمید شریف زاده بازیگر و کارگردان تئاتر، آساره هداوند بازیگر، مریم یوسف بازیگر، مجید مولانیا نوازنده، بهمن روشنی بازیگر و نوازنده، هادی لشگری نوازنده و بازیگر، حمید یزدانی بازیگر تئاتر و تلویزیون، کامبیز بنان بازیگر و کارگردان تئاتر، منوچهر اکبرلو پژوهشگر، نویسنده و منتقد تئاتر، میثم یوسفی بازیگر و کارگردان تئاتر، اتابک نادری بازیگر و مدیر کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ، بابک رضایی مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ، احمد حسین فتایی مشاور اجرایی معاونت امور هنری وزارت فرهنگ، اصغر خلیلی کارگردان و مدیر مجموعه تئاتر شهر، علیرضا گیلوری مدیرعامل خانه تئاتر، رضا بصیرت مدیرعامل انجمن هنرهای نمایشی ایران، اسحاق شکری مدیرعامل انجمن موسیقی ایران از جمله هنرمندان و مهمانانی بودند که در این مراسم حضور داشتند.