به گزارش هنرآنلاین، ششمین برنامه از رویداد «جمعههای تئاتر شهر» عصر روز جمعه ۲۶ تیر همزمان با روز ملی جمهوری مصر و به منظور آشنایی بیشتر مخاطبان با درامنویسان کشورهای مختلف، با رونمایی و خوانش نمایشنامه «دشمن زن» نوشته توفیق الحکیم نویسنده و نمایشنامهنویس اهل کشور مصر، ترجمه سپیده موسوی، کارگردانی رحمت امینی و سخنرانی فرهاد ناظرزادهکرمانی پژوهشگر، نویسنده، مدرس و از چهره های ماندگار تئاتر ایران در حضور تعدادی از هنرمندان عرصه تئاتر و سینما به میزبانی تالار مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار شد.
اسماعیل خلج، داریوش کاردان، جمشید جهانزاده، مریم معترف، فرزانه نشاطخواه، حسن رضایی، داود نامور، کامبیز بنان، بابک پرهام، محمدرضا عطاییفر، زهرا جهرمی، هادی لشگری، نوید جهانزاده، یدالله گودرزی، مهرداد بیات، ناصر بزرگمهر و محمود اسعدی از جمله هنرمندانی بودند که در ششمین ویژه برنامه «جمعه های تئاتر شهر» حضور داشتند.
کورش سلیمانی بازیگر، کارگردان و رئیس مجموعه تئاترشهر در ابتدای این نشست ضمن قدردانی از حضور مخاطبان و هنرمندان در این برنامه و دیگر برنامه های مرتبط با رویداد «جمعه های تئاتر شهر» صحبتهای خود را با بیتی از مولانا آغاز کرد و گفت: شادی زمیان غم برانگیز/ درعالم بی وفا وفا مکن. این عالم، عالم بیوفایی است و شاهدش همین روزگاری است که ما سپری میکنیم و همه مردم ما، همچون ساکنان یک کشتی، با آن درگیر هستند. از جمله مردمان عزیز جنوب ایران که این روزها به واسطه حملات ناجوانمردانه دشمن به خاک ایران عزیزمان، دردمند شدهاند و خود ما نیز در پایتخت و شهرهای دیگر کشور چند ماهی است که با این شرایط دستوپنجه نرم میکنیم. در چنین شرایطی، نگهداشتن تئاتر و فرهنگ توسط همه اهالی فرهنگ و هنر از مخاطب تا هنرمندان و مدیران بسیار خطیرتر و ارزشمندتر از زمانی است که آرامش برقرار است. اما خوشحالیم و افتخار میکنیم که «جمعه های تئاتر شهر» فرصتی فراهم آورده تا کنار هم جمع شویم و با گفتگوهای فرهنگی از این فضای پرالتهاب رسانهای و اخبار فاصله بگیریم و به آینده امیدوار باشیم چرا که به قول استاد بیضایی، جهان را چارهای جز فرهنگ نیست.
آشنایی تئاتر مصر با کتابی از ناظرزاده
رحمت امینی، نویسنده، کارگردان و مدرس دانشگاه که کارگردانی جلسه نمایشنامهخوانی «دشمن زن» را نیز بر عهده داشت، در این مراسم ضمن ارائه توضیحاتی درباره انتخاب اثر توفیق الحکیم، بیان کرد: با توفیق الحکیم در دوران دانشجویی آشنا شدم و سال ۷۷ بود که برای نخستین بار، بهطور جدی، در کتاب دکتر ناظرزاده کرمانی با عنوان «تئاتر معاصر مصر» با این چهره مواجه شدم. البته استاد ناظرزاده در آن کتاب، تعدادی از درامنویسان مصری از جمله توفیق الحکیم را معرفی کرده بودند.
وی با اشاره به ویژگیهای متون این نمایشنامهنویس مصری، افزود: استاد ناظرزاده، همانگونه که دانشگاهیان محترم بیشتر میدانند، بهنوعی پدر دانشگاهی تئاتر ایران در دورهای از تاریخ محسوب میشوند و واقعا کارهای بزرگی از جمله معرفی مکتبهای اجرایی و ادبی در زمانی که دسترسی به منابع تقریباً ناممکن بود، انجام دادند؛ فراتر از این موارد (که شرح آن مفصل خواهد بود)، یکی از اقدامات ارزشمند فرهاد ناظرزاده، آشنا ساختن ما دانشجویان با دنیای تئاتر بود. جالب اینجاست که ایشان تنها به دنیای غرب محدود نماند و به سایر نقاط، از جمله مصر و توفیق الحکیم، نیز توجه داشت.
این نویسنده و کارگردان تئاتر اظهار کرد: بعدها که توفیق الحکیم را بیشتر شناختم، نمایشنامه «اصحاب کهف» را خواندم و تازه دریافتم که چگونه میتوان یک قصه قرآنی را به نمایشنامه تبدیل کرد، برای این کار، با ترجمهای از توفیق الحکیم مواجه شدم که توسط خانم سپیده موسوی انجام شده بود. ایشان برای تماشای یکی از کارهای اخیر من به تماشاخانه سنگلج آمده بود و من همان جا متوجه شدم که ترجمهای از توفیق الحکیم دارد. بنابراین خودم پیگیر موضوع شدم و حاصل آن کتابی شد که امروز در قالب نمایشنامه «دشمن زن» و چند اثر تکپردهای دیگر رونمایی و امروز یکی از این تکپردههای کوتاه نیز اجرا می شود.
به زبان علاقهمندم؛ نمایشنامهخوانی یک پدیده مهم است
سپیده موسوی، مترجم نمایشنامه «دشمن زن»، در بخش دیگری از این نشست با اشاره به ترجمه نمایشنامه «دشمن زن» توفیق الحکیم گفت: من همواره زبان را دوست دارم و احساس میکنم هر وقت کسی زبانی را یاد میگیرد، به وسعت جهانبینی خود اضافه میکند؛ یعنی میتواند از زاویه دید میلیونها انسان دیگر نیز به جهان پیرامون خود نگاه کند. پس از یادگیری هیچ زبانی واهمه نداشته باشید و خودتان را بینیاز نبینید.
وی با ارائه توضیحاتی مشروح از پیشینه عمیق تاریخی ۲ کشور ایران و مصر و اشتراکاتی که در این زمینه وجود دارد، بیان کرد: من حس کردم که چهرههای ادبیات مصر با ما اشتراکات زیادی دارند بنابراین معرفی و شناخت آنها ضروری است. در همین راستا من هرچه جلوتر رفتم، بیشتر احساس همذات پنداری کردم و پس آن با نویسندگانی چون توفیقالحکیم و چهرههای دیگر کشورهای عربی، اعم از نویسندگان زن و شاعرانشان آشنایی پیدا کردم. من خوشبختانه در چند سال اخیر با چهرههایی مثل محمود درویش و نزار قبانی هم آشنا شدم، ولی شاید اغلب ما کمتر به روح کلام آنها و زمینههای فکری و اجتماعیشان آشنایی داشته باشیم و شاید صرفاً یک لذتِ زودگذر از شعرشان برایمان کفایت کند، اما برای من بهعنوان یک پژوهشگر، شناخت آن جهانبینی، آن افسانه و آن روحی که در کلامشان موج میزند، ارزش و اهمیت بسیار دارد.
فرهاد ناظرزادهکرمانی، از چهرههای عرصه تئاتر و از مدرسان پیشکسوت تئاتر دانشگاهی که طی چند دهه اخیر در حوزههای تدریس، ترجمه، تألیف و پژوهش فعالیت داشته است، در این نشست گفت: امروزه نمایشنامهخوانی بهعنوان یک «ریختار تئاتری»، در ایران بسیار گسترش یافته و در تمام شهرهای کشور برنامههای نمایشنامهخوانی اجرا میشود. یادم میآید در اواخر دهه ۶۰، به زندهیاد داوود رشیدی گفتم که در غرب پدیدهای به نام نمایشنامهخوانی وجود دارد، ولی در ایران نیست؛ در حالی که نمایشنامه خوانی برکات فراوانی دارد. مثلاً سالنی که در طول سال فقط ۱۰ تا ۱۵ اجرا میتواند داشته باشد، با نمایشنامهخوانی شاید بتوان ۲۰۰ تا ۳۰۰ اجرا از آن گرفت.
وی با ارائه توضیحاتی مشروح از تاریخ مصر و فعالیت های نمایشی مربوط به دوران تاریخی مختلف این کشور توضیح داد: کشورهای ایران و مصر تاریخ طولانی دارند. مصریها تاریخشان حتی از ما هم طولانیتر است، اما مشکلشان قبرپرستی بود. اهرامی که ساختند، سه، چهار نسل طول کشید و نتیجه آن جز یک گورستان بود یعنی سالن تئاتری در کار نیست. به همین دلیل، فرهنگشان را زود باختند.
این مدرس دانشگاه در بخش دیگری از صحبت هایش ضمن بیان نقطه نظرات فنی خود درباره سه نمایشنامه «اصحاب کهف»، «سرنوشت سوسک ها» و «شهرزاد» به عنوان سه نمایشنامه موفق توفیق الحکیم تصریح کرد: به طور خلاصه، اگر از من درباره ویژگی های توفیق الحکیم بپرسند، باید بگویم او ترکیبی از پیراندلو، برنارد شاو و شاهرخ مسکوب است که به اسطورههای کهن ایرانی علاقه داشت و ایدههای قابلطرحی در دنیا دارد؛ اما مشکل توفیق الحکیم این است که فردوسی را نمیشناسد و به نظرم اگر فردوسی را میشناخت و شاهنامه را درست میخواند، بسیار نویسنده بهتری میشد.
بعد از صحبت های فرهاد ناظرزادهکرمانی نوبت به خوانش نمایشنامه «دشمن زن» توفیق الحکیم با کارگردانی رحمت امینی و خوانش مهدیه زند، عرفان سپهر و سپیده موسوی رسید و پس از آن نیز در حضور تعدادی از هنرمندان پیشکسوت حاضر در مراسم از کتاب «دشمن زن و چند نمایشنامه دیگر» به نویسندگی توفیق الحکیم و ترجمه سپیده موسوی که توسط نشر «افراز» در قالب پروژه دویست و چهل و دوم «نمایشنامه های برترجهان» منتشر شده است، رونمایی شد.