سرویس معماری هنرآنلاین: دومین نشست از نهمین سلسله نشست‌های قطب علمی فناوری معماری دانشگاه تهران (‌معماری معاصر) با موضوع ˝مدرنیته و معماری؛ از نظر تا عمل˝ با حضور بابک احمدی، پژوهشگر مؤلّف، مترجم و منتقد در زمینه هنر و فلسفه، داراب دیبا معمار و پژوهشگر باسابقه معماری معاصر و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، سعید حقیر معمار و پژوهشگر با سابقه معماری معاصر و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در سالن آمفی تئاتر شهید آوینی برگزار شد.

بابک احمدی ضمن ابراز خوشحالی از اینکه پس از هفت سال باز به دانشگاه تهران پا گذاشته است گفت: امروز برای من روز مهمی است، چرا که هفت سال بود اجازه صحبت در دانشگاه تهران را که خانه واقعی من است نداشته‌ام و این را به فال نیک می‌گیرم و امیدوارم مقدمه‌ای باشد برای طرز فکر تازه در محیط دانشگاهی.

وی ادامه داد: بحث درباره مدرنیته در ایران از سال 1320 آغاز شد. از آن زمان تاکنون همواره درباره مدرنتیه یک وجدان معذب وجود داشته است و هنوز گمان می‌کنیم عقب افتاده‌ایم، اما صد و ده سال است که چه بخواهیم و چه نخواهیم وارد مدرنیته شده‌ایم.

وی دهه 40 را دهه‌ای مدرن و شکوفا دانست و اضافه کرد: در این دهه هنر مدرن شکل گرفت و نهادهای زیادی ایجاد شد و حتی برخی از این نهادها با همراهی حکومتی مستبد بود. در همان زمان‌ها بود که کسانی چون آل احمد و شایگان و نبوی در کتاب‌هایشان این موضوع را پیش کشیدند که چه کنیم با جهانی که از ما جلو تر است و نوعی بغض در مورد مدرنیته شکل گرفت.

وی ادامه داد: گفتن اینکه همه دنیا مشکل دارند مسئله ما را حل نمی‌کند. اگر دیگران مشکل دارند اجازه نقد هم دارند. اگر نقد در فضاهای درست و منطقی وجود نداشته باشد در جایی دیگر به شکل غلط‌تری شکل می‌گیرد.

وی تاکید کرد: فضای فرهنگی و وجدان عمومی باید تغییر کند و ما باید همان آدمی باشیم که در خانه‌هایمان هستیم. باید اندیشه نتقادی داشته باشیم و در عین حال هم امروزی باشیم و هم نو.

احمدی گفت: نیروهای اجتماعی دست اندر کار این نو شدن را نمی‌پسندند. گاهی این نیروها قدرت حکومتی و نهادهای فرهنگی را اداره می‌کنند. اکنون به مثابه تاریخ است و گذشته مسائل خودش را حل کرده است. نیروی استعلایی عقل آدمی سازنده دو نوع طرز فکر می‌شود که یکی از آنها به صورت ناسیونالیسم غیرانتقادی است و قائل شدن به این که انسان دارای شان و شناخت کامل است. این نوع نگرش منجر شد به حکومت‌های مخوف توتالیتر و اردوگاه‌های کار اجباری.

گرایش دوم اندیشه انتقادی است که دو خصلت دارد. آنچه هست کامل نیست و هیچ چیز آنقدر مقدس نیست که نتوانیم انتقاد کنیم و دوم نهادهای اجتماعی مدام بهتر می‌شوند. مدام ما به طرف نوعی از حکومت روادار می‌رویم.

احمدی اضافه کرد: در بن اندیشه مدرن گونه‌ای نسبی نگری نهفته است. منطق مکالمه در ذات خودش از مهم‌ترین بحث‌های دنیا است.

وی در پایان از دانشجویان خواست وجدان معذب را رها کنند و ادامه داد: هر چه می‌توانیم درباره مدرنیته غرب بخوانیم و فکر کنیم. ما یک فضای تازه می خواهیم و باید همدیگر را تحمل کنیم. مسئله من این است که تعارض بین دانشجو و حکومت زیاد نشود. ما از راه تعارض در این صد سال به جایی نرسیدیم و این اولین درس انسان مدرن است.

او با اشاره به اینکه هر گاه موقعیت اجتماعی متحول بشود معماری نیز متحول خواهد شد گفت: ایرانی‌ها دو هنر دارند یکی شعر و دیگری معماری. مسجد جامعه اصفهان نمونه نبوغ ملت ایران است که هزار سال طول کشید تا ساخته شد. هر گاه نوع زندگی تغیییر کند خود به خود معماری خاص آن نوع زندگی نیز متحول خواهد شد.

سعید حقیر معمار و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران نیز با توضیح کاملی از جامعه سنتی و جامعه و مدرن و برشمردن مشخصات هر یک از این جوامع به این سر فصل مهم پرداخت که اساسا چیزی به اسم مدرنتیه خودی می‌تواند در جامعه ایران تحقق پیدا کند یا خیر.

وی با طرح پرسش‌هایی از این دست که آیا حضور تفکر مدرن می‌تواند به مدرنتیه ختم شود؟ بدون مدرنتیه می‌توان به مدرنیسم رسید؟ اگر تفکر مدرن پیش از غرب در ایران وجود داشته آیا می‌توان گفت مدرنتیه متعلق به ما است؟ و آیا می‌توان گفت مدرنتیه یک یافته خودی است؟ به تفاوت‌ها و تعارضات جامعه ایران با غرب پرداخت.

وی با اشاره به اینکه در ایران پس از اسلام تفکر مدرن در آثار و اندیشه متفکرانی چون غزالی و گروه‌های فکری معتزله و اسماعیلی وجود داشته ادامه داد: اگر شروع مدرنیته را رنسانس بدانیم باید گفت ما از غربی‌ها جلو تر هستیم. اما این بدان معنی نیست که حضور تفکر مدرن بتواند مدرنیته به همراه بیاورد.

این استاد دانشگاه ادامه داد: تفکر مدرن زاییده انسان‌های خلاق یک جامعه است و بیشتر امری شخصی است. زمانی که این تفکر به شکل پراتیک در جامعه درآید زمانی است که مدرنیسم شکل می‌گیرد. یعنی زمانی که از حالت هستی شناختی خارج شده و خصلتی ایدئولوژیک می‌گیرد. اما ایدئولوژی همواره درصدد اثبات برتری خود است و قوانین و چارچوب دارد و همینجا است که از تمام آرمان‌هایش جدا ‌می‌شود و به تضادی در خود می‌رسد.

وی تاکید کرد: ورود مدرنیسم بدون مدرنیته امری شدنی نیست. حتی اگر بدانیم اندیشمندان پیشین ما تفکری مدرن داشته‌اند و ما از غرب جلوتر هستیم چیزی را حل نمی‌کند و به فرض اثبات باعث شرمندگی نیز هست.

وی با اشاره به اینکه جوامع در حال رشد از جمله ایران همواره بحرن هویت دارند و مدرنیته بیش از پیش تقابل سنت و مدرن را به دنبال دارد، گفت:هیچ جامعه‌ای مدرن مطلق و سنتی مطلق نیست. در ایران و به خصوص در حوزه‌های اجتماعی و سیاسی تفکر همه هیچ همواره آسیب زننده بوده است. غرب یا اسوه و الگوی ایرانیان بوده و یا به طور کلی از سکه افتاده است.

وی در پایان بحث خود اشاره کرد: متفکران ایرانی هیچ‌گاه در برخورد با اندیشه تازه آن را در بوته نقد قرار نداده‌اند. ما هرگز سعی نکرده‌ایم سوال‌های خودمان را مطرح کنیم و بیشتر در این صد سال مشکلات غربی‌ها را حل کرده‌ایم تا به مسائل خودمان بپردازیم.

در ادامه جلسه داراب دیبا معمار و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران گفت: بعد از انقلاب روشنفکران غرب را محکوم کردند، اما باید نقاط مثبت و نقاط ضعف هر تمدنی را دید.

وی با اشاره به اینکه مدرنیته واکنشی بود به اتفاقات بد تاریخی پیش از خود، ادامه داد: در غرب دو گروه مقتدر وجود داشت یکی حکومت‌های استبدادی پادشاهان و دیگری حکومت دینی. فجایعی که این دو گروه انجام دادند باعث شد انسان‌ها به خودشان بردند و خودشان را نقد کنند. علت اینکه معماران غربی در آن زمان سنت را به کلی کنار گذاشتند این بود که همراه خود این دو نیروی قدرتمند را به دنبال داشت.

وی با بیان اینکه مدرنیته حاصل رنج‌های انسان‌های عادی است، اضافه کرد: مردم عادی در فشار زیادی بودند و این فقر و فشار را می‌توان رد ادبیات آن دوران هم دید.

وی تاکید کرد باید تمدن‌های دیگر را در دل خود پذیرا باشیم، اما دلیل نمی‌شود که از هویت و سنت خود رویگردان شویم. دیبا معماران ژاپن و هند را مثال زد و گفت: مثلا کنزو تانگه یک نوع مدرنتیه‌ به کشورش آورد که اصالت وجودی و فرهنگ ژاپنی را نیز در دل خود حفظ کرد.

وی تاکید کرد دلیل ندارد معنویت خود را از دست بدهیم و نسل جوان ایران مجبور است این دو جهان سنت و مدرن را به هم بدوزد.

انتهای پیام/