سرویس معماری هنر آنلاین: 15 مهر هر سال به عنوان روز روستا در تقویم رسمی ثبت شده است. این موضوع بهانهای شد تا انجمن مفاخر معماری ایران در قالب نشست "منظومههای روستایی" به بررسی دقیقتر طرحهای توسعه روستایی بپردازد. یکی از مهمترین بخشهای توسعه در سطح ملی توسعه روستایی است. توسعه روستایی بدون درک روابط و مناسبات زندگی روستایی امکان پذیر نیست. این مناسبات ممکن است فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی باشند و همگی به یک اندازه اهمیت دارند. تعداد روستاها همیشه در مقایسه با شهرها بسیار زیاد بوده که این موضوع به همراه پراکندگی وسیع آنها همواره توسعه روستایی را با دشواری روبرو کرده است. این پراکندگی نشان از نقش اجتماعی و اقتصادی پیچیدهی روستاهای کشور دارد، که درک آن بدون داشتن نگاهی همهجانبه و فرابخشی امکان پذیر نیست. نگاه نقطهای به روستاها و عدم توجه به نقش فرابخشی آنها که در سالیان گذشته در طرحهای هادی و توسعه روستایی رخنه کرده بود نمیتواند در بهبود توسعه روستاهای کشور مؤثر باشد. این امر حاکی از ضرورت نگاه منظومهای و فرابخشی به طرحهای توسعه روستایی است. نگاهی که همه مهمانان یکصد و سی و ششمین گفتمان هنر و معماری بر اهمیت آن تأکید داشتند. این نشست به همت انجمن مفاخر معماری ایران، در روز چهارشنبه، 16 مهر، در محل باغ موزه قصر برگزار شد. نشست با پخش گزارشاتی از طرحهای بازسازی روستایی، از جمله روستاهایی که در زلزلههای اخیر آسیب دیده بودند، آغاز شد. دکتر عباس سعیدی عضو هیئت علمی گروه جغرافیای انسانی دانشگاه شهید بهشتی و مؤلف کتاب توسعهی روستایی، نخستین مهمان این نشست بود. وی در ابتدای سخنان خود بر تکیه بر تجریباتی تأکید داشت که در چهارچوب طرحهای روستایی پس از انقلاب وجود دارد. وی گفت: میتوانیم بر اساس این تجربیات در طرحهای راهبردی توسعهی روستایی و شهری بازنگریهای مؤثری داشته باشیم. سعیدی با اشاره به اینکه منظومه در مقیاسی کوچکتر از ناحیه است آن را برای نگاه به بحث توسعهی روستایی مناسب عنوان کرد و گفت: اینگونه نگاه باعث میشود بجای نگاه نقطهای و تک تک به روستاها و شهرها، با جامعیت به آنها بنگریم و نگاهی همهجانبه داشته باشیم.
وی در ادامه با طرح موضوع جمعیت روستاهای کشور بیان داشت: از سال 1357 شهرنشینی در ایران به صورت شتابان افزایش یافته، و ما با این روبرو هستیم که جمعیت روستاها رو به کاهش است. وی با اشاره به اینکه بخش اعظم جمعیت کشور در چند کلان شهر بزرگ زندگی میکنند افزود: تقاضای روستاهای بزرگ برای تبدیل شدن به شهر، تبلیغ فرهنگ شهرنشینی و تمایل دولت برای رشد جمعیت شهری به دلیل مسائل بینالمللی از عوامل مؤثر بر رشد تعداد شهرها در ایران است. دکتر سعیدی در اهمیت نگاه منظومهای به توسعهی روستایی از تجربیات نادرست گذشته گفت و به زیانی که به دلیل نگاه نقطهای در تصمیمگیریها بر توسعه روستایی و شهری وارد آمده اشاره کرد. وی با بیان اینکه زندگی روستایی و شهری هر یک الزامات خاص خودش را دارد، تبدیل ناموجه روستاها به شهرها را خطایی بزرگ عنوان کرد که در آن تقسیم کار اجتماعی و مناسبات روستایی در سطح روستا و فراتر از آن مورد توجه قرار نمیگیرد. دکتر سعیدی در ادامه با انتقاد از نهادهای برنامهریز و مجری گفت: هر یک از نهادها برای خودش برنامهریزی میکند و نگاه جمعی وجود ندارد. وی حاصل ناهماهنگی بین نهادها را صدماتی دانست که روز به روز در توسعهی روستاها و شهرها وارد میشود و نیز بر این موضوع تأکید کرد که هر نوع برنامهریزی سکونتگاهی باید یک برنامهریزی توسعهای و هدف غایی آن نیز ارتقاء شأن انسان باشد. سعیدی بیان داشت: برنامهریزیهای ما نزدیک به هشتاد سال است به صورت از بالا به پایین انجام میگیرد اما در نگاه منظومهای برنامهریزیها به شکل از پایین به بالاست که باعث میشود به نوعی شهر و روستا را در کنار هم و در تعامل با یکدیگر ببینیم و نگاهی همه جانبه و فرابخشی داشته باشیم. وی بر اهمیت روابط روستاها با شهرها تأکید کرد و خاطر نشان کرد که تجربهی توسعهی روستایی در جهان و بخصوص در اروپا در بحث برنامهریزی فضایی نشان میدهد که نباید روستاها را از شهرها مجزا دید و مناسبات آنها را با یکدیگر نادیده گرفت. وی تأکید داشت که امروزه توسعه روستا و شهرها به یکدیگر پیوسته هستند و دورترین روستاها نیز با بزرگترین مراکز شهری ارتباط دارند. سعیدی هدف غایی منظومههای روستایی را نظم و سامان دادن به بینظمی حاکم شده در طرحهای توسعهای عنوان کرد و گفت: منظومهها میخواهند به وضعیت اسفناکی که هم در روستاها و هم در شهرها وجود دارند سامان دهند. وی ضمن تأکید مجدد بر اهمیت نگاه منظومهای، از آسیبهای نگاه نقطهای گفت و اظهار داشت: با اینکه امروزه روابط و مناسبات اجتماعی تغییر یافته است، اما همانند سالهای نخست انقلاب اسلامی هنوز هم نگاه نقطهای به توسعهی روستایی وجود دارد. اما با این وجود، این آمادگی در بنیاد مسکن انقلاب اسلامی وجود دارد که دستکم در حد آزمون و خطا بحث منظومهها مطرح شود و نگاه شبکهای و فرابخشی اهمیتی دوچندان یابد. مهمان دوم این نشست دکتر فرهاد عزیزپور، استادیار گروه جغرافیا و برنامهریز روستایی، دقائقی دربارهی روششناسی طرح منظومهی روستایی و معرفی کلیت آن صحبت کرد. وی با تأکید بر بینرشتهای بودن این موضوع آن را در حیطهی کار متخصصین مختلفی در حوزههای جامعهشناسی، جغرافیایی، معماری و مدیریت برنامهریزی عنوان کرد. وی طرح توسعهی فضایی را طرحی دانست که به منظور توسعهی یکپارچهی سکونتگاههای روستایی ضرورت دارد. وی با اشاره به اهمیت توجه بر روابط و پیوندهای روستایی و شهری اظهار داشت: روابط روستایی و شهری مد نظر به روابط دوسویهای گفته میشود که مکمل باشند و همچنین بتوانند توسعه را فرآهم آورند و آن را بهبود بخشند. دکتر عزیزپور تکیه بر نقطهنظرات جامعهی محلی در تهیه طرحهای توسعه را ضروری دانست و بیان داشت: در تهیه این طرحها بیش از آنکه بدنبال برنامهریزی بدون توجه به شرایط محلی باشیم، باید از نقطهنظرات جامعهی محلی استفاده کنیم. وی ماهیت طرح توسعهی منظومهای را همهجانبه و فرابخشی عنوان کرد و گفت: نتیجهی این طرح اقداماتی خواهد بود که همهی دستگاهها در آن دخیل هستند و برای توسعهی موفق لازم است سازمانهای مختلف به طور هماهنگ با طرح درگیر باشند. وی در ادامه با اشاره به نتایج پراهمیت این طرح، یکی از خروجیهای آن را، علاوه بر نقشهها و نمودارهای پرکاربرد در این حوزه، ساماندهی فضایی و حاصل شدن آرایشی برای منظومههای روستایی عنوان کرد و نیز ارتقاء شاخصهای اجتماعی و فرهنگی و نیز اقتصادی را از دستآوردهای آن دانست. مهندس غلامرضا مجیدی، کارشناس ارشد شهرسازی و مدیر کل دفتر برنامهریزی و طرحهای بنیاد مسکن، آخرین سخنران نشست بود. وی در سخنرانی خود بر جنبههای اجرایی طرحهای توسعهی فضایی منظومههای روستایی بنیاد مسکن مروری اجمالی داشت. مجیدی طرحهای توسعه فضایی منظومههای روستایی را تفکری عنوان کرد که سیر تطور آن از برنامهی دوم توسعه کشور آغاز شد. مجیدی گفت، پیشتر از طرح تجمیع روستاها سخن گفته میشد که این تلقی نامناسب بعدها اصلاح شد و به ساماندهی روستاها تغییر یافت. وی عنوان کرد این تفکر در برنامههای سوم و چهارم نیز ادامه یافت و در بند ح ماده 194 از قانون برنامهی پنجم توسعه نیز مطرح شده است. وی در ادامه با اشاره به دلایل ضرورت اجرای این طرحها خاطر نشان کرد که به دلیل محدودیت منابع در توسعه عمرانی روستایی، وجود سندی راهبردی برای ساماندهی این منابع اهمیت و ضرورت دارد. علاوه بر این این سند میتواند طرح توسعهی فضایی باشد و نیز به اقداماتی که در حوزهی توسعه و عمران روستایی انجام میگیرد، جهت دهد. وی ایجاد هماهنگی میان دستگاههای اجرایی فعال در بخش توسعه و عمران روستاها و جلوگیری از هدر رفتن منابع را از دستآوردهای این طرح عنوان کرد. مجیدی در پایان خاطرنشان کرد: مسائلی وجود دارد که در طرحهای تهیه شده برای روستاهای کشور امکان پیشبینی آن وجود ندارد، زیرا این مسائل در سطح روستایی قابل مشاهده نیستند، و بنابراین باید در سطح دیگری، یعنی در سطح منظومههای روستایی و با نگاهی فرابخشی به آنها نگریست. انتهای پیام/