به گزارش هنرآنلاین ، برنامه گفت و گوی فرهنگی با موضوع جایگاه عطار نیشابوری در عرفان و ادبیات فارسی و با حضور دکتر غلامحسین مراقبی پژوهشگر و نویسنده و ضیاء الدین خالقی، شاعر روانه آنتن شد.
دکتر غلامحسین مراقبی پژوهشگر و نویسنده در ابتدا با بیان اینکه وقتی سخن از عطار می گوییم، افسانههایی که درباره او وجود دارد را باید به کنار بگذاریم، اظهار داشت: نباید بگوییم عطار کسی بوده است که 500 بیمار را درمان کرده است. می دانیم هیچ گاه هیچ پزشکی نمیتواند 500 بیمار را درمان کند.
وی با تاکید بر اینکه به جایگاه عطاری، عطار نیشابوری کاری نداریم، گفت: عطار پیش از این کار نیز شاعر بوده است. اگر سنایی نخستین کسی است که طریقت را وارد شعر کرد، اما دشوار گویی را آغار کرد اما عطار روان گویی را پیش گرفت. عطار زبان خاص خودش را دارد و حدود 800 داستان کوتاه دارد که در این داستانهای کوتاه تبلیغ اندیشه و تفکر و عرفان شخصی خودش را به کار میبرد.
وی با اشاره به اینکه عطار پیرو بغدادی بود، بیان داشت: بغدادی دست پرورده نجم الدین کبری بود و در زمان بحران در سرزمین ما بود زیرا مغولها داشتند میآمدند. آن زمان بحث این بود که باید ادبیات مقاومتی داشته باشیم یا اینکه ادبیات مان برای کنار کشیدن و نشستن در جایی بود. گرچه برخی از سرزمین رفتند مانند مولوی اما نجم الدین کبری ایستاد و با سنگ با مغولها جنگید و همچین شیخ عطار نیز ایستاد و کشته شد.
مراقبی به کتابهای عطار اشاره کرد و ادامه داد: منطق الطیر و مصیبت نامه این شاعر بسیار زیبا است. اندیشه و تفکر عطار را میتوانیم در این دو کتاب به راحتی ببینیم.
این پژوهشگر با رد این ادعا که عطار بیش از 100 کتاب به نگارش درآورده است، اظهار داشت: عمر عطار کوتاه بود و فقط 54 سال زندگی کرد. ضمن اینکه مشاغل دیگری همچون طبابت و وزارت هم داشت و وقت نمیکرد که این همه کتاب را به نگارش در بیاورد. وی تصریح کرد: اندیشه و تفکر عطار را میتوان در فتوت نامه و منطق الطیر به راحتی پیدا کرد؛ اندیشههای زیبا و نقادانه ای داشته است.
ضیاء الدین خالقی، شاعر در ادامه با بیان اینکه میتوان شاعرها را به چند دسته تقسیم کرد، اظهار داشت: شاعرهایی که عارف هستند و عرفانشان بر شعرهایشان پیشی دارد و یا برعکس. در واقع در عارفهای شاعر، شعرهایشان جایگاه ایدئولوژیکشان است و خیلیها هم شاعر عارف هستند یعنی شعرشان بر عرفانشان برتری دارد، مانند حافظ و سعدی و برخی دیگر هم شعر و عرفانشان در جایگاه برابر است مانند مولانا و عطار.
وی بیان داشت: عطار در زمانی حضور داشته است که زمینه آماده بوده است و شعر ایرانی را به مرتبه والاتری هدایت کردهاند. شعر ایرانی را شعر عرفانی کردند و در واقع به غزل عرفانی رسیدند و زمینه ای برای تعدیل این امر شدند و به جایی رسیدیم که حافظ و سعدی این وضعیت را تعدیل کردند. این افراد در واقع سعی کردند به حقیقت شعر و اوج آن نزدیک تر شوند و همه این زمینهها پیش از عطار آماده بود و امثال عطار نیز با عرفانی کردن غزل، پرورش دادند.
مراقبی در ادامه با بیان اینکه سنایی نخستین کسی است که میخواهد از ابزار داستان بهره بگیرد و شعر بسُراید، اظهار داشت: مسئله ای که درباره سنایی مطرح است این است که در واژگان بسیار سخت گیر است و به همین جهت سختی زیادی در کلمات او یافت میشود و کلمات وزن بسیار زیادی دارد.
وی ادامه داد: همچنین او در زمانی می زیست که خونریزی بسیار زیاد شده بود و استبدادی که حنفیها به کار میبردند، بسیار سخت بود و نمیگذاشتند کسی به جز خودشان سخن بگوید. حتی برای یکی از کتابهایش حکم ارتداد برای سنایی دادند که نجات یافت.
وی با بیان اینکه عطار بر خلاف سنایی زبان مردمی را به کار میبرد، بیان داشت: غزل عرفانی با عطار آغاز شد زیرا سنایی با غزل میانه ای نداشت. طنزی که در کلام عطار است طنز عریان است و به همه چیز به دیده شک نگاه میکند و پوسته ای از مردمی گری در شعرهایش وجود دارد و هنور لایه کاملی نشده است.
این نویسنده با طرح این پرسش که چرا در منطق الطیر وقتی مرغان در مرحله نهایی میرسند، سیمرغ را نمیبینند، گفت: در واقع آنها به مرحله ای میرسند که خودشان در آن غرق شدهاند و این فنا فی الله است زیرا وادی هفتم فنا است.
شایان ذکر است برنامه گفت و گوی فرهنگی شنبه تا چهارشنبه ساعت 20 از شبکه رادیویی گفت و گو پخش میشود و علاقه مندان میتوانند برای دریافت فایل صوتی برنامه به سایت رادیو گفت و گو مراجعه کنند.