سرویس تئاتر هنرآنلاین: گاهی تماشاگر با اجرای نمایشی رو به روست که ظاهرأ سطحی جلوه میکند و حتی در همان آغاز تا حدی در او دافعه ایجاد مینماید. معمولأ در نمایشهای ناتورالیستی که در آنها تمایل زیادی برای کپیوار نشان دادن واقعیتها مشهود و برجسته است، این خصوصیت بارزتر است، اما باید باور داشت که ظرافتها و پیچیدگیهای بیانی و "شیوهمند" مدیوم نمایش بسیار غیر قابل انتظارتر و فراتر از این پنداشتهاست؛ گاهی احتمال دارد تماشاگر به گونهای پارادوکسیکال و متناقض، طی ادامه روند نمایش با برداشتی به مراتب متفاوت و حتی مغایر با احساس و ذهنیت دافعهزائی که در آغاز داشته است، کاملأ مجذوب اجرا شود؛ همه اینها در کل به شیوه پردازش موضوع در متن و متعاقبأ به سبک و سیاق اجرا بستگی دارد.
در نمایش "یک زندگی بهتر" به نویسندگی مسعودهاشمینژاد و کارگردانی سید محمد مرتضوی، تماشاگر با چنین موردی رو به روست. کارگردان بر واقعیتنمائی جزئیات کامل موقعیتها و رویدادها تأکید دارد و میکوشد با استفاده "زیاد" از کلام و نشان دادن عادات و رفتار پرسوناژها تصاویر عینی، یکنواخت و کسلکنندهای از امور خانوادگی خانواده مورد نظر نمایش ارائه دهد. نمایش با انتظار برای دیدار مجدد پسر بزرگ خانواده که بعد از مشاجره و دعوائی خانوادگی ظاهرا برای ادامه تحصیل به خارج رفته، آغاز میگردد. بعد از بازگشت این پسر که اعضای خانواده فکر کردهاند پزشکی میخواند و همگی از او انتظاراتی دارند، معلوم میشود که در خارج درس نخوانده، بلکه برای امرار معاش مجبور بوده در یک بیمارستان به عنوان نظافتچی کار کند. نگاهی گذرا به این بخش موضوع نشان میدهد که همه چیز تکراری و تقریبا کلیشهای است، اما در ادامه موضوع همه آنچه در ذهن مخاطب شکل گرفته، به شکل متناقض و غیرقابل انتظاری از کلیشه بودن درمیآید و همه اعضای خانواده میکوشند پدرشان را که بیماری "آسم " دارد وادار نمایند براساس هشت سال حضور در جبهه جنگ خود را به عنوان مجروح جنگی و شیمیائی شده به مقامات مسئول معرفی کند تا کمکهای مادی قابل توجهی دریافت کنند و از خطر مصادره خانهشان توسط بانک و شرائط سخت و تنگائی دیگری که با آن دست به گریبانند، نجات یابند و حتی دو سه طبقه دیگر هم روی خانهشان بسازند. آنها برای محقق شدن این کار در حمام روی "جوهر نمک" آب جوش میریزند و پدر بیمارشان را در معرض آن قرار میدهند تا در آزمایش پزشکی روز بعد، کاملأ شیمیائی شده به نظر برسد؛ یعنی عملا کلک میزنند. ضمنا پسر دیگر خانواده و نامزدش بی آن که عروسی کرده باشند در انتظار بچهای هستند که قرار است به زودی به دنیا بیاید.
با تغییرات موضوع نمایش، اجرای فوق از سادگی بدرمیآید و در مواردی بسیار پرمعنا تحلیلی و پارادوکسیکال میشود؛ عملا نشان داده میشود که شرایط سخت و دشوار، هر انسانی را به راه خطا میبرد و همزمان انتقادی ضمنی هم از شرایط حاکم برجامعه شکل میگیرد و نهایتا نمایش با "کنُش دراماتیکی" تأثیرگذاری به پایان میرسد. نکته حائز اهمیت در پایانبندی نمایش "یک زندگی بهتر" به کارگردانی سید محمد مرتضوی آن است که موضوع موفق شدن این خانواده در نقشه و ترفندشان پی گرفته نمیشود تا ذهن تماشاگر صرفا روی علتهائی که منجربه چنین موقعیت و حادثهای شده متمرکز بماند.
نمایش در اجرا ضعفهائی نسبی هم دارد: استفاده از کلام زیاد است و فقط دو نفر از پنج بازیگر فوق بازیهای نسبتا درخوری ارائه میدهند. کاربری نور و موسیقی در راستای همان جلوههای عادی و معمولی نمایش است. طراحی صحنه هم به طور نسبی با کارکرد اجرائی موضوع نمایش هماهنگ است. روی برخی دیالوگها فکر نشده و در نتیجه گاهی بیمفهوم، گمانهزا و مبهم شدهاند، از سوی دیگر در جاهای زیادی از این اجرا روی جدائی عاطفی پدر و پسر تأکید شده و این در دیالوگها هم خیلی خوب انعکاس یافته است.
در این نمایش صحنههای کوتاه قابل تأملی وجود دارد: در صحنهای پرسوناژ "پدر" با صداقت تمام به اعضای خانوادهاش که به زور میخواهند که او خود را مجروح جنگی معرفی کند و مستمری یا هرگونه کمک دیگری از دولت بگیرد، پرسوناژ پدر صراحتا اعتراف میکند که در جبهه بوده، ولی از رفتن به منطقه واقعی درگیریها ترس داشته است و بنابراین "جانباز" تلقی نمیشود.
نمایش "یک زندگی بهتر" به رغم ضعفهای نسبیاش، در کل از لحاظ موضوعی، مخصوصأ تحلیلی کردن آن و اشاره به موقعیتها و حوادث نامتعارف، اجرائی قابل تأمل است. مضافا آن که در بخشهای پایانی، حتی آن تعداد از تماشاگران معمولی تئاتر هم که در آغاز رویکردی جدی به اجرا ندارند و بدون دلیل به هر گفتار و حرکتی میخندند، به سبب نتیجهگیری تأویلدار و تعلیقآمیز و غیرقابل انتظار این اجرا از موضوع، واقعأ بهت زده و مجذوب میشوند.
حسن پارسائی