سرویس سینما هنرآنلاین: مجموعه تلویزیونی "پایتخت" که چهار دنباله آن، جزو محبوب‏ترین سریال‏‌های تاریخ تلویزیون به حساب می‏‌آید، یکی از بهترین نمونه‏‌های داستان‏‌پردازی در خارج از تهران و به دور از شهرهای بزرگ محسوب می‏‌شود و طبیعی است که حداقل از لحاظ فرم بصری، برای مردمان ساکن شهرهای بزرگ ایران، جذاب و نوستالژیک باشد. محسن تنابنده به عنوان نویسنده و طراح اصلی قصه‌‏ها، بازیگردان، مشاور کارگردان و مهم‌ترین بازیگر این سریال، مناسب‏‌ترین شخص در میان عوامل سازنده آن برای پاسخ به سوال‏‌های ما بود؛ پرسش‌‏هایی که این‌‏بار نه فقط درباره متن "پایتخت" که درباره موضوعاتی است که این مجموعه تلویزیونی به آن‏ها دامن زده است؛ مانند دغدغه‏‌های اکوتوریستی یا محیط زیستی‏‌اش و هم‏چنین موضوعاتی که گریبان‏گیر سریال شده است مثل حضورِ زمخت اسپانسر در متن این اثر نمایشی محبوب.

در سه سری پیشین "پایتخت"، سفر، عامل قصه‏‌ساز مجموعه بود؛ در حالی که در سری چهارم، در شیرگاه ماندگار شده‌‏اید و حالا این اقامت باعث شده به معضلاتِ خود این‏جا مثل بحران آب یا تخریب محیط زیست و... بیش‏تر بپردازید. چه شد که از ایده مسافرت شخصیت‌‏ها، در قسمت چهارم پرهیز کردید؟

پروسه ساخت قسمت چهارم خیلی فشرده بود و ایده‌‏ها و تمهیدهایی مثل مسافرت خانواده این‌‏بار به کار نمی‏‌آمد چون فرصتش را هم نداشتیم. چرا که در مدت‏ زمان کوتاهی قرار بود سریال برای پخش در ماه رمضان آماده شود و ما تا بیست‏‌وپنجم تیر و تقریبا هم‏زمان با پخش، مشغول تصویربرداری هستیم. باید توجه کرد که بایستی برای حدود 10شخصیت، داستان نوشته می‏‌شد که هر یک صاحب هویت و فردیت باشند که در این مدت‏ زمان اندک کار دشواری است. پس تمهیدهایی مثل انتخاب‏ شدن "هما سعادت" در شورای شهر، سقوط هواپیمایی که "چوچانگ" زن چینی "ارسطو" در آن حضور داشت، ازدواج "باباپنجعلی" و... از جمله تدبیرهایی بود که از آن‏ها استفاده کردیم و به نوعی جایگزین تم مسافرت شدند؛ مسافرت‏‌هایی که در سه سری پیشین، بنیان اصلی ماجراها بر اساس آن تعریف می‏‌شد.

از بین این‏همه شهرستان و شهر و روستا در مازندران، چرا "شیرگاه" را انتخاب کردید؟

وقتی شروع کردیم به انتخاب اقلیمی که نسبت به آن شناخت داشته باشیم، طبیعی بود که به داشته‏‌ها و تجربیات خودمان رجوع کنیم؛ به این نتیجه رسیدیم که مازندران و مشخصا شیرگاه به سبب شناختی که داریم، بهترین گزینه هستند. هم دایره اطلاعاتی ما نسبت به این‏جا بسیار وسیع بود، هم موسیقی غنی آن جذب‏‌مان می‏‌کرد و البته از لحاظ فرهنگ و رسوم، مردم این‏جا با داستان ما هم‏خوانی داشتند. برای پیداکردن لوکیشن نیاز به جایی داشتیم که هم خاصیت بصری غنی داشته باشد و هم کم‏تر کسی نسبت به آن شناخت داشته باشد و در واقع برای مخاطب بکر و دست‏‌نخورده باشد تا به تازگی مکان‏‌ها کمک کند. مثلا "ساری" طبیعت تختی دارد که با تهران چندان فرقی نمی‏‌کند. اما "شیرگاه" منطقه‏‌ای است که در میان کوه‏‌های زیبایی واقع شده و رودخانه‏‌ای هم از آن می‏‌گذرد؛ مجموعه این‏ها، جلای خاصی به تصاویر مجموعه می‏‌بخشد.

"پایتخت" از طرفی مدعی است که ساخت‏ وساز بی‏‌رویه در مازندران، تخریب محیط زیست است و از طرفی در متن سریال با حضور گل‏‌درشت تبلیغات "تاژ" به عنوان اسپانسر خود، به تخریب بن‏‌مایه‏‌های هنری یک مجموعه نمایشی محبوب پرداخته است؛ این دو با هم در تناقض نیستند؟

حضور تبلیغات در "پایتخت" به‌هیچ‌وجه اختیاری نیست بلکه به خاطر جبر، حاضر به پذیرش حضور این اسپانسر شدیم. وقتی با رسانه فقیری مثل تلویزیون سروکار داریم، طبیعی است که باید یک‏سری باج‏‌هایی به اسپانسر بدهیم که البته در همه جای دنیا امری مرسوم و حرف‌ه‏ای محسوب می‏‌شود. در واقع به قیمت ارتباط با مخاطب و جلب نظر آن‏ها حاضر هستیم که این جبر و محدودیت‏ها را بپذیریم.

خب... شاید طبیعی است که صداوسیمای فقیر این‌گونه یک مجموعه را به پذیرفتنِ یک اسپانسر در متن خود مجبور کند، اما آیا نمی‌‏شد این حضور کمی مدیریت‏ شده و حساب‏ شده‌‏تر اتفاق بیفتد؟ در جاهایی از سریال، این حضور بسیار تزیینی و تصنعی است...

تا همین حد هم کلی جنگیده‏‌ایم تا حضور اسپانسر را به حداقل برسانیم. ولی قبول دارم که در کل می‏‌توان غیرمستقیم‌‏تر هم به اسپانسر پرداخت. البته این تلویزیون است که باید پاسخ‏گوی حضور اسپانسر باشد. مطمئن باشید که هیچ‌وقت سازندگان یک سریال یا فیلم، دلش به استفاده گل‏‌درشت از کالای مورد نظر سفارش‏‌دهنده به قیمت لطمه‏‌خوردن منطق داستان اصلی، راضی نیست، اما از تحمیل سفارش‌‏دهنده هم راه گریزی نیست که باعث این نقیضه می‏‌شود.

شما دوست ندارید با این اوصاف، "پایتخت" را برای شبکه‏‌های خصوصی یا شبکه نمایش خانگی تولید کنید؟

ما فقط صاحب معنوی سریال "پایتخت" هستیم و صاحب مادی آن تلویزیون است. مسلم است که در کار با شبکه خصوصی دست ما بازتر خواهد بود اما از آن‏جایی که از سری اول، صداوسیما و شبکه اول پای کار بوده، دیگر امکانش نیست.

با همه این اوصاف، اعتراض‏‌های گاه‌‏به‌‏گاه، تحمیلِ حضور غلوشده اسپانسر و ماجراهایی از این دست، باز هم می‏‌خواهید "پایتخت" را ادامه دهید؟

باید توجه داشت که زمانی می‏‌توانیم برای یک سریال دنباله دوم و سوم و بعدی را بسازیم که داستان و قصه، پتانسیل آن را داشته باشد. این روزها همه پی دنباله‌‏سازی هستند. اما آیا مخاطب از قسمت اول آن سریالِ نوعی، راضی بوده است؟! "پایتخت" از معدود سریال‌‏های تاریخ تلویزیون است که هر چهار مجموعه آن با استقبال فوق‌‏العاده و کم‏‌نظیر مخاطب مواجه شده و هم‏چنان می‏‌توان آن را ادامه داد.

انتهای پیام/

محسن جعفری‏راد

این گفت‌وگو پیش از این در شماره 16 دوهفته نامه "روشن" منتشر شده است.