سرویس سینما هنرآنلاین: مجموعه تلویزیونی "پایتخت" که چهار دنباله آن، جزو محبوبترین سریالهای تاریخ تلویزیون به حساب میآید، یکی از بهترین نمونههای داستانپردازی در خارج از تهران و به دور از شهرهای بزرگ محسوب میشود و طبیعی است که حداقل از لحاظ فرم بصری، برای مردمان ساکن شهرهای بزرگ ایران، جذاب و نوستالژیک باشد. محسن تنابنده به عنوان نویسنده و طراح اصلی قصهها، بازیگردان، مشاور کارگردان و مهمترین بازیگر این سریال، مناسبترین شخص در میان عوامل سازنده آن برای پاسخ به سوالهای ما بود؛ پرسشهایی که اینبار نه فقط درباره متن "پایتخت" که درباره موضوعاتی است که این مجموعه تلویزیونی به آنها دامن زده است؛ مانند دغدغههای اکوتوریستی یا محیط زیستیاش و همچنین موضوعاتی که گریبانگیر سریال شده است مثل حضورِ زمخت اسپانسر در متن این اثر نمایشی محبوب.
در سه سری پیشین "پایتخت"، سفر، عامل قصهساز مجموعه بود؛ در حالی که در سری چهارم، در شیرگاه ماندگار شدهاید و حالا این اقامت باعث شده به معضلاتِ خود اینجا مثل بحران آب یا تخریب محیط زیست و... بیشتر بپردازید. چه شد که از ایده مسافرت شخصیتها، در قسمت چهارم پرهیز کردید؟
پروسه ساخت قسمت چهارم خیلی فشرده بود و ایدهها و تمهیدهایی مثل مسافرت خانواده اینبار به کار نمیآمد چون فرصتش را هم نداشتیم. چرا که در مدت زمان کوتاهی قرار بود سریال برای پخش در ماه رمضان آماده شود و ما تا بیستوپنجم تیر و تقریبا همزمان با پخش، مشغول تصویربرداری هستیم. باید توجه کرد که بایستی برای حدود 10شخصیت، داستان نوشته میشد که هر یک صاحب هویت و فردیت باشند که در این مدت زمان اندک کار دشواری است. پس تمهیدهایی مثل انتخاب شدن "هما سعادت" در شورای شهر، سقوط هواپیمایی که "چوچانگ" زن چینی "ارسطو" در آن حضور داشت، ازدواج "باباپنجعلی" و... از جمله تدبیرهایی بود که از آنها استفاده کردیم و به نوعی جایگزین تم مسافرت شدند؛ مسافرتهایی که در سه سری پیشین، بنیان اصلی ماجراها بر اساس آن تعریف میشد.
از بین اینهمه شهرستان و شهر و روستا در مازندران، چرا "شیرگاه" را انتخاب کردید؟
وقتی شروع کردیم به انتخاب اقلیمی که نسبت به آن شناخت داشته باشیم، طبیعی بود که به داشتهها و تجربیات خودمان رجوع کنیم؛ به این نتیجه رسیدیم که مازندران و مشخصا شیرگاه به سبب شناختی که داریم، بهترین گزینه هستند. هم دایره اطلاعاتی ما نسبت به اینجا بسیار وسیع بود، هم موسیقی غنی آن جذبمان میکرد و البته از لحاظ فرهنگ و رسوم، مردم اینجا با داستان ما همخوانی داشتند. برای پیداکردن لوکیشن نیاز به جایی داشتیم که هم خاصیت بصری غنی داشته باشد و هم کمتر کسی نسبت به آن شناخت داشته باشد و در واقع برای مخاطب بکر و دستنخورده باشد تا به تازگی مکانها کمک کند. مثلا "ساری" طبیعت تختی دارد که با تهران چندان فرقی نمیکند. اما "شیرگاه" منطقهای است که در میان کوههای زیبایی واقع شده و رودخانهای هم از آن میگذرد؛ مجموعه اینها، جلای خاصی به تصاویر مجموعه میبخشد.
"پایتخت" از طرفی مدعی است که ساخت وساز بیرویه در مازندران، تخریب محیط زیست است و از طرفی در متن سریال با حضور گلدرشت تبلیغات "تاژ" به عنوان اسپانسر خود، به تخریب بنمایههای هنری یک مجموعه نمایشی محبوب پرداخته است؛ این دو با هم در تناقض نیستند؟
حضور تبلیغات در "پایتخت" بههیچوجه اختیاری نیست بلکه به خاطر جبر، حاضر به پذیرش حضور این اسپانسر شدیم. وقتی با رسانه فقیری مثل تلویزیون سروکار داریم، طبیعی است که باید یکسری باجهایی به اسپانسر بدهیم که البته در همه جای دنیا امری مرسوم و حرفهای محسوب میشود. در واقع به قیمت ارتباط با مخاطب و جلب نظر آنها حاضر هستیم که این جبر و محدودیتها را بپذیریم.
خب... شاید طبیعی است که صداوسیمای فقیر اینگونه یک مجموعه را به پذیرفتنِ یک اسپانسر در متن خود مجبور کند، اما آیا نمیشد این حضور کمی مدیریت شده و حساب شدهتر اتفاق بیفتد؟ در جاهایی از سریال، این حضور بسیار تزیینی و تصنعی است...
تا همین حد هم کلی جنگیدهایم تا حضور اسپانسر را به حداقل برسانیم. ولی قبول دارم که در کل میتوان غیرمستقیمتر هم به اسپانسر پرداخت. البته این تلویزیون است که باید پاسخگوی حضور اسپانسر باشد. مطمئن باشید که هیچوقت سازندگان یک سریال یا فیلم، دلش به استفاده گلدرشت از کالای مورد نظر سفارشدهنده به قیمت لطمهخوردن منطق داستان اصلی، راضی نیست، اما از تحمیل سفارشدهنده هم راه گریزی نیست که باعث این نقیضه میشود.
شما دوست ندارید با این اوصاف، "پایتخت" را برای شبکههای خصوصی یا شبکه نمایش خانگی تولید کنید؟
ما فقط صاحب معنوی سریال "پایتخت" هستیم و صاحب مادی آن تلویزیون است. مسلم است که در کار با شبکه خصوصی دست ما بازتر خواهد بود اما از آنجایی که از سری اول، صداوسیما و شبکه اول پای کار بوده، دیگر امکانش نیست.
با همه این اوصاف، اعتراضهای گاهبهگاه، تحمیلِ حضور غلوشده اسپانسر و ماجراهایی از این دست، باز هم میخواهید "پایتخت" را ادامه دهید؟
باید توجه داشت که زمانی میتوانیم برای یک سریال دنباله دوم و سوم و بعدی را بسازیم که داستان و قصه، پتانسیل آن را داشته باشد. این روزها همه پی دنبالهسازی هستند. اما آیا مخاطب از قسمت اول آن سریالِ نوعی، راضی بوده است؟! "پایتخت" از معدود سریالهای تاریخ تلویزیون است که هر چهار مجموعه آن با استقبال فوقالعاده و کمنظیر مخاطب مواجه شده و همچنان میتوان آن را ادامه داد.
انتهای پیام/
محسن جعفریراد
این گفتوگو پیش از این در شماره 16 دوهفته نامه "روشن" منتشر شده است.