به گزارش خبرنگار سینما هنرآنلاین ؛ عصر روزگذشته 20 آبانماه فیلم مستند "تمرین آخر؛ تعزیه حر دلاور" به کارگردانی ناصر تقوایی با حضور همایون امامی پژوهشگر سینمای مستند و محمدحسین ناصربخت پژوهشگر و مشاور فیلم در سالن استاد ناصری خانه هنرمندان روی پرده رفت.
در ابتدای این مراسم و پس از پایان نمایش فیلم محمد حسین ناصر بخت مشاور ناصر تقوایی با توجه به نقش این فیلم در ثبت جهانی تعزیه گفت: ایده ساخت این فیلم از من شروع نشد، زمانی که ما می خواستیم این فیلم را شروع کنیم همزمان شد با مقطع زمانی که یونسکو خواهان این بود که هنر تعزیه که به عنوان میراث معنوی جهان از آن یاد می شود را ثبت جهانی کند. پیش از این ترکیه برای ثبت جهانی این هنر اقداماتی را انجام داده بود که خوشبختانه نماینده ایران در یونسکو متوجه این ماجرا شد و به دوستانش در یونسکو گفت که هنر تعزیه آیین سنتی ما است و از کشور ما به جاهای دیگر صادر شده است.
ناصر بخت ادامه داد: این ابتدای راه بود و بعد از آن مرکز هنرهای نمایشی خواهان آن شد که در این زمینه همکاری کند و از این طریق مطلع شدیم که ریاست وقت مرکز؛ دکترخسرو نشان تمایل دارند که آقای تقوایی این فیلم را بسازد. یک فیلم ده دقیقه ای باید از تعزیه به همراه مدارک دیگر به یونسکو ارسال می شد. که آن فیلم ده دقیقه از همین فیلمی است که به تماشا نشستید.این اتفاق باعث شد که فیلم ده دقیقه ای که مرکز هنرهای نمایشی برای ارسال به یونسکو می خواست، توسط آقای تقوایی ساخته شود.
ناصر بخت درباره متن تعزیه در فیلم مستند تمرین آخر گفت: این متن مربوط به میر عزای کاشی است که از قدیمی ترین نسخ موجود مربوط به قصه حر دلاور است. قصه حر به لحاظ بار دراماتیک دارای ویژگی های خاص و متفاوتی است.
در مذهبی ترین دوران تاریخ ایران،جلوی پخش تعزیه از تلویزیون را گرفتند
ناصر تقوایی درباره مراحل شکل گیری ساخت فیلم "مستند تمرین آخر؛ تعزیه حر دلاور" گفت: یونسکو نامه ای داده بود که برای ثبت جهانی تعزیه باید یک فیلم ده دقیقه ای ساخته شود. هر دقیقه از این فیلم باید به بخش خاصی اختصاص داشته باشد. برای مثال نحوه پوشیدن لباس در تعزیه یا موسیقی تعزیه که این ها باید به واسطه این فیلم ده دقیقه ای معرفی می شد. ما زمان کمی در اختیار داشتیم و در زمان ساخت این فیلم قسمت های مربوط به آن فیلم ده دقیقه ای را ضبط کردیم.
تقوایی ادامه داد: پیش از انقلاب ما به دنبال ثبت جهانی تعزیه به عنوان یک میراث جهانی بودیم. میراث جهانی با میراث ملی تفاوت های زیادی دارد. میراث جهانی یعنی آثاری که همه دنیا موظف اند که آن را حفظ کنند. این اقدام باعث می شد که یونسکو کمک های ویژه را برای احیای این هنر در اختیار ما بگذارد. کمک هایی که مسولین ما، سالها است که فراموش کردند. بازسازی تکیه ها باید در الویت قرار بگیرد، تکیه ها مکان های ویژه ای هستند که از نظر معماری منحصر به فرد هستند. تکیه محلی است که تعزیه در آن جا روی صحنه می رود. همان طور که مسجد برای نماز خواندن است و حسینه برای سینه زنی، تکیه هم برای اجرای تعزیه تعبیه شده است.
کارگردان فیلم کاغذ بی خط اضافه کرد: اگر ناصر بخت در این پروژه من را همراهی نمی کرد، من با مشکلات زیادی روبرو بودم. چون دانش و آگاهی من درباره تعزیه همانند سایر مردم بود و چیز زیادی از پیچدگی های منحصر به فرد این هنر نمی دانستم. روزی که من می خواستم قسمت دوم مربوط به فیلم را تصویربرداری کنم، آن طور که دلم می خواست نشد. از مردم خواستیم که لباس سیاه بپوشند، اما این اتفاق نیفتاد. ما نمی توانستیم در آن شرایط از سیاه لشگر استفاده کنیم، تعداد زیادی لباس دوحته شده آماده کرده بودیم که این لباس ها در تهران جا ماندند و ما دوباره مجبور شدیم این لباس ها را آماده کنیم.
تقوایی ادامه داد: تعزیه واقعی را فقط در ظهر عاشورا و با حضور مردم می توان روی صحنه برد. کسانی که ادعا می کنند ما تعزیه واقعی را به تماشا نشستیم بر چه ادعایی این حرف را می زنند. در مسیری می رفتید و از جایی رد می شدید، چند دقیقه ایستادید و تعزیه دیدید. تا به امروز کسی به تعزیه با عنوان یک واحد نمایشی و تئاتر نگاه نکرده است. من به تعزیه به عنوان یک نمایش ایرانی نگاه کردم و تصمیم گرفتم تعزیه ای بر اساس متن بسازم اگر این تعزیه در ظهر عاشورا اجرا می شد شما می توانستید تعزیه واقعی را ببینید.
تقوایی یاد آور شد: زمانی که این فیلم ساخته می شد هم زمان شد با المپیک آتن و معمولا در المپیک یک گروه فرهنگی همراه با کاروان ورزشی اعزام می شود. مدیران فرهنگی وقت تصمیم گرفتند که تعزیه را به یونان ببرند و من می خواستم که این آزمایش را انجام دهم که اگر تعزیه در فرهنگ دیگری اجرا شود مورد استقبال واقع می شود یا نه. راه نجات تعزیه هنوز هم همین است.
ناصر تقوایی در خصوص انتخاب بازیگران شبیه خوان گفت: بازیگرانی که در این فیلم به ایفای نقش پرداختند، از میان بهترین تعزیه خوانان در سراسر ایران انتخاب شدند. ما فراخوانی دادیم که طبق آن به این گزینه ها رسیدیم. بازیگری که نقش شِمر را ایفا می کند یکی از بهترین بازیگرانی است که من در عمرم دیده ام. یکی از سخت ترین بخش های فیلم صحنه ای بود که شمر باید لباس مخصوص را می پوشید و رجز خوانی می کرد. من فکر نمی کنم بازیگری در سینمای ایران باشد و که بتواند همانند این بازیگر این صحنه را در مدت زمان 5 دقیقه بازی کند. خیلی دلم می خواست که یک فیلم سینمایی بلند بسازم و نقش اولش را به او واگذار کنم.
تقوایی درباره هنر تعزیه گفت: تعزیه نه تئاتر است و نه سینما. تعزیه یک هنر جاویدان است که متشکل از دو بخش نمایش و موسیقی است. در تعزیه رنگ ها حرف اصلی را می زند، رنگ سبز نشان دهنده خاندان آل علی و اولیا است و رنگ قرمز نشان دهنده خاندان اشقیا است. شمر به عنوان شقی ترین اشقیا سر تا پا قرمز است.
تقوایی درباره عدم بخش تعزیه از تلویزیون گفت: همزمان با جشنواره فیلم فجر بود و این فیلم در بخش مستند جشنواره روی پرده رفت. سه تا از تهیه کنندگان تلویزیونی به سراغ من آمدند که ما می خواهیم این فیلم را از شما برای پخش از تلویزیون بخریم و من هم رای بازگشت سرمایه تهیه کننده اعلام آمادگی کردم، بعد از چند روز از سه نفر تهیه کنندگان یک نفر به سراغ من آمد و گفت که پخش تعزیه با سیاست های مدیران تلویزیونی همخوانی ندارد. در مذهبی ترین دوران تاریخ این مملکت جلوی پخش تعزیه را از تلویزیون را گرفتند و از آن تاریخ به بعد تا به امروز یک تعزیه از رسانه ملی پخش نشد.
در ادامه مراسم همایون امامی پژوهشگر سینمای مستند درباره ابعاد شخصیتی ناصر تقوایی گفت: مخاطبان تقوایی را به عنوان سینماگر فیلم های بلند می شناسند اما درست زمانی که سنگ بنای سینمای مستند اجتماعی چیده می شد ناصر تقوایی با فیلم های مستند خود از پایه گذارن این سینما شد و با فیلم های معترضانه خود و نقد اجتماعی که بر حاکمیت آن دوران وارد کرد صاحب سبک شد.
امامی ادامه داد: سینمای مستند در آن سالها با فیلم های تقوایی مطرح می شود. فیلم های اربعین، آرایشگاه آفتاب، مشهد اردهال از فیلم های شاخص ناصر تقوایی در سینمای مستند است.
"تمرین آخر؛ تعزیه حر دلاور" مستندی است از تمرین تعزیه حر دلاور که متن آن در اوایل حکومت قاجار توسط میرعزای کاشانی نوشته شده است. تقوایی در این مستند توانسته ترکیبی از جنبههای مختلف تعزیه، موسیقی، آواز، روایت و بازیگری خاص تعزیه را عرضه کند.
مستند " تمرین آخر؛ تعزیه حر دلاور" ساعت 17 دوشنبه 20 آبان در تالار استاد ناصری خانه هنرمندان ایران برای اعضای سینماتک به نمایش درآمد.
انتهای پیام/55