به گزارش خبرنگار سینمایی هنرآنلاین، به طور کلی و به تایید اهل فن بالا بودن سطح کیفی فیلمنامه، شرط اصلی و کلیدیترین عنصر تولید یک فیلم خوب و ماندگار است و فیلمهای ایرانی نیز از این قاعده مستثنی نیستند.
متاسفانه چند صباحی است که در بین فیلمهای سینمایی و تلویزیونی تولید شده در داخل کشور، کمتر شاهد فیلمی هستیم که دارای ساختار مناسب و استاندارد باشد و بتواند مخاطب را به سالنهای سینماها بکشاند، به همین روی در واکاوی و بررسی این موضوع با اهالی سینما عموما مقصر اصلی را به گردن فیلمنامهنویسها و موضوعاتی که در فیلمنامهها مطرح میشود میاندازند.
از جمله مواردی که درباره مشکلات و نقصهای فیلمنامهها مطرح میشود این است که؛ فیلمنامهها، به ویژه آن دسته که با حمایتهای دولتی ساخته میشوند فاقد انسجامی ساختارمند بوده و حفرههای متعددی در متن آنها وجود دارد. شخصیتپردازیها به درستی صورت نمیگیرد و قاعدتا هنگامیکه شخصیتپردازی به درستی شکل نگیرد، طبیعتا کنش و واکنش درستی هم صورت نگرفته و در آخر مخاطب نمیتواند با شخصیت همذاتپنداری کند.
همچنین از راهکارهایی که منتقدان ارائه میکنند اینست که؛ در کنار پرورش نسل جدید فیلمنامهنویسان در کشور باید از فیلمنامهنویسان خوبی در کشورمان وجود دارند نیز حمایت بیشتری کرد و به آنها بها داد. البته نباید از این مسئله نیز چشمپوشی کرد که بسیار اتفاق افتاده که فیلمنامهنویسان ما قصههای خوبی نوشتهاند اما وقتی پروانه ساخت به آنها تعلق نمیگیرد، قاعدتا فیلمنامهنویسها نیز برای اینکه بتوانند معاش خود را به شکلی تامین کنند مجبور می شوند که به سمت قصههای ضعیفتر میروند تا بتوانند پروانه ساخت بگیرند و درآمدشان دربیاید.
دیگر مسئلهای که درباره فیلمنامهها مطرح میشود اینست که منتقدان میگویند؛ مخاطب امروزی فیلمهای سفارشی نمیخواهد و فیلمهایی که بوی شعار میدهند را نمیپسندد، پس متنهایی که سفارشی باشند چون قصهشان دغدغه کارگردان نیست و از افکار عمومی پیروی نمیکند و فقط به دنبال منفعت هستند، نمیتوانند نظر مخاطب را نیز جلب کنند.
حال در همین راستا و برای بررسی اینکه عامل فیلمنامه و فیلمنانویس در این مسئله چقدر تاثیرگذار است و اینکه آیا چنین مسائلی واقعا تا چه حد واقعیت دارد و همچنین یافتن ریشههای این مسئله، نظر چند تن از فیلمنامهنویسان مطرح کشورمان را جویا شدیم که آنچه در پی میآید ماحصل گفتههای این فیلمنامهنویسان است که با هم میخوانیم:
فرهودی: کمبود فیلمنامه خوب ربطی به توانایی فیلمنامهنویسان ندارد
فریدون فرهودی، فیلمنامهنویس باسابقه سینما با تاکید بر اینکه کمبود فیلمنامه خوب در سینمای ایران ربطی به توانایی فیلمنامهنویسان ندارد، گفت: موقعی که بحث فیلمنامه مطرح میشود، تهیهکنندگان بلافاصله صرفهجویی مالی را در پیش میگیرند.
فرهودی درباره این پرسش که خیلیها ضعف سینما را کمبود فیلمنامه خوب میدانند، نیز اظهار داشت: من هم قبول دارم بخش عمدهای از ضعف سینما به کمبود فیلمنامه خوب، مربوط است. البته قصد دفاع از هم صنفهایم را ندارم ولی این موضوع ربطی به تواناییهای فیلمنامهنویسان ما ندارد.
این فیلمنامهنویس با تاکید بر اینکه باید تمام اجزا شکل دهنده یک فیلم با هم رشد کنند و در یک سطح باشند تا یک فیلم خوب و استاندارد ساخته شود، متذکر شد: مشکل عمده فیلمنامهنویسی این است که نسبت مستقیمی با اندیشه موجود در ساخت یک فیلم دارد و به این ترتیب خیلی موشکافانه و دقیق زیر نظر قرار دارد. برای همین است که اغلب ممیزیهایی که در مورد یک فیلم انجام میشود در بخش فیلمنامه است.
فرهودی در پاسخ به بازیگرانی که به ضعف فیلمنامهها انتقاد دارند، گفت: بسیاری از دوستان بازیگر که میگویند فیلمنامهها ضعف دارند همیشه تلاش میکنند نقش موجود در فیلمنامه را به خودشان نزدیک کنند و تلاشی نمیکنند که خودشان را به نقش نزدیک کنند. در حوزه کارگردانی هم کارگردان تلاش میکند فیلم را به ذهنیت خودش نزدیک کند. با چنین وضعیت اگر فیلمی دارای ضعف شود همه بلافاصله تقصیر را به گردن فیلمنامهنویس میاندازند.
الوند: همه به خودشان اجازه میدهند درباره فیلمنامه نظر دهند
خشایار الوند با انتقاد به اظهارنظرهایی که در مورد ضعف فیلمنامهنویسی در سینمای کشور میشود، گفت: متاسفانه در سینما همه به خودشان اجازه میدهند درباره فیلمنامه نظر دهند.
الوند، فیلمنامهنویس سینما و تلویزیون، درباره عقیده برخی از اهالی سینما و بازیگران که ضعف سینمای ایران را در حوزه فیلمنامهنویسی ارزیابی میکنند، اظهار داشت: به هر حال هر حوزهای در سینما ضعفهایی دارد و فیلمنامهنویسی هم از این قاعده جدا نیست. زیرا همه چیز نسبی است و باید آمار بگیریم که چقدر بازیگر، کارگردان و تهیهکننده خوب و درجه یک داریم. به همان نسبتی که کارگردان خوب داریم نویسنده خوب هم داریم. موقعی که این بحثها مطرح میشود نشان دهنده اهمیت فیلمنامهنویسی در ساختار تولید یک فیلم است. یک بازیگر موقعی که بد بازی کند تاثیرش در حوزه نقشش ارزیابی میشود اما موقعی که یک فیلمنامه بد باشد باعث می شود کل فیلم بدون کیفیت شود.
الوند با اشاره به بحث مالی فیلمنامهنویسی عنوان کرد: موقعی که بحث دستمزد میشود فیلمنامهنویس و کارش در درجه اول اهمیت و پرداخت دستمزد قرار نمیگیرد. اگر فیلمنامه ستون خیمه سینما است باید از لحاظ مالی و معنوی نیز بهای لازم را به آن بدهیم.
فیلمنامهنویس "دستهای آلوده" ادامه داد : بیش از هفتاد درصد فیلمنامهها را خود کارگردانان مینویسند و بقیه فیلمنامهها هم مورد بازنویسی قرار می گیرد. هیچ وقت ندیدهایم فیلمنامه اولیه نویسنده چه بوده است که بخواهیم درباره ضعف و قوت آنها اظهارنظر کنیم. هر کسی به خودش اجازه میدهد که درباره فیلمنامه نظر دهد و اگر قدرتش را داشته باشد فیلمنامه را دچار تغییر کند. بازیگر محترم حین بازی دیالوگهایش را تغییر میدهد و حتی تولید به دلیل پیدا نکردن لوکیشن فضای فیلم را تغییر میدهد. موقعی که آش شور میشود همه تقصیر را گردن آشپز اول، یعنی فیلمنامهنویس میاندازند.
فرشچی: کارگردانان ضعف خود را گردن فیلمنامهنویسان میاندازند
نویسنده فیلم سینمایی ˝کاغذ بیخط˝ معتقد است؛ سینمای ایران در بخش فیلمنامهنویسی نه تنها ضعف ندارد، بلکه بخشی از ضعف کارگردانان را نیز میپوشاند.
مینو فرشچی، درباره این پرسش که چقدر از ضعف سینمای ایران به فیلمنامهنویسی مرتبط است و آیا انتقاد فیلمسازان از ضعف فیلمنامهنویسی درست است، عنوان کرد: اینگونه اظهارنظرها از سوی برخی از اهالی سینما فاقد منطق و دلیل درست است. معتقدم نه تنها در بخش فیلمنامهنویسی ضعفی نداریم بلکه دارای قوت هم هستیم.
نویسنده "کاغذ بی خط" با اشاره به بیاساس بودن این نوع اظهار نظرها افزود: همه این حرفها در توجیه کمکاری دوستان کارگردان و تهیهکننده است که میخواهند ضعفشان را بر گردن دیگری بیاندازند. خیلی از فیلمنامههای خوب و کاملی که به دست دوستان کارگردان و تهیهکننده می رسد، با جرح و تعدیل و دخالتهای بیمورد تبدیل به شیر بییال و دمی می شود که هیچ شباهتی به فیلمنامه اولیه نویسنده ندارد. بر هیمن اساس هم دوستان در توجیه ضعف کارگردانیشان و عدم شناخت درست از فیلمنامهنویسی تقصیرها را گردن فیلمنامهنویسان می اندازند.
وی با اشاره به نگاه مولفه گونه فیلمنامهنویسان و نویسندگان تصریح کرد: فیلمنامهنویس از هیچ، همه چیز را درست و بن مایه یک فیلم را پیریزی میکند و برای همین است که بدون فیلمنامه هیچ فیلم خوبی ساخته نمیشود.
حسن انصاریان: کارگردانان فیلمنامه خنثی میکنند
فیلمنامهنویس با سابقه سینمای کشور گفت: کارگردانان با ایجاد تغییرات زیاد در فیلمنامه، اثر را خنثی میکنند، سپس میگویند ضعف فیلمنامهنویسی داریم.
انصاریان در گفتگو با هنرآنلاین درباره این پرسش که ضعف سینمای ایران چقدر مرتبط با ضعف فیلمنامهنویسی است، گفت: با این مسئله که ضعف سینمای ایران با ضعف فیلمنامه نویسی مرتبط است مخالفم. به طور مثال فیلم "دنی براسکو" با بازی آل پاچینو و جانی دپ را در نظر بگیرد. این فیلم در سینمای ایران تحث عنوان "اوباش" مورد بازسازی قرار گرفت. اگر این فیلم را ببنید اصلا ربطی با فیلم "دانی براسکو" ندارد. حال اگر استدلال دوستان منتقد فیلمنامهنویسی درست بود و ضعف فیلمنامه در سینمای ایران اثرگذار بود، پس چرا فیلم "دنی براسکو" فیلم خوب با داستانی جذاب، اما فیلم "اوباش" فیلم بدی است. بنابراین متوجه میشیم ضعف در جاهای دیگر سینما است.
نویسنده "مهمان" با اشاره به اقتباسهای ادبی ناموفق در سینمای ایران گفت: ارزش کاری نویسنده در ادبیات ایران مشخص است. کارگردانی که با کتاب خواندن میانهای ندارد چطور میرود نویسنده فیلمنامه می شود و در مصاحبههایش هم می گوید که فیلمنامهنویسی ایران ضعف دارد.
نویسنده "کلاغ پر" با اشاره به آگاهی سینماگران مولفی مثل مارتین اسکورسیسی متذکر شد: شما هیچ وقت شاهد دخل و تصرف اسکورسیسی در فیلمنامهای که برای ساخت از نویسنده ای گرفته است نمیشوید. بنابراین حرفه فیلمنامهنویسی خاص و ویژه است و افراد آگاه اجازه دخالت در این عرصه را به خودشان نمیدهند.
وی در پایان گفت: فیلمنامهنویسی هنر خلاقانهای است و 20درصد آن تکنیک نویسندگی و بقیهاش اصول درامنویسی است. آیا تا به حال دیدهاید از زیردست اغلب دوستان کارگردان یک فیلمنامه بدون دخل و تصرف تبدیل به فیلم شود؟ کارگردانان آنقدر در فیلم تغییر ایجاد میکنند که کار را خنثی میکنند و بعد هم می گویند ضعف فیلمنامهنویسی داریم!
قاضینظام: پشت پرده سینما کلاه سر فیلمنامهنویسان میگذارد
علیاکبر قاضی نظام فیلمنامهنویس با سابقه سینما؛ ضعف فیلمنامهنویسی ایران را به روابط پشت پرده سینما مرتبط دانست.
قاضی نظام؛ مدیر هنری و فیلمنامهنویس، درباره وضعیت فیلمنامهنویسی و اینکه برخی از اهالی سینما ضعف فیلمنامه را پاشنه آشیل سینما میدانند، گفت: نه تنها در فیلمنامهنویسی بلکه در سایر بخشهای سینما ضعفهایی وجود دارد و از استانداردهای روز سینمای دنیا فاصله داریم. اگر مطرح میکنیم که فیلمنامههای سینمایی ضعف دارند باید آسیب شناسی کنیم که چه عواملی باعث بروز این ضعف شدهاند.
نویسنده فیلمنامه "نیاز" با اشاره روابط پشت پرده در سینما عنوان کرد: موقعی که دوستان می روند و پروژه فاخر میسازند، اما از فیلمنامهنویسان حرفهای و طراز اول برای نوشتن فیلمنامه دعوت نمیشود و خود دوستان فیلم نامه می نویسند که مبادا از پروژه چند میلیاردی چند میلیون تومانی به فیلمنامهنویس حرفه ای بدهند؛ بله، ضعف سینما فیلمنامه نویسی است.
وی افزود: فیلم نامه بستر اصلی شکلگیری یک فیلم خوب و با کیفیت است. اکثر دوستان تهیهکننده سر فیلمنامهنویسان کلاه میگذارند و حتی حق و حقوق اندکی را که برای آنها در نظر می گیرند را نیز پرداخت نمیکنند، آن وقت همه میگویند فیلمنامهنویسی ضعف دارد.
نویسنده "پایان کودکی" در پایان گفت: اگر کارگردان این نگرش حرفهای را داشته باشد که فقط به کار خودش برسد و در کار نویسنده دخالت مخربی انجام ندهد، فیلمنامهها دچار نقصان نمیشود. متاسفانه کارگردانان نمی دانند باید با صحبت کردن با فیلمنامهنویس و توضیح خواستن از او عیب فیلمنامه را مرتفع کنند نه اینکه خود راسا اقدام کنند.