سرویس موسیقی هنرآنلاین : موسیقی تئاتر یکی از اجزای نمایش است که در خدمت آن عمل میکند و قبل از اینکه جایگاه مستقلی برای خود داشته باشد باید پیرو عناصر شکلدهنده یک نمایش باشد. آهنگساز برای اجرای موسیقی تئاتر باید متن نمایشنامه را مطالعه کرده و با دریافت بنمایه داستان و حضور در تمرینها، همراه با شکل گرفتن تمام عناصر اجرای یک نمایش، موسیقی متن را شکل دهد. در چنین شرایط ایدهآلی میتوان موسیقی نمایش را تأثیر گرفته از بیان و بدن بازیگر، طراحی صحنه، ریتم نمایش و... دانست.
در نمایشهای ابراهیم پشتکوهی موسیقی نقش پررنگی دارد و با نگاهی به سابقه فعالیت تئاتری او میتوان حضور ثابت بهرنگ عباسپور را به عنوان آهنگساز مشاهده کرد. عباسپور که از سالها پیش به عنوان آهنگساز در نمایشهای گروه " تی تووک" حضور داشته علاوه بر آهنگسازی آثاری از پشت کوهی مانند" وقتی ما برگردیم دو پای آویزان مانده است"، "از استخوان خالی شدن"،"آخرین انار دنیا" و"مثل آب برای شکلات" سابقه آهنگسازی برای چند تئاتر و مجموعه تلویزیونی دیگر را هم دارد.
"مثل آب برای شکلات" داستان زندگی زنان نسلهای گذشته مکزیک است که به سبک رئالیسم جادویی نوشته شده و در کنار پرداختن به دستور آشپزی و داستان عاشقانه، مبارزه یک زن با سنتهای جامعه را نیز همزمان با جنگ مکزیک نمایش میدهد. شباهتهایی که میان فرهنگ جنوب ایران و آمریکای لاتین وجود دارد باعث ایجاد تلفیق مناسبی شده که علاوه بر ظواهری مانند رنگهای تند و گرم لباسها، در موسیقی این نمایش هم دیده میشود.
از همان ابتدای نمایش که با ورود دختران جوان آوازخوان به صحنه همراه است شنونده یک ملودی لاتین با شعری هستیم که اگرچه ابتدا زبان آن ناشناس به نظر میرسد، اما زمان زیادی نمیگذرد تا کلمات آشنای فارسی را در میان گویش جنوبی تشخیص دهید. بهرنگ عباسپور، فرزاد ادهمی، طارق نیکپور، میلاد آزادپور و امیرحسین طیاری با در دست داشتن سازهایی مانند گیتار، گیتار الکتریک، کاخن و ملودیکا به همراهی آوازهایی میپردازند که گاه تداعیکننده دو منطقه جغرافیایی بهطور همزمان است.
حضور موسیقی در بخشهایی از نمایشهای پشتکوهی گاه آنقدر پررنگ است که کار را به تئاتر موزیکال نزدیک میکند، با وجود این وفور موسیقی در این نمایشها خودنما و جدا از بستر اصلی نمایش نیست. یکی از ویژگیهای این آثار مشارکت بازیگران در اجرای موسیقی است. آنها با ساز در صحنه حاضر میشوند و ترکیبی از موسیقی، دیالوگ و حرکات گوناگون را ارائه میکنند. حتی گاه اشیاء صحنه به عنوان ساز در دستان بازیگران جان میگیرند و به بخشی از ساختمان دراماتیک نمایش تبدیل میشوند. اگرچه در "مثل آب..." این اتفاق کمتر میافتد و نوازندگی بازیگران به اجرای کوتاهی با گیتار محدود میشود اما در نمایشی مانند "آخرین انار دنیا" بازیگران بخشی از موسیقی صحنه را با سازهای ویولن، عود و... به اجرا درمیآورند.
موسیقی و متن ترانههای "مثل آب..." جزئی از داستان است و به پیشبرد آن کمک میکند. این ترانهها که اغلب توسط پشتکوهی سروده میشوند نقشی روایتگر دارند و گاه بخشی از داستان را بیان میکنند. بر همین اساس اجرای ترانه به اندازه گفتن دیالوگها اهمیت دارد، مانند وقتی که بازیگران با خواندن ترانه " گرترود رفت تو رود- آب چشمون تو شعر و سرود" به توصیف موقعیت داستان میپردازند.
در "مثل آب..." آهنگساز ساز ملودیکا را به عنوان ساز اصلی قرار داده که وظیفه نشان دادن فضاهای مختلف تراژیک، کمیک و فانتزی را بر عهده دارد. با وجود اینکه در موسیقی این نمایش از سازهای بومی استفاده نشده است، آهنگساز با بهره گرفتن از ترکیب موسیقی لاتین و نواهای اصیل جنوب ایران به فرم تازهای دست پیدا کرده است که برای تماشاگران آشنا و جذاب است. گاهی اوقات نوع سازبندی و تنظیم ترانههای این نمایش یادآور آثار ابراهیم منصفی، هنرمند هرمزگانی است و حتی بخشی از یکی از ترانههای منصفی توسط بازیگران در صحنه اجرا میشود.
حسین اصیلی خواننده و بازیگر این نمایش هم یکی از عناصر مهم و تأثیرگذار در موسیقی متن است. صدای گرم و کولیوار او که با شیطنت یا خشم راوی ترانههای نمایش است به خوبی فضای موسیقی لاتین را به مخاطب منتقل کرده و حال و هوای بلوز یا فلامنکو را تداعی میکند.
موسیقی در زندگی روزمره مردم جنوب ایران جریان دارد، همانطور که در کشورهای آمریکای لاتین زندگی با موسیقی تنیده شده است. از سوی دیگر موسیقی جنوب ایران به دلیل تنوع فرهنگی مردم و تأثیری که از فرهنگ کشورهای مختلف گرفته است ویژگیهای خاصی دارد که آن را با طیف وسیعی از دیگر موسیقیهای دنیا قابل تطبیق میکند. به همین دلیل است که اجرای یک ترانه با گویش جنوبی در نمایشی برخاسته از مکزیک دور از ذهن نیست.
مریم درویش