سرویس تجسمی هنرآنلاین: گالری‌های تهران در جمعه‌ای که گذشت میزبان 18 نمایشگاه جدید بودند‏. شاید مهمترین رویداد این هفته نمایشگاه "امیر ارسلان‌های" نورالدین زرین کلک و پخش انیمیشن‌هایی از این هنرمند ایرانی باشد. در کنار این رویداد به سراغ نمایشگاه‌هایی در گالری‌های ویستا‏‌، ویستا پلاس، هپتا ، طراحان آزاد و شیرین دو رفته‌ایم.

گذر افسانه‌ها از تصویرسازی‌های قصه‌گوی زرین کلک

آثار نورالدین زرین‌کلک در گالری شیرین یک، همان گونه که از اسم‌شان بر می‌آید (نورالدین زرین کلک و امیر ارسلانش) تصویرهایی قصه‌گو هستند. زرین‌کلک بیش از 30 اثر با تکیه بر قصه‌ها و افسانه‌های شفاهی ایران که ریشه در فرهنگ و تاریخ ایرانی دارند و با زندگی روزمره و هویت ایرانی گره خورده‌اند را به تصویر کشیده است. او در این آثار المان‌ها و نشانه‌هایی از شخصیت‌های افسانه‌ای داستان‌های هزار و یک شب، کلیله و دمنه و حتی تصاویری که به نظر از دل شاهنامه استخراج شده‌اند نیز گنجانده است که در یک چیدمان جدید در کنار هم قرار گرفته‌اند.

استفاده از این تصاویر و المان‌ها در فضاهای انتزاعی و آبستره و از طرفی وارد کردن المان‌هایی از زندگی مدرن و یا جهانی خارج از جهان افسانه‌ها موجب پیچیدگی در دریافت مفاهیم شده است. شکل روایت در این تصویرها چرخشی است به گونه‌ای که برای فهم دنیای هر اثر باید نشانه‌ها را در یک روند دایره‌وار دنبال کرد تا کلیت مفهوم آثار را درک کنیم.

در اکثر این آثار تنوع رنگ آن هم رنگ‌های به نسبت گرم، فضایی کودکانه در تصاویر به وجود آورده است که با جهان قصه‌گوی آثار زرین کلک تنیده شده و مفاهیم کلان‌تر را برای کشف شدن در زیر لایه‌های آثار پنهان کرده است.

در کنار آثار نورالدین زرین کلک چند انیمیشن نیز با مونتاژ و چیدمان تصویرسازی‌های او در کنار یکدیگر به نمایش در آمده است که این چیدمان‌ها هر کدام در بستری مجزا از یکدیگر داستان مشترکی از قصه‌های کهن را روایت می‌کنند که به نوعی برخی روایت‌هایی که در آثار این نمایشگاه وجود دارد را به طور مفصل‌تری بیان کرده و شکل دیگری از روایت را به تصویر کشیده و به بسط مفهوم مورد نظرش پرداخته است.

همچنین کتاب تصویرسازی‌های امیرارسلان‌های نورالدین زرین کلک در کنار این نمایشگاه عرضه شد که در آن تنوع بیشتری در نوع و جنس در هم تنیدگی داستان‌ها و تصاویر وجود داشت.

دگردیسی رنگ و تصویر زندگی اجتماعی بر مدار زمان

کلاژهای کتایون گلستانیان در گالری ویستا با نام "مدار" به کشمکش و تقابل سنت و مدرنیته می‌پردازند. در این کلاژها به طور معمول تصویری از حیات تاریخی انسان‌ها بر روی کره زمین و در وجهی خاص‌تر تصاویری از حیات تاریخی ایرانیان به تصویر کشیده شده است. این هنرمند با کنار هم چیدن تصاویر امروز و دیروز با تکیه بر مفاهیم و المان‌های شهری سنتی و مدرن در پی تفهیم تضاد میان این دو عرصه از تاریخ زندگی اجتماعی است.

در این کلاژها در بخشی از تصاویر که اکثر زندگی مردم عامه و دل‌مشغولی‌ها، شکل و شمایل زندگی و تفریحات‌شان در دوران قاجار را نشان می‌دهد برخلاف ظاهر سیاه و سفید و رنگ و رو رفته‌ای که دارند شادی و شعف زیستن را به تصویر می‌کشند.

عکس این اتفاق در فضاهای مرده و خالی از حیات شهرهای مدرن است که علیرغم وفور روشنایی و نور نشان از یک زندگی عاریه‌ای و غیر واقعی می‌دهد.

به نظر چیدمان این تفاوت‌ها عرصه تفکر خالق اثر بوده است که سعی داشته در یک مسیر مشخص به ذهن مخاطب برای ارائه نقدش جهت بدهد و او را در مقایسه زندگی گذشته و حال مردم ایران با خود همراه و هم نظر کند. مخاطب با دیدن این آثار و توجه به دگردیسی شکل و شمایل زندگی اجتماعی دچار اندوه می‌شود و در پس آن به بازاندیشی و تفکر در نوع و سبک زندگی‌اش می‌پردازد.

حیات متفاوت اجسام در نوستالژی‌های شخصی

نوستالژی‌های علی و حسن عامه‌کن در گالری شیرین دو روایتی کاملا شخصی است از دنیایی است که در گذشته تجربه کرده‌اند. آن‌ها با حرکت به سمت فضای فانتزی‌های پر رنگ و لعاب، تصویر دنیایی که در آن امکان اشتراک با جهان پیرامونی وجود دارد را با زبانی غیر واقعی ارائه کرده‌اند.

تنوع در تکنیک و برخورد این دو برادر با سوژه‌ها در آثار مختلف به وضوح مشخص است. حتی المان‌ها و اجسامی که در یک روند و از تصویری به تصویر دیگر در آثار تکرار شده‌اند با توجه به فضا و شرایط حاکم بر هر تصویر معنای خود را تولید می‌کنند.

ماهی‌ها، کشتی‌ها و دریا که در بیشتر آثار تکرار شده‌اند در هر اثر علیرغم این که مفهوم و معنای خود را به تصویر می‌کشند اما در آن چهارچوب به نوعی فارغ از معنای حقیقی خود حیات دارند.

فیگورهایی نامتوازن با احساسات و خواسته‌های مشترک

مهدی ایمانی در نقاشی‌هایش که در گالری هپتا به نمایش گذاشته مخاطب را چنان در دنیای خود رها کرده که در دل انسان‌ها و خطوطی که در قاب نقاشی‌هایش در هم تنیده شده‌اند جای هزاران سوال و تفسیر متفاوت داشته باشد.

"خاصیت سیال نقوش" در حقیقت با انعکاس تصاویر محرک و سیال از فیگورها و حرکت‌های موازی و گاها نامتوازن تعادل نگاه و فکر مخاطب را به هم ریخته و در همین به هم ریختن تعادل و در میان نقوشی که در نگاه تماشاگر خط ربطی به یکدیگر پیدا کرده‌اند پرسش‌هایی درباره چیستی و دلیل به تصویر در آمدن این موجودات عجیب را به نمایش می‌گذارد.

همه این فیگورها و تصاویر در عین ناشناخته بودن برای مخاطب فضایی ایجاد می‌کنند که پر است از حس و خاطراتی که بسیار ملموس و قابل درک هستند. فضاهایی با موتیف‌هایی مثل عشق، نفرت، مشاجره و دیگر اتفاق‌های روزمره. او با جزئی‌نگری‌هایش مخاطب را در ساخت کلیت‌های مدنظرش همراهی می‌کند. خاصیت این نقاشی‌ها آن است که مخاطب از ورای شکل‌ها، خط‌ها و المان‌ها و با پیدا کردن همان ارتباط و مفهوم ذهنی، دیدگاه مورد نظر خود در نقاشی‌های ایمانی را برای خود برجسته می‌کند.

قدم گذاشتن پرتره های خنثی به جهان تجریدی خود

پرتره‌هایی که مرجان ثابتی در گالری طراحان آزاد به نمایش گذاشته در ایستایی کامل به سر می‌برند. ثابتی سعی کرده تمام آن چه معنای زنده بودن را تولید می‌کند از تصاویرش بگیرد تا ما با جسم بی‌جانی مواجه باشیم که احساسات و دردهای خود را در خودش حبس کرده است.

این پرتره‌ها انگار نسبت به پیرامون‌شان هیچ آگاهی و یا احساسی ندارند و به کلی از آن جدا شده‌اند. شکل و شمایل این جداشدن به نوعی ذات پرتره‌هاست. هرچند نقوشی که ما در حاشیه این پرتره‌ها می‌بینیم به عنوان المانی از زندگی اجتماعی، احتمال غلبه بستر اجتماعی و حیات پیرامونی براین چهره‌های خنثی را تشدید می‌کنند. اما آگاهی که در لایه‌های زیرین این تصاویر رسوب کرده نشان از یک انکار و خواست آگاهانه برای رفتن به سمت ثبات و انفعال می‌دهد.

گسیختگی خطوط و پاشیده شدن رنگ به خاطر ضربات شدید قلم در این نقاشی‌ها فضایی مغشوش و پر تنش را در لایه‌های زیرین این ثبات به تصویر کشیده و با کنار هم قراردادن این المان‌ها و نشانه‌ها آن چه در پس این پرتره‌ها به وضوح دیده می‌شود نوعی جمع گریزی و جهان گریزی برای درون لاک خود رفتن است، گویی که هر پرتره‌ای آگاهانه به جهان تجریدی خود قدم گذاشته است و هر نوع تلاش برای به حرکت در آمدن را پس می‌زند.

نقد زندگی مدرن با طراحی‌های ساده از طهران قدیم

نسیم امیری سیاوشانی در طراحی‌های خود تحت عنوان "تهران قدیم" که در ویستاپلاس به نمایش درآمده با انتخاب تم‌های تکرار شده از المان‌های شهری به خصوص دوران قاجار و از طرفی استفاده از رنگ‌های ثابت و تکراری بیش از هر نکته‌ای موضوع مورد نظرش را در فرم و تکنیک به مخاطب انتقال داده است.

سیاوشانی در این آثار بیش از هر چیزی به دنبال خالی کردن تصاویر از هر نوع پیچیدگی و به نوعی برخوردی رئالیستی با پدیده‌هاست. مخاطب در همان نگاه اول متوجه سادگی مفهوم درونی اثر می‌شود که در چهارچوبی با ایجاد یک توازن و تعادل با تکنیک، مفهوم ساده زیستی و عاری بودن آن از دردسرهای زندگی مدرن را به بوته نقد گذاشته است تا انسان را بار دیگر با گذشته شناخته شده‌اش مواجه کند.

علیرضا بخشی استوار