سرویس تجسمی هنرآنلاین: عنایتالله نظری نوری در کوچه میرزا وزیر سرچشمه تهران به سال 1316 در فروردین ماه متولد شد. او با استادانی چون ایزدپناه و رضا مافی نقاشی و هندسه خط را آموخت. تخصص اصلی او آبرنگ و نقاشی خط است. وی اکنون یکی از کارشناسان برجسته در زمینه شناخت آثار هنری در گالریهاست که آثارش مدتی قبل در گالری شکوه روی دیوار رفته بود. با این هنرمند و کارشناس هنری به گفتوگو نشستیم تا از جنبههای مختلف کاری او باخبر شویم.
آقای نظری از ابتدا شروع کنیم، چه شد که به هنر علاقمند شدید؟
از کودکی با برادرم در مدرسه روزنامه درست میکردیم و طنز و کاریکاتور کار میکردیم. من از هشت سالگی نقاشی میکشیدم. چون در بیست سالگی ازدواج کردم مدتی نتوانستم نقاشی کنم. عاشق تئاتر بودم و از طریق نامهای به استاد محمدعلی جعفری وارد تئاتر شدم. آن زمان به اجبار پدرم شعر حفظ میکردم که البته باعث شد حافظهام تقویت شود. اصولا همیشه عنصری هنری بودم. چون ادبیات دوست داشتم بیشتر به دنبال شعر بودم چرا که معتقدم هر هنرمندی باید شعر فارسی بخواند تا روحش تلطیف شود. حافظ و بابا طاهر هفتصد سال پیش اشعار سورئال، خیالانگیز و رمانتیک میگفتند. بعدها به جهاد دانشگاهی رفتم و امتحان هنر دادم. چون باورداشتم که انسان یک جوهر وجودی دارد که میتواند خیلی پیشرفت کند و با یک سوزن با استمرار چاه بکند فقط به کارهایم تداوم دادم. در محلهای بزرگ شدم که مردم آن با هم مثل خانواده بودند. طاقیهای بازار و امامزداه یحیی و حوض امامزاده را با صمیمیت مردم و بوی سبزی و کاشیهای خانهها را عامل اصلی تربیت ذهنم میدانم. اجداد من در روستایی زیر قله نطنز زندگی میکردند و پدرم مدرس قرآن بود.
اگر بخواهید کارهای خود را به چند گروه تقسیم کنید، این دوران را چگونه ترسیم میکنید؟
اولین کار من طراحی با مداد و پرتره بود. همیشه محو طبیعت و خانههای سه هزارساله و استفاده از المانهای سنتی بودم که همه اینها کم کم برایم تبدیل به شناسنامه ایران شد. باد و باران قلعهها را خراب میکند اما انسان هنرمند باید با تصویر کردن آن سوژه، همیشه به حفظ آن کمک کند. پس از آن، برج کبوتر را با نمادهای روستایی در اصفهان کار کردم. پس از آن آموختن هندسه خط و خوشنویسی را آغاز کردم. خط شکسته نستعلیق را دوست داشتم و کم کم سیاه مشق را تجربه کردم. نقاشیخط را که به نظرم فرزند سیاه مشق است با رنگ و بعد با خط و فرم شروع کردم.
نگاه شما به نقاشیخط چگونه است؟
من چون علاقه زیادی به خط داشتم و سیاه مشق را دوست داشتم هندسه خط را با استاد بناکار از قدیمیترین اساتید شناختم. و از آنجا که استادان بسیاری در این حوزه فعالیت کرده بودند شروع کردم به نقاشی با رنگ و تغییر کمپوزیسیون جدید و بعد تمرکز روی واژههایی مثل الله، سلام و.... که این آثار در نمایشگاههای که در مالزی، اکسپو آلمان و سوییس و موسسه صبا و گالریهای تهران برگزار شد به نمایش گذاشتم و البته هم اینک در موزه امام علی (ع) و .... هم موجود است.
با توجه به اینکه شما کارشناس آثار هنری هستید، هنگام تشخیص اثر به چه نکاتی توجه میکنید؟
به اصالت امضاء، ساختار و سابقه کار هنرمند، کهنهگی رنگ، کهنهگی بوم، قدرت قلم، نلغزیدن قلم، سوژه، اندازه، تاریخ اثر، چرا که بسته به تاریخ اثر هر هنرمند قیمت آثار نیز تغییر میکند و خواهش من از هنرمندان این است که آثارشان را فقط به یک کارشناس نشان ندهند تا اگر کارشناس با هنرمندی مشکل دارد کار را بیقیمت نکند.
آیا یک کارشناس هنری میتواند هر اثری را کارشناسی کند؟
خیر. هرکس فقط در یک حوزه مثلا آبرنگ یا نقاشیخط میتواند نظر دهد که کار هنری یا تزیینی است. اما کسی نمیتواند با شناخت کم از آثار خارجی نظر بدهد که اثری تقلبیست یا نه. زیرا شناختی از آناتومی امضاء هنرمند و شیوه کاری او ندارد و البته حراجیهایی که امروز برگزار میشود باعث میشود حضور کارشناسان جدیتر شود و این باعث خوشحالی است.
چطور میتوان اثر خوب را تشخیص داد؟
با زیاد دیدن. نقاشی عینیت است. البته داشتن ارتباط نزدیک با نقاشان کمک میکند کار هنری را بازاری تشخیص دهیم. کار بازاری روح و هنر ندارد. نگاه و مقایسه و دوستی با هنرمندان و حال آنها را حس کردن کارشناس را به تشخیص درست نزدیک میکند. آثار هنرمندانی چون ولاسکز و سبکهایی نظیر کوبیسم دورهاش گذشته و دیده نمیشوند. ولی نقاشی آبستره چون با رنگ بازی میکند اگر خوب جا بیفتد نو و زیباست.
سال 1362 در اولین سالهای پس از انقلاب با آن شرایط سخت و محدودیتها شما گالری نور را برپا کردید. این کار چگونه میسر شد؟
حساسیتها در آن زمان زیاد بود اما وزارت ارشاد با توجه به شناختی که به من داشت مجوز داد و البته من بیشتر به بخش هنری پرداختم نه تزیینی. اولین نمایشگاهی که برپا کردم ، به نمایش آثار استاد هادی ضیایی اختصاص داشت.
چرا اداره گالری را به سرانجام نرساندید؟
زیرا کمکهای وزارت ارشاد به صورت ماهانه در سالهای بعد قطع شد و به سختی چراغ گالری را روشن نگه میداشتیم. بعد از 18 سال به پارک ساعی رفتم و نزدیک آنجا گالری افتتاح کردیم که البته با مشکلاتی که آن ملک داشت نقل مکان کردیم.
اما به نمایش آثارتان در گالری شکوه بپردازیم. در یکی از آثارتان از عدد 202 و فونت انگلیسی استفاده کرده بودید. دلیل چه بود؟
بله. درکاری از MA202 استفاده کردم زیرا همیشه میگویم اعتقاد مرز نمیشناسد مثل عشق و محبت. در این کار از حروف ابجد بهره بردم. یعنی علی 110 و محمد 92 که مجموع عددی آنها در ابجد میشود 202 و MA به معنی ما است.
حوزه نقاشی شما آبرنگ است. آیا با آبرنگ میشود واقعیتهای تلخ را هم به تصویر کشید؟
از خصوصیات آبرنگ خیالانگیز بودن است زیرا آبرنگ، رنگی روحی است. مثل رنگ روغن جرمی و جسمی نیست. ما با آبرنگ هم مار میکشیم هم کبوتر. نقاشان بزرگ دنیا مثل ترنر، زمانی قدرت خود را نشان میدادند که آبرنگ کار کردند. آبرنگ مولکولهای رنگ روی آب است که ترکیب میشوند و سبک و رقیق هستند پس اگر با چنین رنگی کوچه باغ بکشیم قطعا زیباتر است تا یک بشکه قیر. من فکر میکنم هنرمند باید تلاش کند تصنعی کار نکند و از انجام کار خود خوشنود باشد. من کاری مدرن انجام دادم و در آن از قاشق و دست استفاده کردم. ابزار مهم نیست. چه چیز را به تصویر کشیدن مهم است. ما ایرانیان پایهگذار آبرنگ هستیم. قبل از اینکه غربیها به مدرنیسم برسند ما از آن عبور کردیم. ما مردمی هستیم که طرحهای گلیمهایمان از نقاشی آبستره قویتر است.
پس شما به دلیل علاقه خودتان به نقاشی آبرنگ آثار آبرنگ را کارشناسی میکنید؟
بله زیرا با اساتیدی چون سمبات در کیورغیان و سیدعلی اکبر صنعتی کار کردم. به ساخت و ساز دقیق با آبرنگ علاقه ندارم. آثار هنری به سه دسته تقسیم میشوند: یا بازاریاند، یا تزئینی و یا هنری. من همیشه دنبال هنری بودم. زیرا در باقی آثار شجاعت و هنر دیده نمیشود. چرا آثار هنرمندانی چون رامبراند و رنوار باقی میماند؟ زیرا تزئینی نیست و شجاعت و Art در آنها وجود دارد. آنچه که نقاشی یا هر اثر هنری را جذب و هنری میکند حال و احوال هنرمند است. دشتی یک دستگاه موسیقی است و نمیتوان آن را عوض کرد ولی هرکس با حال خودش آن را میخواند.
از "ایران من سلام" بگویید.
مجموعهای است که چهار دوره به تمام زیباییهایی که از آن ساده میگذریم، سلام کرده است. ابتدا کارها آبرنگ بود. بعد عکس اضافه شد و بعد هم کالیگرافی. من در این آثار به ایرانی سلام کردم که پر از خون مقدس کسانی است که باید قدرش را بدانیم و من به تمام این نعمات سلام کردهام و آنها را مورد توجه قرار دادهام. تغییراتی هم در دوره آخر در "ایران من سلام" دادهام، به جای انسانها از الف استفاده کردهام. زیرا در بیشتر اشعار قامت دوست و یار را با الف یاد میکنند. همچنین اثری از کعبه دارم که دو متر در دو متر کار شده و به لحاظ کمپوزیسیون از بالا نگاه شده و به نظرم کاری ماندنی و با جرأتتر است.
در نمایشگاه آخرتان از عکس استفاده کردید. آیا آبرنگ جوابگو برای بیان هنری شما نبوده است؟
ما باید همه چیز را پدید آوریم. میخواستم در این نمایشگاه از زشتی گریزان باشم و کار جدیدی انجام دهم. من از لحظه شکوفه زدن گل عکس گرفتم. زیرا برگ و گل میریزد و از بین میرود ولی آن لحظه ثبت شده و از بین نمیرود.
آثار شما در این نمایشگاه رنگیتر شده است. آیا دنیا را همانقدر رنگی میبینید؟
بله. من دنیا را مثبت و رنگی میبینم. وقتی مثبت فکر میکنید دنیا را نیز مثبت میبینید. انسان از چهار عنصر تشکیل شده است؛ نفس، عقل، خرد و عشق. من تابع عقل نیستم. پیرو عشق هستم.
آیا تکنیک آبرنگ، نگرش شما را تغییر داده است؟
وقتی آبرنگ کار میکنم لطیفتر کار میکنم. رنگهای خوب اگر در برابر اشعه ماورای بنفش و بخار قرار نگیرد، حتی چهارصد سال میمانند.
آیا تصمیم دارید در نمایشگاههای بعدی سهم بیشتری به عکس بدهید؟
خیر. یک نمایشگاه انفرادی عکس خواهم گذاشت به نام پاییزهای نوری. من پاییز را دوست دارم زیرا به پاییز، بهار عارفان میگویند. بیست سال است که عکس میگیرم از قلعهها و خانههای قدیمی. چون اینها را خراب میکنند و من میخواهم ثبت شوند.
چرا امروزه گرایش به آبرنگ بین جوانان کم شده است؟
دو بیماری موبایل و اتومبیل در ایران مد شده که صدا و سیما دکتر آن است و باید آن را درمان کند. زیرا رادیو و تلویزیون باید آموزشهای هنری را بیشتر کند تا افراد جذب شوند. حتی به شهرداری پیشنهاد دادم در ایستگاهها آثار هنری را استفاده کنند. از وظایف دولت حمایت از هنرمندان و علاقهمندان است. صدها برج در ایران ساخته میشود و پایان کار میگیرد ولی تابلویی از هنرمندان در لابی آن برجها دیده نمیشود و شهرداری این را یک قانون نمیکند که هم آثار هنرمندان فروش برود هم فرهنگسازی شود. ایرانیها اصولا آبرنگ را به دلیل سابقه نوستالژیکی با آن که دارند دوست دارند. یکی از دلایلش هم کمبود جاست که مردم تابلوی کوچک آبرنگ را ترجیح میدهند و در نهایت باید به این نکته اشاره کرد که طبیعتگرایی و شفافیت همیشه همراه آبرنگ است.
انتهای پیام/