سرویس تجسمی هنرآنلاین //
بخش اول گزارش نشست دوسالانه نقاشی دامونفر را پیش از این خواندید. در ادامه این نشست صحبتهایی پیرامون نحوه و معیارهای داوری در این جشنواره و پیشنهادهایی در این خصوص از طرف حاضرین مطرح شد. بخش دوم این گفتوگو اکنون پیش روی شماست.
هنرآنلاین: فکر میکنید از این به بعد ترکیب هیئت داوری بهتر است چطور باشد. به هرحال میانگین سنی داوران در دوره اول خیلی بالا بود.
پورحسینی: میخواهم بدون تعارف بگویم که در دوره چهارم فاز کارها خیلی تغییر کرد و نمیدانم اگر قرار باشد جشنوارهها به سمت آثاری بدون پشتوانههای آکادمیک و گزینش سلیقهای بروند چه اتفاقی برای نقاشی خواهد افتاد. جشنواره جایی است که همه جوانها میخواهند آثارشان را در آن شرکت بدهند به همین دلیل باید نگاه جامعی بر آن حاکم باشد نباید این اتفاق بیفتد که بعضی هنرمندان جوان از پیش حس کنند با حضور نگاهی خاص در هیئت داوری جایی برای کارشان در جشنواره نیست. اشخاصی مثل آغداشلو و خسروجردی اتفاقا هردو نگاه آکامیک و نوآورانه را دارند و به نوعی میانه روی را دنبال میکنند. برای مثال کار خود من که برای جشنواره فرستاده بودم نه خیلی کلاسیک و نه خیلی جدید بلکه چیزی بین این دو بود، ولی زمانی که کارهای دوره چهارم را دیدم احساس کردم که نگاه یکی دونفر در انتخاب کارها خیلی تعیین کننده شده که فکر میکنم به خاطر جوان بودن بعضی داورها بوده. وقتی داور جوان است سعی میکند نگاه شخصی خودش را بیشتر به جشنواره وارد کند ولی کسی که سنش بیشتر است مسلما نگاه جامع تری به کارهای همه آرتیستها دارد.
پویاراد: درباره داوران صادقانه باید بگویم حتی زمانی که آقای آغداشلو و احصایی و دیگر دوستان بودند ملتمسانه به آنها میگفتم که این جشنواره نسبت به هیچ آدمی نه علاقه دارد و نه بیعلاقه است. ما هیچ گونه سودی در اینکه چنین جشنوارهای را برای جوانان و تشویقشان برگزار کنیم و فرد خاصی را از میان آنها انتخاب شود نداریم. من این را همیشه و مکررا در هیئت داوران تکرار کردهام، علی الخصوص که ما دست رئیس هیئت داوران را در انتخاب داوران باز میگذاشتیم. بعد از آقای آغداشلو و آقای خسروجردی ریاست دو دوره دیگر را خانم اصولی برعهده داشتند و من با توجه بهشناختی که از شخصیتشان دارم مطمئن هستم که خانم اصولی هرگز این طور عمل نخواهد کرد که شخصی را وارد داوری کند که بخواهد گزینشهای خاص خود را داشته باشد. با این حال من خودم هم اعتقاد دارم که در دوره اول و دوم کارهای بهتری به جشنواره ارسال شده بود و شخصا از دیدن آثار به خصوص در دوره اول لذت بیشتری میبردم. اگرچه این نظر را هم دارم که کارهای دوره اول تا حدی شعاری بود و جوانها خواسته بودند درکارشان حرفشان را مستقیم بزنند، اما در دورههای بعدی دیدم این مورد کمتر شده و آثار عمق بیشتری پیدا کرده است. در مورد داوری جشنواره میخواهم اطمینان بدهم که اگر احساس شود شخصی به واسطه روابط به کاری رای داده برای دامون فر اصلا قابل پذیرش نیست.
عمران: به نظر من هنردنیا تغییر کرده و ما هم باید با نگاهی دیگر قضایا را ببینیم. من در جریان دوره اول و دوم نبودم. تکنیک یک بحث است ونگاه جدید یک بحث دیگر. من نقد منفی به این قضیه دارم که معمولا بچههایی که فیگوراتیو کار میکنند و در حوزه تکنیک وارد میشوند، خیلی کمتر میبینیم که پایشان را فراتر از این بگذارند. من وقتی به کارهای دوره سوم نگاه میکنم میبینم که این مسئله شکسته شده و حتی جوانی که کار نائیف انجام داده به جشنواره راه پیداکرده و مبحث رسانهای هنر در این دوره بیشتر مطرح است و رویکرد بیشتر پست مدرنیستی شده. شاید این مسئله مربوط به اختلاف نسلها است اما میتوانم به جرات این را بگویم که در دوره سوم کارها حتی اگر تکنیکی هم نبود اما وجه مفهومی و موضوعی برجستهتر بود و حتی بحث زیباییشناسی اثر هم در خارج از حوزه تکنیک حفظ شده بود. یعنی تمام سعی هنرمند در آن دوره به نظر من این بود که اگر هم بلد نبوده فیگوری را طراحی کند اما فیگور ذهن خودش را توانسته بود به تصویر بکشد. اما در مورد دوره چهارم نظرم کاملا منفی است و کارها خیلی تیره و تلخ شده بود. نمیدانم چه اتفاقی در آن دوره افتاد و شاید با عقاید بچههای این دوره آشنا نیستم اگرچه فاصله سنی زیادی بین ما نیست ولی فاصله ذهنی وجود دارد.
چمانی: من میخواهم به یک نکته کلی اشاره کنم. احساس میکنم رسالت دامون فر با توجه به اینکه روی رده زیر ۲۵ سالهها تمرکز کرده اگر کشف و معرفی استعدادها باشد پس این جشنواره باید مسیر درست را نشان بدهد. وقتی کاتالوگ دوره چهارم را نگاه میکردم فکر میکردم دیدن این کارها چه انگیزهای برای کسی که میخواهد در این جشنواره شرکت کند ایجاد خواهد کرد. ممکن است با خودش فکر کند که اگر کاری در این سطح هم انجام بدهد احتمال برنده شدنش وجود دارد و دیگر دغدغه این را نخواهد داشت که برود یک کار اصولی و آکادمیک را پیش ببرد. وقتی برنده شدن و اعتبار گرفتن از جشنواره این قدر سهل الوصول میشود مسئله دو جنبه پیدا میکند یکی اینکه اعتبار جشنواره در مجموع پایین میآید، دوم اینکه برای هنرمندی که کم سن وسال است این توهم ایجاد میشود که هرطور هم کار بکند مورد قبول خواهد بود و چه نیازی است آن طور که در دانشگاه و هنرستان میگویند مثلا باید یک پرتره را بتوانیم خیلی دقیق نقاشی کنیم و رنگ را بشناسیم. در این صورت است که رسالت این جشنواره میتواند معکوس عمل کند و این به نظرم درست نیست.
عمران: من منکر این نیستم که هنرمند باید یک روند تا حدی رئالیستی داشته باشد تا بتواند لااقل به فضای ذهنی خودش برسد. مسئله اینجا است که چرا وقتی کاتالوگ دوره چهارم را نگاه میکنیم کارهای خیلی کمی را میبینیم که روند آکادمیک دانشگاهی در آنها دیده شود.
چمانی: من فکر میکنم دلیلش این است که اساتیدی که الان در دانشگاهها تدریس میکنند خودشان توانایی تکنیکی ندارند و برای اینکه یک روز به چالش کشیده نشوند تلاششان این است که جریان به سمتی پیش برود که دانشجویی که توانایی تکنیکی دارد نتواند استاد را به چالش بکشد. من جای دیگری حرفی را زدم که به عدهای برخورد و چپ چپ نگاهم کردند. گفتم واقعا آنهایی که در پاساژ قائم درس نقاشی میدهند به نظر من صلاحیت بیشتری برای تدریس در دانشگاه دارند به خاطر اینکه حداقل میتوانند مثلا نقاشی از یک سیب را به هنرجو آموزش بدهند. قرار نیست در دانشگاه مفهوم و ایدئولوژی به دانشجویان آموزش داده شود. دانشجو آمده تا تکنیک یاد بگیرد.
عمران: من نمیتوانم این را بپذیرم. من همیشه آزاد بودم و هیچ وقت خطی به من داده نشد و راه خودم را رفتم. کسی هم نگفت کاری که میکنم درست یا خطا است ولی در مراحلی که حس میکردم در مسیر گم شدهام اتفاقا نقطه نظرهای اساتید خیلی هم به من کمک کرد. میخواهم به این برسم که مطلق نگاه نکنیم. من نه رد میکنم و نه تایید.
پورحسینی: سن ۲۵ سال دقیقا سن فارغ التحصیلی دانشجویان است. شاید من خودم به شخصه از ترم ۶ یا ۷ بود که به این فکر کردم مفهومی را در کارم بگنجانم. ۲۵ سالگی سن آکادمیک و دانشگاهی است اگر غیر از این بود برای این جشنواره هم میشد موضوع و مفهومی درنظر گرفت ولی وقتی جشنوارهای به صورت آزاد و بدون هیچ گونه موضوعیتی برگزار میشود تکلیف تاحدی روشن است. دانشجوها به جز تکنیک چه چیزی یاد میگیرند و خود ما چقدر در دانشگاه با مفهوم سروکار داریم. این طور هم نباید به قضیه نگاه کنیم که منظور از بحث آکادمیک صرفا رئالیستی کار کردن است. بحث بر سر شناخت رنگ و طراحی خوب است.
هنرآنلاین: خانم طباطبایی اشارههایی به دوره چهارم دامون فر شد. شما به عنوان برگزیده این دوره نسبت به مسائل مطرح شده چه نظری دارید؟
طباطبایی: اینکه درباره موفقیت دورههای اول و دوم حرف میزنیم خیلی راحت است چون جوابشان را پس دادهاند. مطمئنا هم انتخابها در این دورهها درست بوده چون اگر درست نبود الان نباید خبری از چمانى و پورحسینى و لرپور و لیلى رشیدى و... داشتیم. ولی در مورد دوره سوم و چهارم به نظرم باید سالها بگذرد تا بتوانیم دربارهشان قضاوت کنیم.
هنرآنلاین: خودتان به لحاظ کیفی کدام دوره را موفقتر دیدید؟
طباطبایی: سلیقه شخصی خود من خیلی آکادمیک است و احساس میکنم یک دانشجو باید رنگ و طراحی را بلد باشد یعنی با حرفهای آقای چمانی و پورحسین کاملا موافقم و این را هم قبول دارم که کار من همه اینها را هم نداشت اگرچه دلم میخواست داشته باشد. سلیقه من این است که یک کار هر چقدر هم مفهوم گرا باشد باید پایه آکادمیک درستی هم داشته باشد. این سلیقه من است و اینکه چه چیزی درست یا غلط است را نمیدانم. این را هم میدانم که دهه هفتادیها اصلا به صبوری هنرمندان سالهای قبل نیستند و حوصله زیادی برای خلق اثر ندارند و دوست دارند کارشان خیلی زود به نتیجه برسد و تمام شود. شاید در گذشته آدمها در سنین مختلف تفاوتهای زیادی باهم نداشتند ولی الان حتی اختلافهای سنی در حد یکی دوسال و حتی چند ماه هم تفاوتهای زیادی را بین آدمها ایجاد کرده است. من حتی پیش بینی میکنم که در این دوره هم ما کاری را که مبنای آکادمیک درستی داشته باشد حالا چه مفهوم واردش شده باشد یانه نداریم نه اینکه داور نخواهد انتخاب کند. این را در حوصله این نسل نمیبینم.
چمانی: شاید دلیلش این است که اساتیدی که الان در دانشگاهها تدریس میکنند کم کم به این سمت میروند.
طباطبایی: صد درصد. به خاطر اینکه من میبینم کسی که نگرش آکادمیک را در دانشگاه به من یاد داده الان جایی در جامعه هنری ندارد و کنار رفته است. بعد دیگری را میبینیم که موفق است و کار میفروشد و فلان کشور میرود اما سواد اکادمیک کافی ندارد و مبنا برایش مفهومی بودن کار است، خب مسلما او است که الگوی یک جوان ۲۰ ساله میشود نه یک استاد ۷۰ سالهای که حتی کارهایش را هم نمیتواند بفروشد.
هنرآنلاین: همه اینها که گفته شد درباره کدام گروه از هنرمندان است. آیا داریم از هنرمندان زیر ۲۵ سال حرف میزنیم و یا درباره نقاشی جوانهای آینده ایران؟ واقعا نگاهتان این است که روند نقاشی جوانهای ما هم در جشنوارهها وگالریها سیر نزولی پیدا کرده وروند تکنیکی و آکادمیک ما در بوم نقاشی درحال پایین آمدن است؟
عمران: من فکر میکنم هنر معاصر ایران خیلی تجاری شده یعنی بیش از اینکه یک نقاش با عشق از صبح بنشیند در کارگاهش کار کند شاید فکر میکنیم کدام کار جنبههای مالی قوی تری دارد و به سمت آن میرویم. این برای هنر ما خیلی خطرناک است. شاید به این ترتیب است که دیگر صبر و تکنیک و نگرش آکادمیک از بین میرود. و من فکر میکنم شاید اصلا جوان بعد از ما اصلا گرایشی به سمت نقاشی پیدا نکند. نمیتوان بگویم مطلقا این طور است ولی میزانش نسبت به ۱۰ یا ۲۰ سال پیش خیلی کمتر است.
پویاراد: من اعتقاد ندارم که هنر باید جدای از اقتصاد باشد و طرفدار اقتصاد در هنر هستم. معتقدم اقتصاد باعث شکوفایی هنر میشود. حالا شاید چون جنبههای اقتصادی مطرح میشود خیلیها هم به قصد سود کردن به این صحنه بیایند. اتفاقا وقتی که هنر دارد خودش را عرضه میکند و میخواهد جنبه اقتصادی هم پیدا کند باید کیفیت کار خیلی بالا برود برای اینکه آنهایی که خریدار کار هنری هستند به واسطه ارتباط و آشنایی کار نمیخرند و به ارزش و بازگشت سرمایه فکر میکنند. حالا نمیدانم ذهنیت ما در این باره چقدر به هم نزدیک است اما من فکر میکنم که دقیقا باید به سمتی برویم که کارها آن قدر ارزش داشته باشند که بتوان آنها را در گالریها و حراجها عرضه کرد.
عمران: من با شما هم عقیدهام اما فکر میکنم مارکت هنر ایران به هم ریخته. گاهی میبینیم که یک فارغ التحصیل دانشگاهی و کسی که سابقه چندانی ندارد در بعضی از گالریها قیمتهای ۶-۷ میلیونی روی کارهایش میگذارد ولی مثلا هنرمندی که ۲۰ سال سابقه کار دارد در چنین موقعیتی قرار نمیگیرد.
چمانی: من بیشترین خرده را به سیستم آموزشی میگیرم و هیچ تقصیری را متوجه دانشجو نمیدانم چون او از این سیستم تبعیت میکند.
پویاراد: من میخواهم سئوال کنم علت این امر چیست؟ آیا آدمهایی که پتانسیل تدریس داشتهاند کنار گذاشته شدهاند و آدمهای جدید باری به هر جهت به فضای دانشگاه وارد شدهاند. به هرحال نکته اینجا است که اگر روند جریانهای هنری بخواهد تغییر کند یک پروسه زمانی طولانی تری را باید گذرانده باشیم و نه اینکه در عرض یکی دو سال چنین تغییرات فاحشی را شاهد باشیم. این میتواند یک هشدار بسیار جدی برای ما باشد. ما همیشه به هنرمان افتخار کردهایم و شخصا اعتقاد دارم هنر در ایران خیلی خیلی قویتر از لااقل کشورهای دوروبرمان است. این هم تنها نظر من نیست و کاملا مشهود است که ایران در همه بیینالها و حراجیها موفق بوده است. پس باید جلوی این آسیب گرفته شود. به فرد فرد کسانی که این معضل را درک میکنند بستگی دارد که فکر کند چه اتفاقی دارد میافتد. هنر از سرمایههای بزرگ این کشور است و نباید سرمایه را فقط در نفت و این قبیل چیزها ببینیم. هنر علاوه بر این یک سرمایه لذت بخش است که با روح و روان ما سروکار دارد. باید یک هشدار خیلی قوی داده شود که چرا این اتفاق دارد میافتد.
هنرآنلاین: اگر دوستان دیگر هم نظرشان را درباره وضعیت نقاشی در این روزها را ابراز کنند میتوانیم بحث را با این ارزیابی به پایان ببریم. آیا شما هم این منحنی را روبه پایین میبینید؟
پورحسینی: بله روبه پایین است. یکی از علتهایش هم سیستم آموزشی و اساتیدی است که در دانشگاهها تدریس میکنند. به هر حال بیشتر هنرمندان از فارغ التحصیلان همین دانشگاهها هستند و بیشتر یاد میگیرند دنبال اقتصاد هنر بروند و جستجو میکنند که چه کارهایی و در چه گالریهایی فروش میرود. همه اینها دست به دست هم میدهند که همان طور که شاهد هستیم صددرصد کیفیت کارها روبه تنزل میرود. اگر بخواهیم دوباره به بحث جشنواره برگردیم بهتر است در نظر بگیریم حالا که امکاناتی برای برگزاری این جشنواره فراهم شده حداقل در این محدوده بتوانیم درست عمل کنیم و راه درست را پیش بگیریم. به هرحال تغییر یا اصلاح سیستم آموزشی و یا نحوه عملکرد گالریها اصلاکار آسانی نیست. ما میتوانیم در محدوده فعالیت این جشنواره به عملکرد درست عمل کنیم.
پویاراد: متاسفانه من نمیتوانم نظر شما را در این مورد بپذیرم. برای اینکه آثاری که در جشنواره پذیرفته میشود از میان کارهایی که ارسال شده انتخاب میشوند. من فکر نمیکنم هدف این باشد که اگر در میان آثار کار بهتری بود برای جشنواره انتخاب نشود. من معتقدم همان طور که اشاره کردید این روند کلی نقاشی کشور است که روبه تنزل میرود و نقش هیئت انتخاب آن قدر موثر نبوده است. در حقیقت نگرانی اصلی من هم این است که کل جریان نقاشی ما دارد رو به پایین میرود. اگر چنین اتفاقی دارد میافتد باید به هر نحوی که شده جلوی آن را گرفت. برای اینکه استعداد جوانهای ما نیست که از بین نرفته بلکه شاید در مسیر و جریان درستی هدایت نمیشود. هنرآنلاین: و سئوال پایانى نمایشگاه پاک کن؟
پویاراد: در سالى که جشنواره برپا نمى شود با برگزارى یادمان دوره قبل دوسالانه دامون فر سه هدف را دنبال مى کنیم: نخست دیدار و گردهم آمدن برگزیدگان و شرکت کنندگان دوره هاى قبل که خودشان هم مى دانند خانواده دامون فر هستند؛ دوم: برپایى نمایشگاهى موضوعى از آثار تازه برگزیدگان و سوم: رونمایى کتاب دوسالانه قبل؛ پاک کن، یادمان چهارمین دوره، چند روز پیش در گالرى شیرین برگزار شد که از همه دوستان هنرمند بسیار سپاسگذارم.
انتهای پیام/