سرویس تئاتر هنرآنلاین: پاسخی که نمایش "تقدیربازان" به نویسندگی هاله مشتاقینیا و کارگردانی سیما تیرانداز به این پرسش میدهد تماشاگران را دچار پرسشهای دیگری میکند. اولین چیزی که نظر تماشاگر را به خود جلب میکند، طراحی ثابت نمایش است که ظاهراً پرسوناژهای متعددی را در خود جای داده و هر کدام در یک میزانسندهی جداگانه، در نوبت داستانکگویی یا داستانک نمایی زندگی شخصی و خانوادگی خود انتظار میکشند، نویسنده متن همه چیز را بر آشکارسازی تدریجی اما محدود نوع ارتباطات و موقعیتهای پرسوناژها طراحی کرده است.
نمایش بلافاصله موضوع محوری خودش را که جدایی و طلاق است و بر آن هیچ حادثه دیگری مترتب نیست لو میدهد و ظاهراً هدف آن بوده که موقعیتها صرفاً تحلیل شود، دیالوگها نگاه یک سویه و حتی مبهم نویسنده را در همان لحظات نخستین اجرا آشکار مینماید، برخی از این دیالوگها نگاه یک سویه و حتی مبهم نویسنده را در همان لحظات نخستین اجرا آشکار مینمایند؛ برخی از این دیالوگها متناقض و پرسشبرانگیز هم هستند؛ زنی ساکش را میبندد و در حال جداشدن و ترک شوهر است. شوهرش در همان لحظه گوشواره او را پیدا میکند و به او میدهد و زن میگوید: همیشه میگذارمشان جایی که پیداشان کنم، اما خودم هرگز پیداشان نمیکنم این دیالوگ و موقعیت با توجه به پیدا شدن گوشواره توسط شوهر که عملاً لطف و محبت او را نشان میداد، به طور متناقضی در شرایطی شکل میگیرد که نویسنده شوهر را به عنوان مقصر اصلی جدایی فوق معرفی میکند و البته در دیالوگها و موقعیتهای بعدی هم این موضوع به اثبات میرسد. در موقعیت دیگری رابطه زن و شوهری نشان داده میشود که در آن برخلاف موقعیت اول، زن مقصر است و شوهر بیگناه.
نمایش با اشاره به موقعیتهای دیگری و توجه نسبی به اینکه هر کدام از این مردان و زنان درگذشته روابط متعدد عاشقانهای با دیگران داشتهاند و زندگیشان پر از جایگزین کردن بوده است، پیش میرود و در کلیت خود فقط رویکردی گزارشی به روابط متعارف و نامتعارف خلاصه میشود.
باید یادآور شد که در نمایش "تقدیرباران" به کارگردانی "سیما تیرانداز" هیچ توضیح عمیق و روشنگرانهای درباره علتهای اجتماعی و فرهنگی شکلگیری و این روابط و حتی خود پرسوناژهای متناقض و از هنجار در رفته به مخاطب داده نمی شود و البته ضعف اساسی نمایش در اصل به ناتوانی نویسنده متن در پرداختن عمیق به علتهای آشکار و نهان جداییها و طلاقهای مورد نظر برمیگردد.
نمایش با همان موضوعی که شروع میشود، ادامه و در آخر با همان موضوع به پایان میرسد، بیآنکه حادثهای یا نتایجی از موقعیتها و حوادث و روابط به دست دهد گویا نویسنده هم خودش متوجه این نقص شده و در نتیجه با عنوان گذاری "تقدیربازان" برای نمایشش، سعی کرده برای این بینتیجهگی یک برچسب تلویحی و تلقینی برون متنی و برون نمایشی در نظر بگیرد. نگاه سطحی و گذرا به آدمها و حوادث سبب شده که دادههای اجرا به هیچ پس زمینه معین و قابل قبولی نسبت داده نشود و صرفاً در چهارچوب خواستههای قراردادی و دلخواهی خود پرسوناژها و همزمان بنا به میل شخصی خود نویسنده شکل بگیرد.
در این نمایش با صحنههای دعوا و مخصوصاً بدخلقیها و مشاجرات بیمارگونه و بیدلیل زنهای روبه رو میشویم که تماشاگران بارها و بارها قرینههای آنها را در صحنههای اغلب سریالهای سطحی تلویزیون مشاهده کردهاند. هرگز به معنی واقعی عشق که باید یکی از الزامات تماتیک نمایش میبود اشاره نمیشود و موضوع طلاق و جدایی، هم به شکل بسیار محدود و در جایی و حتی چیدمانی به پردازش درآمده است. در پایان هم همانطور که اشاره شد به هیچ حادثه یا نتیجهگیری خاصی منتهی نمیگردد، نگرش نویسنده در یک رویکرد گزارشی و ناتورالیستی ناقص خلاصه میشود. اگر در این نمایش به جای انتخاب یک نگاه نسبتاً اپیزودیک و پرداختن به جدایی چند زوج فقط بر جدایی یک زوج تاکید میشد و علتهای اجتماعی، تربیتی، فرهنگی و روانشناختی و حتی اقتصادی آن به خوبی و به طور کامل به جلوه در میآمد، موضوع برای مخاطب تحلیل پذیر میشد و ضمناً با نتیجه یا حادثهای روشنگرانه و غایی هم به پایان میرسید. در آن صورت تماشاگر میتوانست اجرای نمایش "تقدیر بازان" به کارگردانی سیما تیرانداز را در محدوده قابلیتهای نسبی اجراییاش قابل تامل تلقی نماید. در حال حاضر همه چیز کلی و قرار دادی و ناقص است؛ ضمناً با دیالوگهای گنگ و یا یک سویهای مثل من دوستت داشتم ولی حالا حالم خوش نیست و میخواهم برای خودم زندگی کنم که توسط یکی از زنان بیان میشود، روبه رو میشویم که هیچ منطق و تعبیر قابل قبولی حتی برای بد بودن چنین زنی در بر ندارند. زیرا شخصیت او اساساً تحلیل نشده و با چرایی حالات و حوادث تا حد قابل توجهی در پرده ابهام مانده است؛ همه چیز به عنوان یک هنجار کاملاً ذاتی به خود فرد نسبت داده شده و این ثابت میکند که متن نمایش "تقدیربازان" اساساً نمایشی و دراماتیک نیست.
در حوزه اجرای ترفندهای خلاقانهای به چشم نمیخورد. صحنه هم ثابت و یکسان است و تا آخر نمایش فقط چند جا به جایی ساده در آن شکل میگیرد. نمایش ساختار داستانی ندارد به موقیعتها و حوادث هم به شکلی عمیق و تحلیلی پرداخته نشده تا حداقل به طور غیرمستقیم به ذهینتهای روانی و جامعیتدار دامن بزند و در نتیجه اجرا هم از ضرباهنگی کم تب و تاب برخوردار است. با همه اینها ویژگیهای نسبی در اجرا به چشم میخورد مثلاً صداهایی که گفت و شنود دو سویه و یا گفتار یک سویه زنان یا شوهرها را در قالب گفتار تلفنی و .... به بیان در میآورد و یا دادههای روانشناختی که ضمیمه این صداها میشود، تا حدی برای موقیعتهای مورد نظر از لحاظ عاطفی فضاسازی میکند. صحنهای که در آن شوهر به تصویر همسر جدا شدهاش در نمایه تلفن همراهش مینگرد و واگویههای هم به زبان میآورد، تنها صحنه واقعاً دراماتیک نمایش به شمار میرود. صحنه کوتاهی که در آن خاطرهای به طور عینی نشان داده میشود و به روابط خوب قبلی زن و شوهر اول میپردازد نیز تا حدی نمایشی است.
دیالوگ و حرکات پرسوناژی که منتقد سینماست و با همسرش رفتار مناسبی ندارد در اصل چنین پرسوناژی را تداعی نمیکند، زیرا این پرسوناژ در حرف و عمل آدمی بسیار معمولی و چه بسا معمولیتر از آدمهای دیگر است. میزانسنها محدود و همگی پرسوناژها در متن، عمیقا و کاملاً تحلیل و شخصیتپردازی نشدهاند و نمیتوان گفت که آنها اساساً چگونه آدمهایی هستند تا مشخص شود که بازیگران واقعاً نقش چه آدمهای را بازی میکنند اما در محدوده آنچه به اجرا در میآید با توجه به سعی و تلاش بازیگران میتوان گفت که بهاره مشیری، فرناز رهنما، یمین آتشی تا حدی بر مخاطب تاثیر میگذارند.
باید یادآور شد که تعدد پرسوناژها و موضوعهای فرعی و چالشهای موضوعی گذرا و چندگانه گاهی در شناخت خط سیر موضوع اصلی و حتی شناسایی سطحی ارتباطات پرسوناژها به همدیگر ابهام ایجاد کرده است.
نمایش "تقدیر بازان" به نویسندگی هاله مشتاقی نیا و سیما تیرانداز هم اکنون در سالن چهار سو تئاتر شهر اجرا میشود و علاقمندان تئاتر میتوانند با دیدن این نمایش به نوبه خود سهمی در قضاوت و ارزیابی آن داشته باشند.
انتهای پیام/
حسن پارسایی