سرویس تئاتر هنرآنلاین // برای تئاتری‌ها سومین ماه فصل بهار مصادف است با سالروز تولد و درگذشت بیش از 25 هنرمند نام آشنای این عرصه و به همین بهانه به روال ماه‌های گذشته تقویم تئاتر کشور را با هم مرور می‌کنیم. ماهی که با درگذشت عباس نعلبندیان و غلامحسین نقشینه در اوایل و اواسط خردادماه و سالروز تولد عزت‌اله انتظامی در آخرین روزهای آن، این ماه را به یکی از ماه‌های مهم برای تئاتری‌ها تبدیل می‌کند.

عباس نعلبندیان؛ نابغه ابزورد نویسی در درام ایرانی

عباس نعلبندیان، نمایشنامه‌نویس پیشرو ایرانی، متولد 1328 در تهران، در نخستین روز خردادماه سال 1368 در تهران چشم از جهان فروبست و در آرامگاه بهشت زهرا تهران، قطعه ۱۰۹ ردیف ۹۶ شماره ۵۰ به خاک سپرده شد.

پدر عباس نعلبندیان اجاره‌دار یک دکه روزنامه‌فروشی بود. سال‌های کودکی‌اش در آشوب روزهای کودتا و پس از آن گذشت. در سال ۱۳۴۳ وارد دبیرستان ادیب شد و تا یکی دو سال بعد از چند دبیرستان اخراج شد. دست آخر به دبیرستان فخر رازی رفت که در آن دبیرستان بهمن مفید، شاهرخ صفایی، شهرام شاهرخ‌تاش و محمود استادمحمد هم درس می‌خواندند. دوره شش ساله دبیرستان را هشت سال کش داد و عاقبت در سال ششم متوسطه بی‌آنکه دیپلمش را بگیرد دبیرستان را رها کرد. ساعات بین کلاس صبح و ظهر، همچنین عصرها، به کار در دکه روزنامه فروشی پدرش مشغول بود و در همان جا، در لابلای اوراق روزنامه‌ها و مجلات، اوقاتش را به مطالعه آثار نویسندگان ایران و جهان می‌گذراند.

رضا قطبی، مدیرعامل وقت رادیو تلویزیون ملی ایران که از بانیان و موسسان جشن هنر شیراز بود، برای پر کردن خلاء تئاتر در جشن هنر اقدام به فراخوان برای نگارش نمایشنامه جهت اجرا در دومین دورۀ جشن هنر شیراز در سال ۱۳۴۷ کرد و نعلبندیان با نگارش نمایشنامه "پژوهشی ژرف و سترگ و نوین در سنگواره‌های دوره بیست و پنجم (یا چهاردهم یا بیستم) زمین شناسی" موفق به کسب جایزه دوم مسابقه نمایشنامه نویسی جشن هنر شیراز شد. نمایشنامه "پژوهشی ژرف و سترگ و نوین در سنگواره‌های دوره بیست و پنجم (یا چهاردهم یا بیستم) زمین شناسی" در سال ۱۳۴۹ در فستیوال روایان فرانسه، فستیوال بلگراد یوگسلاوی و در رویال کورت لندن به صحنه رفت. ارتباط او با گروه اجرایی نمایشنامه‌هایش فصل جدیدی از ارتباط یک نویسنده (به عنوان دراماتورژ) با گروه اجرایی را در تئاتر آن روزگار رقم زد که حاصل این ارتباط به صحنه رفتن و محک اجرا خوردن نمایشنامه‌های بعدی او همچون؛ "پژوهشی ژرف و سترگ و نو در سنگواره‌های قرن بیست و پنجم زمین‌شناسی یا چهاردهم، بیستم فرقی نمی‌کند"، "اگر فاوست یک کم معرفت به خرج داده بود"، "صندلی کنار پنجره بگذاریم و بنشینیم و به شب دراز تاریک خاموش سرد بیابان نگاه کنیم"، "ناگهان هذا حبیب الله مات فی حب الله هذا قتیل الله مات بسیف الله"، "قصه غریب سفر شاد شین شنگول به دیار آدم کشان و امردان و جذامیان و دزدان و دیوانگان و روسپیان و کاف‌کشان"، "پوف"، "هرامسا"، "داستان‌هایی از بارش مهر و مرگ"، "داود و اوریا"، "ناگهان" و معدودی ترجمه شامل "سه قطعه نمایشی" از پیتر هانتکه که دو قطعه آن در سال ۱۳۵۰ توسط آربی آوانسیان به صحنه رفت.

"ناگهان هذا حبیب‌الله..." را یکی از بهترین نمایشنامه‌های نعلبندیان از لحاظ ساختار و مضمون برمی‌شمرند. داستان نمایشنامه در ظهر عاشورا می‌گذرد. فریدون، معلم اخراجی وزارت فرهنگ است و در خانه‌اش مورد سوء قصد همسایگانش قرار می‌گیرد که می‌خواهند صندوقی را که در اتاقش هست بربایند . این نمایش در سال ۱۳۵۱ توسط آربی آوانسیان در ششمین جشن هنر شیراز و در کارگاه نمایش به صحنه رفت و به مدت ۵ شب نیز در فستیوال جهانی نانسی اجرا شد.

نعلبندیان به همراه بهمن فرسی از نخستین نمایشنامه‌نویسانی بودند که به حوزه ابزورد نویسی در درام ایرانی نزدیک شدند. او زبان نمایشی را خوب می‌شناخت و رویکرد به متون کهن همچون کتاب مقدس، متون عرفانی و ادبیات کلاسیک در آثارش پیداست. زبان نمایشی در نمایشنامه‌های او گاه پهلو به شعر می‌زند، بی‌آنکه از کارکردهای زبان نمایشی غافل شود. اما زبان در داستان‌هایش حکایتی دیگر دارد. جنبه‌های تصویری نیز در آثار او از غنای زیادی برخوردار است. آثار او از وجوه بینامتنی بسیاری بهره‌مند است. در جای جای نمایشنامه‌هایش اشخاص تاریخی می‌آیند و می‌روند: دن کیشوت، یهودای اسخریوطی، زامنهوف، فاوست، پیرمرداحمدآبادی (دکتر مصدق)و... زمان و مکان را درمی‌نوردند و به هم پیوند می‌زند.

غلامحسین نقشینه؛ دایی جان فراموش نشدنی

غلامحسین نقشینه، بازیگر تئاتر، تلویزیون و سینمای ایران، متولد سال ۱۲۸۲ در تهران و بازیگر معروف نقش دایی جان در سریال فراموش نشدنی "دایی جان ناپلئون" ساخته ناصر تقوایی، در 18 خردادماه سال 1375 چشم از جهان فروبست.

زنده‌یاد نقشینه فارغ‌التحصیل اولین دوره هنرستان هنرپیشگی تهران در سال ۱۳۱۸ بود و فعالیت هنری خود را از سال ۱۲۹۹ با بازی در تئاترهای گروه کمدی ایران در سالن گراند هتل آغاز کرد و بعدتر در تئاتر دهقان و سپس در تئاتر تهران ادامه داد.

"دلدادگان"، "غیاث خشتمال"، "شب در حرم ناصرالدین شاه"، "لج و لجبازی"، "نادر و ستاره"، "شاه عباس و جنگ دربند"، "دروغگو و دروغ پرداز"، "بنگاه عشق"، "جنگ زن و شوهر"، "رسوایی"، "قمار"، "انتقام ارواح"، "دختر نابینا"، "بیژن و منیژه"، "نادرشاه و جنگ کرنال"، "رستم و سهراب"، "عاشق عاریه"، "اشک شیطان"، "داستان دو زن"، "جنگ یازده رخ"، "همه برای پول"، "ریش تراش اشبیلیه"، "حاج عبدالشکم"، "نامزدمون رو شناختیم"، "مونتسرا"، "عشق و صفا و مهر و وفا"، "لیلی و مجنون"، "فاجعه رمضان"، "گل و بلبل"، "افسانه شب‌های زمستان"، "زن مجهول"، "دایی جان قلابی یا فاحشه بیگناه"، "خیر و شر"، "انقلاب مشروطیت ایران"، "محاکمه ماری دوگان"، "قتل در تماشاخانه"، "پذیرایی گرم"، "مهرگیاه"، "زنان فاضله"، "هردمبیل"، "ببر گراز دندان"، "آن روز گرم دراز"، "عشاق و بقیه غریبه‌ها"و... از جمله نمایش‌های زنده‌یاد نقشینه هستند که در انها به عنوان بازیگر ایفای نقش کرد.

او فعالیت سینمائی را از سال ۱۳۳۲ با کارگردانی و بازیگری فیلم "میهن‌پرست" آغاز کرد. در خردادماه سال ۱۳۴۱ با سمت معاون مدیرکل امور مخابرات سازمان برنامه و بودجه بازنشسته شد. دو سال قبل از ترور احمد دهقان، کار تئاتر را کنار گذاشت و پس از ۲۲ سال دوری از صحنه تئاتر، با نمایش "پالتوی آرزوها" به عرصه تئاتر بازگشت.

عزت‌الله انتظامی؛ آقای بازیگر

عزت‌الله انتظامی متولد 30 خردادماه سال 1303، در محله سنگلج تهران است. او پس از گذراندن دوره تحصیلات مقدماتی، وارد هنرستان صنعتی تهران شد و در رشته برق به تحصیل پرداخت. در سال 1326 وارد عرصه هنر گردید و با اندک دستمایه‌های هنر نمایش و تئاتر به آلمان سفر کرد و در شهر هانوفر آلمان وارد یک مدرسه شبانه آموزش سینما و تئاتر شد.

او سال‌ها در خدمت تئاتر و سینما بوده و آثار بسیار ارزنده‌ای از خود به جا گذارده است. انتظامی از حدود 14سالگی تئاتر را با پیش‌پرده‌خوانی در تماشاخانه‌های لاله زار آغاز کرد. پس از یک سال به تماشاخانه های هنر و تهران رفت؛ همزمان در سال 1320 نخستین نمایش حرفه‌ای خود را با عنوان "التیماتوم" نوشته پرویز خطیبی و به کارگردانی اصغر تفکری در تئاتر پارس لاله‌زار اجرا کرد و تا سال 1326 توانست در بیش از 10 نمایش ایفای نقش کند. انتظامی در هنرستان صنعتی همراه با هوشنگ بهشتی، نصرت الله کریمی، حمید قنبری و محمدعلی جعفری فعالیت نیز هنری می‌کرد.

انتظامی در سال 1348 تصمیم به کسب تجربه آکادمیک گرفت و توانست بدون کنکور وارد دانشگاه هنرهای زیبای دانشگاه تهران در رشته تئاتر شود. پس از فراغت از تحصیلات دانشگاهی، در حدود سال‌های 1352 و 1353 به تدریس رشته تئاتر در دانشکده هنرهای زیبا پرداخت.

داریوش مهرجویی کارگردان "گاو" در سال ۱۳۴۸ استعداد انتظامی را کشف کرد و پرورش داد. بازی‌های او در دیگر آثار مهرجویی همچون "آقای هالو"، "دایره مینا"، "پستچی"، "اجاره نشین‌ها"، "هامون" و "بانو" باعث بروز توانایی‌های بسیار او شد. انتظامی علاوه بر نقش‌آفرینی در آثار مهرجوی، در فیلم‌های کارگردانان دیگری چون علی حاتمی و بهروز افخمی، رخشان بین‌اعتماد، بهمن فرمان‌آرا و.... نیز بازی کرده است.

دیگر خرداد ماهی‌های تئاتر

زنده‌یاد مهری ودادیان (1315)، حمیدرضا آذرنگ (1351)، مهرداد رایانی مخصوص (1349)، احمد دامود (1318)، حسین فرخی (1338)، فرشید ابراهیمیان (1328)، داوود فتحعلی بیگی (1329)، احمد مهرانفر (1353)، پرستو گلستانی (1350)، اسماعیل شنگله (1315)، نغمه ثمینی (1352)، مرضیه برومند (1330)، جهانگیر الماسی (1344)، محمدرضا خاکی (1329)، عبدالحی شماسی (1333)، محمدحسین ناصربخت (1343)، ستاره اسکندری (1353)، باقر صحرارودی (1321)، خسرو احمدی (1342)، رضا کیانیان (1330)، مژده شمسایی (1347) و شهره لرستانی (1345) از دیگر هنرمندان متولد خردادماه هستند که هر کدام به نوبه خود نقش موثری در تئاتر کشورمان داشته و دارند.

انتهای پیام/32/