آغداشلو درباره تصویرسازی شعر حافظ در گفت‌وگو با خبرنگار هنرآنلاین گفت: ادبیات فارسی به ویژه ادبیات تغزلی ایران بسیار غنی است و به نظر به تصویر در آوردن شعر شاعرانی چون سعدی و حافظ که در هر غزل دریایی از معنا را در خود جای داده‌اند بسیار دشوار است. هر غزل حافظ مضامین و تصاویر متعددی در خود جای داده که یک تصویرگر اگر بخواهد شعر حافظ را به تصویر بکشد به دلیل کمبود صفحه کتاب تنها می تواند یک بیت یا یک مصرع از شعر او را به تصویر درآورد. وی به تکثر معانی در ابیات مختلف یک غزل اشاره کرد و ادامه داد: این مسئله نیز بر دشواری کار تصویرگران افزوده و به نظر می‌رسد تصویرگر با تصویر یک بیت، نمی‌توانسته کل جهان شعر را خلاصه کند. تصویرگر می‌باید با اتکا به سلیقه، و در فضایی محدود، کار خود را به انجام برساند، که به نظر می‌رسد این تکلیفی شاق و دشوار است.

تصویرگران و هنرمندان ایرانی، در بازنمایی صحیح جهان شعری حافظ، موفق نبوده‌اند. در سنت کتاب‌آرایی ایرانی، رسم بر این بوده که کتاب، ابتدا به همت خوشنویس کتابت می‌شده و او در حین کار، بخش‌هایی از کاغذ را برای تصویرگران خالی می‌گذاشته است. این رویکرد باعث انفعال تصویرگر در مقابل خوشنویس ‌شده است. بنابراین باید دریافت، در بخشی که نقاش به ناگزیر می‌باید کار خود را سامان دهد، چه چیز را و چگونه صورت داده است. غلو نیست اگر بگوییم از میان هزاران نمونه‌ تصویرگری شعر حافظ، تعدادی انگشت‌شمار، به روح شعر او نزدیک شده‌ و جهان‌بینی او را تصویر کرده‌اند.

به گفته آغداشلو؛ رابطه‌ شاعر و نقاش همواره رابطه‌ای نسبی بوده و باعث فروکاهش و تقلیل معانی غزل در یک بیت شده است. از این‌روی این کار تقریبا نشدنی و ناممکن بوده است. اما در طول تاریخ کتاب‌نگاری، تصویرگری برای آندسته از اشعار که تصویری‌تر بوده و تنها شرح و تفصیل مجلسی را در بر داشته‌اند، دست‌یافتنی‌تر به نظر می‌رسد. تحقق این امر برای اشعار حافظ و سعدی دشوار و نشدنی بوده است.

آغداشلو افزود: اما امر دیگری کمک کردهت تا در تصویرگری غزل حافظ، برای نگارگری ایرانی، آبرویی باقی بماند. این امر، مستقیما به عمل هنرمند مربوط نمی‌شود، بلکه به اشتراک جهان تصویری در هنر نگارگری با جهان معنوی شعر حافظ یا سعدی، ارتباط دارد. وقتی نگارگر ایرانی سعی دارد، زیبایی را در عالمی بدون سایه‌روشن و عالمی سراسر رنگ بازنمایی کند، به یافتن اشتراکاتی بین آن و روح ادبیات ایران نائل می‌آید. شاید این نوع نگاه توام با حسن نیت باشد، اما جان کلام، همانی است که گفتم؛ نگارگری از عهده‌ی روح و جان شعر حافظ برنیامده است.

وی به سیر تداوم نگارگری ایرانی اشاره کرد و ادامه داد: این هنر، در قرن نهم و دهم در اوج خود قرار گرفته است؛ اگر این روند را از دور بنگریم، در می‌یابیم که مقطعی رو به بالا داشته و سپس در حرکت خود فرو آمده است، آما آن‌قدر درخشان و پر نور است که در وهله‌ اول متوجه فرود شکوه‌مند آن نمی‌شویم. از آن پس، تا دوره‌ قاجاریه، نمونه‌های باشکوه گذشته تکرار می‌شود. در این دوره، از زیبایی و فریبندگی آثار کم نشده است، حال آن‌که از غنای باطنی آن‌ها کاسته شده است.

آغداشلو بهترین نسخه مصور حافظ را نسخه متعلق به دوره صفویه خواند گفت: این اثر مصور در سال 937 هجری شمسی و توسط سلطان محمد صفوی خلق شده که اصل این کتاب در موزه فوگ در دانشگاه هاروارد نگهداری می‌شود. یکی از مهمترین نگارگری‌های این اثر براساس غزل

" گرفته ساغر عشرت فرشته رحمت ز جرعه بر رخ حور و پری گلاب زده "

شکل گرفته است. که سلطان محمد این صحنه را به بهترین شکل ممکن به تصویر درآورده است.

این نقاش در ادامه درباره نگارگرانی که در دوران معاصر حافظ را تصویر سازی کرده‌اند، گفت: به نظر من تا به امروز هیچ نگارگر معاصری نتوانسته از پس مصور کردن دیوان حافظ برآید. البته تنها نگارگری که تاکنون کل یک غزل در یک صفحه مصور می‌کرد، محمد بهرامی بود که در هر شماره اطلاعات ماهانه یک غزل را به تصویر می‌کشید اما هرگز این تصاویر در قالب کتاب منتشر نشدند.

آغداشلو درباره این که آیا تاکنون خود بر روی نگارگری غزل حافظ کار کرده یا نه گفت: با توجه به دریای عظیم معنای شعر حافظ من هرگز تصمیم نگرفته‌ام که این اثر را مصور کنم.

وی درباره اینکه از کدام نسخه حافظ برای مطالعه استفاده می‌کند گفت: من همواره به کتاب حافظ مراجعه می‌کنم و همواره از دو نسخه خانلری و سایه استفاده می‌کنم.

انتهای پیام/

مریم آموسا