سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: ژان دو لا فونتن مشهورترین حکایت نویس فرانسهاست که شعرهای بسیاری نیز سُرودهاست
در آن دوران که بازار دشمنی های ادبی گرم بود و سبک ها با یکدیگر در پیکار بودند، به میان آوردن ذکری از دوستی معروف و نیمه افسانه ای میان بوالو، مولیر، راسین و لافونتن یا انجمن دوستان چهارگانه مایه خشنودی خاطر می شود. لافونتن بزرگ آن جمع بود. او نیز چون دیگر دوستانش در خانوادهای از طبقه متوسط به دنیا آمده بود; در واقع اشرافیان معمولا بیش از آن دلبسته هنر زندگی بودند که بخواهند زندگی خود را وقف هنر کنند.
لافونتن نخستین مجلد قصههای منظوم را به چاپ رساند (1664) که مجموعه ای بود از حکایت های کوچک به نظم که چون اشعار بوکاتچو آمیخته به هزل و هرزگی فراوان بودند، لیکن با چنان سادگی مجذوب کننده ای به بیان آمده بودند که در اندک زمانی نیمی از مردم فرانسه، حتی دوشیزگان با آزرم، سرگرم خواندن آنها شدند.
او به نگارش قصههای منظوم ادامه داد و شش مجلد نخست از فابل های منتخب منظوم سحرانگیز خود را برای ناشرش فرستاد (1668) که البته روی هم رفته بیشتر آنها در چشمه جوشان ذهن و جویبار روان شعر لافونتن باز آفریده شده اند. نخستین فابل لافونتن به طور ندانسته خلاصه ای است از زندگی شخصیش که در غفلت کاری و غزل سرایی صرف میشد.
لافونتن از دکارت که عموم جانوران را خودکارهای بی مغزی می دانست خردمندتر بود. شاعر ما برعکس آنها را از جان و مال دوست می داشت، به منطق شان پی می برد و در زندگی شان کلیه درس های فلسفی زندگی را باز می شناخت. فرانسه از اینکه توانست داروی خرد را با چنان مقادیر قابل هضمی مصرف کند بسیار شادمان شد.
افسانه سرا بزودی پرخواننده ترین نویسنده کشور شد. برای نخستین بار منتقدان داوری عامه مردم را تایید کردند و در تحسین و تمجید لافونتن با آنان هماوا گشتند، زیرا با وجود آنکه بیپروایی روح سرایندگی لافونتن بود، وی زبان فرانسه را با رنگهای روستایی و مزه خاکیش میشناخت و به هر بیت از شعر خود چنان شیوایی پرملاحت، تعابیر دلانگیز، و توصیفهای زندهای میبخشید که کلیه افراد طبقه "بورژوای نجیبزاده" در فرانسه وقتی دانستند دامها و حتی حشراتشان همه وقت به نظم سخن میگفتهاند، بر خود بالیدند.
... می توانست جانوران و درختان و سنگها را با بیانی شیوا به سخن درآورد .... لویی چهاردهم با انتخاب لافونتن به عضویت آکادمی فرانسه مخالفت کرد، به این بهانه که زندگی و قصههای منظوم شاعر در نوع خود نمونه قابل سرمشقی نبوده اند; اما سرانجام دست از مخالفت خود برداشت (1684).
زندگی
ژان دولافونتن ، نمایشنامه نویس و نویسنده اخلاق مدار قرن هفدهم فرانسه ، در هشتم ژوئیه 1621 دیده به جهان گشود. این نویسنده و شاعر فرانسوی برای خلق حکایتها، قصهها و ضربالمثلهای اخلاق گرایانه خود به شهرت رسید. وی عقیده داشت ادبیات و هنر باید در خدمت اخلاق قرار بگیرد و نوشته ادبی بدون نتیجه گیری اخلاقی را فاید ارزش میدانست. این نویسنده بر خلاف پیشینیان خود، آموزش اخلاق و آداب ارزشها از طریق خطابه نویسی و تالیف رساله را کنار گذاشت و از نخستین کسانی بود که کاربرد آموزشی ادبیات سرگرم کننده را امتحان کرد. لافونتن اخلاقیات را در نمایشنامه ها و حکایتها جذاب خود گنجاند و با نقل قصه و داستان و نمایشنامه و همچنین سرون شعر، به آموزش اصول اخلاقی پرداخت.
افسانهها
افسانه های او که از" 12 کتاب" تشکل شده به تدریج از سال 1668 تا1694 منتشر شدند. این افسانه ها را او بر اساس آثار ازوپ و فایدروس (فدز) افسانه سرایان نامی یونانیان و نیز حکایت های بید پای برعمین قصه گوی هندو که در کلیله و دمنه یاد شده، و نیز آثار راستین و دیگران سروده بود.
این اثر چنان موفقیتی به دست آورد که لافونتن را به ادامه کار در این مسیر، با سبکی که پیش از او مشابهی نداشت تشویق کرد، لافونتن در این داستانهای کهن روحی تازه دمید و در واقع بر پایه آنها آثار هنری تازه و اصیل خلق کرد که با گذشت سه قرن چیزی از گیرایی خود را از دست نداده اند.
حکایتها این نویسنده در قالب "افسانههای لافونتن"، به زبانهای گوناگون دنیا ترجمه شدهاند و بسیاری از نویسندگان نیز تلاش کردهاند تا از این داستانها در قالب کتابها کودک و نوجوان استفاده کنند.
"افسانههای لافونتن" در ایران نیز با سه ترجمه متفاوت عرضه شده است. "عبدالله توکل"، "احمد نفیسی" و نیر "سعیدی" از مترجمانی هستند که در ایران به آثار نثر و منظوم این نویسنده فرانسوی پرداختهاند. حکایت "روباه و زاغ" در کتاب درسی فارسی به نام سرایندهاش حبیب یغمایی معرفی شده است، اما این شعر در واقع ترجمه منظوم حبیب یغمایی است از شعر شاعر فرانسوی قرن هفدهم یعنی ژان دو لافونتن، که البته در کتاب درسی به نام شاعر اصلی آن اشارهای نشده است.
در قصه ی موش شهری و موش روستایی از افسانه های لافونتن می خوانیم:
"موش شهری از پسر عموی خود که در ده دور دستی به سر می برد دعوت کرد تا برای صرف شام به خانه ی مجلل او در شهر بیاید. دو موش در محلی با شکوه شروع به خوردن شام کردند. روی زمین اعلاترین فرش ها گستردده شده بودو غذا نیز بسیار عالی و خوش مزه بود.از لحاظ راحتی و غذا هیچ چیز کم نداشتند اما شام ان ها نیمه کاره ماند زیرا صدایی به گوششان رسید. هردو از فرط وحشت در سوراخی پنهان شدند.صدا رفته رفته تمام شد و موش دهاتی تصمیم گرفت به خانه برگردد.اما قبل از ترک ان جا موش شهری گفت بهتر است اول شام خود را تمام کنیم. موش دهاتی در حالی که کلاه و دستکشهایش را بر می داشت گفت ناراحت نباش فردا شام را نزد من صرف خواهی کرد.لطفا فکر نکن که من از شام تو بدم آمده ، نه خیلی هم لذیذ بود ولی در لانه ی دهاتی من دیگر لازم نیست با شنیدن هر صدایی از جا بپریم. فردا شب شام را باهم صرف خواهیم کرد و احتیاجی هم نخواهد بود که از خطر بترسیم و دلهره داشته باشیم"
کتاب "افسانه های لافونتن" را نشر مرکز با ترجمه "عبدالله توکل" منتشر کرده است.