سرویس سینمایی هنرآنلاین: کارگروه هنر و تجربه این روزها با نقدها و پیشنهادات بسیاری همراه است و از آنجایی که در هجدهمین جشن خانه سینما این بخش از رقابت حذف شد و پس از آن در فراخوان سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر نیز عملا این گروه حذف شده است، اعتراضات بسیاری را به همراه داشت. به همین دلیل به سراغ جعفرصانعی مقدم یکی از اعضای شورای سیاستگذاری این گروه پرمخاطب رفتیم و بخشی از سوالات این روزهای سینماگران فعال در این حوزه را با او مطرح کردیم، بخشی از پاسخهای این عضو شورای سیاستگذاری را در زیر میخوانید:
آقای صانعیمقدم در سایت سینمای هنر و تجربه مطلبی در مورد حمایت مالی این حوزه از فیلمسازان ارائه شده که گویا قرار است به فیلمهای بخش هنر و تجربه، کمک مالی شود، اما سینماگران این حوزه بعضا از وجود چنین کمکی با خبر نیستند و یا میگویند تا به حال هیچ حمایت مالی از طرف گروه هنر و تجربه دریافت نکردهاند، شما چه پاسخی برای این فعالان عرصه هنر و تجربه دارید؟
این بخش را ما سیاستگذاری کردهایم اما اجرای آن برعهدهی آقای علمالهدی است. البته قرار نیست این مبلغ حمایتی، به صورت نقدی به فیلمسازان بخش هنر و تجربه داده شود، بلکه در مسئله تبلیغات، اپلیکیشن، پوستر و... فیلمها، به آنها کمک خواهد شد و اگر قرار باشد که مبلغی به صورت نقدی داده شود، آن مبلغ باید در قالب یک مشارکت داده شود و هنر و تجربه هم باید کنترل کند که این مبلغ خرج همان فیلم خاص خواهد شد یا خیر. من حتی تصورم این است که این مبلغ حمایتی بالاتر از آن میزانی باشد که در شورای سیاستگذاری معین کردیم. بعضا هزینههای سفر و مخارج آن نیز به این مبالغ افزوده شده است. وقتی برای یک فیلم از طریق پوستر یا تیزر تبلیغ میشود، مبلغ حمایتی در بخش هزینه تبلیغات همان فیلم قرار میگیرد که چه بهتر میشود اگر تهیهکننده و کارگردان هم در این زمینه مشارکت کنند. عدهای از تهیهکنندگان خودشان در هزینههای تبلیغاتی هر نمایش تلاش میکنند تا فیلم بهتر دیده شود، اما عدهای وقتی فیلم را به بخش هنر و تجربه میسپارند، دیگر پیگیر اتفاقات فیلم نمیشوند که این عملکرد نقض راهبردهای هنر و تجربه است. در مورد فیلمهای مستند که شامل فیلمهای داستانی و هنر و تجربه هم میشود، شاخصهها را از خود فیلمها درآوردهام. مثلاً اگر یک فیلمی در حوزه ادبیات یا مستندی خاص در حوزه عکاسی در بخش هنر و تجربه ساخته شده، طبیعتاً بیشترین تبلیغات باید در آن حوزهها اتفاق بیفتد. بنابراین آن تهیهکنندهای که عملاً در پخش پوسترهای تبلیغاتی فیلمش حمایت میکند، کار ارزندهای انجام میدهد چون فیلمش به درستی دیده خواهد شد. کاری که بخش هنر و تجربه انجام میدهد، یک کار عام است یعنی پوسترها، اپلیکیشن، اطلاعات و منابع تبلیغی خودش را در اختیار مراکز مختلف میگذارد و یک نفر آن کارها را انجام میدهد. اما اگر یک نفر به خصوص در مورد فیلمهایی که تبلیغ تلویزیونی ندارند، بالای سر کار باشد، شرایط دیده شدن فیلمها خیلی بهتر خواهد شد. وقتی فیلمی در حوزه هنر و تجربه ساخته میشود، یعنی یک نوع نخبهگرایی در مورد تولید اثر صورت گرفته، پس باید در زمینه ارائه و بازاریابی اثر هم یک نوع نخبهگرایی صورت بگیرد وگرنه ممکن است یک اثر با کیفیت، به خوبی به دست مخاطبان سینما نرسد. بودجه این تبلیغات به صورت عام در جلسات هنر و تجربه تصویب میشود اما به صورت خاص، باید تهیهکنندههای آثار سینمایی اعم از حقوقی یا حقیقی به نفع فیلمشان در مبحث تبلیغات مشارکت کنند. بنابراین ما انتظار داریم همانقدر که برای تولید قابل قبول یک اثر زحمت کشیده میشود، برای عرضه درست آن هم تلاش جدی صورت گیرد. معمولاً تهیهکنندگان وقتی فیلم را ارائه داده و فیلمشان پذیرفته میشود، مأموریت خود را تمامشده فرض میکنند در حالیکه فیلم آنها قرار است شهر به شهر بچرخد و فروش کند. اینکه تهیهکننده اثر ضمن تولید یک فیلم هنری، چه استراتژی برای ارائه آن داشته باشد، بسیار حائز اهمیت است. مثلاً آقای صمدیان به عنوان کسی که محصولش را عرضه میکند، ابتدا فیلمش را به نمایش خصوصی گذاشته، سپس میگوید که این فیلم را باید به چند جشنواره بفرستم و بعد آن را اکران کنم. یعنی او برای ارائه آثارش استراتژی دارد، حالا این استراتژی ممکن است جواب بدهد یا ندهد. به عقیده من هر تهیهکننده حتی تازه کار باید استراتژی مخصوص خود را داشته باشد. در سایت اعلام شده که فیلمهای گروه A تا سقف 60 ملیون تومان حمایت خواهند شد، بنابراین با توجه به صحبتهای شما این 60 ملیون تومان باید در بخش اکران و توزیع باشد و به بخش تولید هیچ ربطی ندارد؟
بله، اصلاً این بحث، بحث تولید نیست. البته مکرراً توسط سازمان سینمایی و بخشهای دیگر از ما خواسته شده که هنر و تجربه وارد حوزه تولید هم شود. اما هنر و تجربه یک ماهیت پخشکنندگی دارد و فعالیتهای آن به حوزه اکران و پخش فیلمها پس از دریافت مجوز از وزارت ارشاد بر میگردد. البته در حوزه گرفتن مجوزها هم، هنر و تجربه تلاشها و رایزنیهایی را انجام میدهد اما تا به حال هیچوقت وارد مراحل تولید نشده است. آیا این حمایت فقط محدود به همان زمان 45 روزه نمایش فیلمها در بخش هنر و تجربه میشود و یا اینکه اگر یک فیلم بیش از 45 روز روی پرده بماند، در روزهای اضافی اکران هم از آن حمایت خواهد شد؟
فیلمهای تجاری در شورای صنفی نمایش، یک اکران خیلی سریع دارند و به زودی تمام میشوند ولی در هنر و تجربه به خاطر آنکه بین روزهای نمایش فاصله میافتد، فیلم در مدت زمان بیشتری بر روی پرده میماند که اتفاقاً این رخداد وظیفه اطلاعرسانی تهیهکننده را به لحاظ بازاریابی، توزیع و پخش سنگینتر میکند؛ چون او مجاب میشود که در بازه زمانی طولانیتری تبلیغاتش را حفظ کند. ما در سینمای هنر و تجربه معناهایی مثل کف و سقف فروش نداریم و فیلمی را به خاطر فروش نکردن از روی پرده بر نمیداریم، اما به هر حال ما هم استانداردهای خودمان را داریم و فیلمی را برای سالن خالی از تماشاگر اکران نمیکنیم؛ بنابراین همان سالن خالی از تماشاگر است که باعث میشود درجهبندی فیلمها معنا پیدا کند. البته از یک جایی به بعد ما همان درجهبندی را هم کمتر ملاک امر قرار دادیم و اجازه دادیم که فیلمها همه به صورت یکسان اکران شوند تا ببینیم که ظرفیت و تلاش تهیهکنندهها و همچنین استقبال ابتدایی از آنها چگونه است. این نوع از ملاک نشان میدهد که خود تهیهکنندهها چقدر پای فیلمشان میایستند و از فرصت به دست آمده استفاده میکنند. برای اکران فیلمهای بخش هنر و تجربه، یک صف طولانی تشکیل میشود چون ما در هر فصل میتوانیم دو سه فیلم، دو مستند، دو پکیج فیلم کوتاه و دو بسته که اکثراً یک فیلمی هست را به اکران بگذاریم. بنابراین اگر تهیهکننده بتواند مدت زمان اکران فیلمش را غنیمت شمرده و از ظرفیتهای آن استفاده کند، میتواند امیدوار باشد که اکران فیلمش ادامه پیدا کند، اما اگر ما در جلسه شورای سیاستگذاری که هفته به هفته به صورت مرتب تشکیل میشود، ببینیم که آن فیلم از بدو شروع اکرانش با حضور مخاطبان انگشتشمار به نمایش در میآید، گرچه که قول دادهایم ملاک اکران در بخش هنر و تجربه فروش فیلم نباشد اما خودمان را به خواب نمیزنیم و در چنین حالتی فیلمی دیگر را جایگزین آن میکنیم. من یک مطلبی در مورد تبلیغات نوشته بودم که یادم میآید دو، سه تهیهکننده تماس گرفتند و گفتند که آنچه شما به عنوان تجربهتان در مورد تبلیغات و عرضه موفق فیلم نوشتهاید را ما مو به مو اجرا کردهایم؛ بنابراین طبیعی است که چنین افرادی موفق باشند چون پیگیر اثری هستند که ساختهاند و آن را بعد از تولید، به امان خدا رها نکردهاند.
فیلمسازان جوان عنوان میکنند که بعضاً تعدد فیلمها باعث شده که در حق یکسری از فیلمها اجحاف شود، آیا برای حل این مشکل امکان کم شدن تعداد فیلمها و افزایش سالنها وجود ندارد؟
زمانی که سینمای هنر و تجربه شروع به کار کرد، تقریباً یک انتظار 12،13 سالهای از فیلمهای تجربی برای اکران در این بخش ایجاد شد. البته ما تلاش کردیم که به فیلمهایی که خیلی قدیمیتر هستند، کمتر توجه کنیم مگر اینکه یک فیلمی واقعاً بتواند جریانسازی کند، بنابراین به همین علت هنوز هم بخشی از فیلمهایی که در بخش هنر و تجربه اکران میشود، مربوط به گذشته هستند. ما در شروع کار چارهای جز این نداشتیم که نسبت به این صف تشکیل شده برای اکران فیلمها در این بخش، یک مقدار توجه عمومیتری داشته باشیم تا این صف از اینی که هست، طولانیتر نشود. ما در بهمن ماه سال 93 با فیلمهای متعدد جدیدی مواجه شدیم که همه آنها در بخش هنر و تجربه قرار میگرفتند؛ پس ناچاراً به خصوص در بخش سینمایی، سه چهارم درخواستها را کنار میگذاشتیم چون آن فیلمها یا به حوزههای مختلف دیگری مثل کودک یا دفاع مقدس مربوط میشدند و یا فیلمهای خوبی بودند اما آن مشخصههایی که ما برای هنر و تجربه قائل بودیم را نداشتند. ملاک اول ما برای پذیرفتن فیلمها قبل از کیفیت آن آثار، این است که فیلم حتماً در حوزه هنر و تجربه قرار داشته باشد. طی دو سال گذشته، در اکثر موارد ما و مخاطبان فیلمهای بخش هنر و تجربه در مورد مرتبط بودن فیلمهای اکران شده به حوزه هنر و تجربه، متفقالقول بودهایم و تعداد کسانی که انتقاد کردند یک فیلم به بخش هنر و تجربه مربوط نیست، واقعاً ناچیز بود. بیشتر انتقادات به جلسات اول ما بر میگشت که ما در آن زمان فیلمها را با دید بازتری انتخاب میکردیم چون اصلاً فکر نمیکردیم که این حجم از فیلم وجود داشته باشد. ما بخش هنر و تجربه را از دهه دوم مهرماه دو سال پیش آغاز کردیم و 5،6 ماه در حال امضای قرارداد با سینماها، انتخاب فیلم، برنامه اکران، تبلیغات، طراحی سیاستها، پیگیری اپلیکیشن و... بودیم. بنابراین ما میبایست در آن زمان همه چیز را برای اکران آماده کنیم تا با شروع اکران فیلمهای حوزه هنر و تجربه مشکل خاصی پیش نیاید. تماشای فیلمهای ارائه شده به بخش هنر و تجربه همیشه وقت زیادی میگیرد چون همچنان هم هر هفته تعداد زیادی فیلم به دست ما میرسد. بنابراین در چنین شرایطی ما میبایست سیاستهایی تبیین کنیم تا صف اکران بیش از این طولانی نشود. تیمی که تحت عنوان شورای سیاستگذاری هنر و تجربه کار میکند، به همه مسائل توجه دارد و همیشه در کنار کارهای جاری، تفکرات و برنامههای جدیدی هم اجرا میکند. ما اخیراً بنابر سبک شدن وزن آثار ارسالی به حوزه هنر و تجربه، سعی میکنیم شرایط را برای بیشتر روی پرده ماندن و دیده شدن بهتر فیلمها مهیا کنیم. طبیعی بود که اگر میخواستیم این کار را از اولین روزهای بخش هنر و تجربه انجام دهیم، همین عزیزانی که امروز منتقد تعدد فیلمها هستند، آن زمان انتقاد میکردند که چرا برخی از فیلمهای خوب را در این بخش اکران نکردهاید. شما اگر امروز به ترکیب نمایشیمان در همه نوع فیلمهای سینمایی، کوتاه و مستند در بخش هنر و تجربه توجه کنید، میبینید که فیلمهای روی پرده ترکیبی از فیلمهای تولید شده در چند سال گذشته و فیلمهای جدیدی بوده که اخیراً در جشنوارههای مختلف به نمایش درآمدهاند؛ یعنی ما هم از فیلمهای در صف اکران انتخاب کردیم و هم از فیلمهای جدید. البته در برخی اوقات هم ما بنابر موقعیتها و دلایلی خاص، فیلمی را که فقط مناسب آن زمان بود، به روی پرده میبردیم؛ مثلاً اگر یک کارگردان فوت شده بود، بنابر یادبود و نکوداشت خاطره آن عزیز، فیلمی تجربی از او را در بخش هنر و تجربه اکران میکردیم. ما در شورای سیاستگذاری سینمای هنر و تجربه، با اکثریت تولیدکنندگان آثار رابطه بسیار خوبی داریم ولی خوشبختانه بین ما و هیچکدام ار آنها تبادل سهام و ارتباط مالی دیگری وجود ندارد تا این حرف و حدیث پیش نیاید که چرا یک فیلم زودتر و دیگری با تأخیر اکران میشود. آنچه که باعث اولویتبندی اکران فیلمهای حوزه هنر و تجربه میشود، فقط همان مجموعه شرایطی است که خدمتتان عرض کردم. در شورا همیشه یک بحث جدی در مورد فیلمها صورت میگیرد که این بحث باعث میشود تا همه زوایا برای انتخاب فیلمهای روی پرده در نظر گرفته شود. بنابراین تمام تلاش شورای سیاستگذاری هنر و تجربه این است که شرایطی رخ دهد تا تمام حقوق تهیهکنندگان آثار محترم شمرده شود. آقای صانعیمقدم شما گفتید که حوزه هنر و تجربه در بخشهای توزیع و پخش فیلمها، حامی تهیهکنندگان میشود اما من اخیراً با چند فیلمساز صحبت کردم که میگفتند حتی هزینه نشست و تبلیغات را خودشان متحمل شده و مهمانها را هم خود فیلمسازها دعوت میکنند؛ در واقع فیلمسازها معتقد بودند که تاکنون هیچ نوع حمایتی از طرف شورای هنر و تجربه صورت نگرفته و حتی پس از اکران 45 روزه، فیلمشان دیگر به امان خدا رها شده است. تاکنون چه تعداد از فیلمهای اکران شده در حوزه هنر و تجربه به این وضعیت درآمدهاند؟
ما رقم 40 تا 60 ملیون تومان را برای کمک هزینه فیلمهای سینمایی و رقمی پایینتر را برای فیلمهای دیگر در نظر گرفتهایم. الآن شما یک حساب سر انگشتی بکنید تا ببینید که این تعداد سفر هواپیمایی که انجام میشود، چه هزینهای را در بر میگیرد؛ در صورتیکه این هزینه اصلاً در پیشبینیهای ما قرار نداشته و آقای علمالهدی زحمت آن را کشیدهاند. علاوهبر آن، ممکن است هزینههای اپلیکیشن، اطلاعات، خبر، گزارش و... را هم سرشکن کرده باشند که در این زمینه باید از مسئولان اجرایی سؤال کنید چون من در شورای سیاستگذاری حضور دارم. در حال حاضر حوزه هنر و تجربه با محدودیتهای مالی رو به روست و تلاش میکند که به استقلال برسد تا بتواند امکانات مالیاش را بگیرد. البته تا آنجایی که من اطلاع دارم، بعضی از این فیلمها دچار طلب از هنر و تجربه هستند که طلبشان دیر یا زود پرداخت خواهد شد اما بعید میدانم که هیچ کمکی به برخی از فیلمها نشده باشد. من نمیدانم که چرا این دوستان در گفتوگوهایی که با مدیران هنر و تجربه دارند، به موضوع عدم حمایتشان از طرف این حوزه اشاره نکردهاند. من همیشه از هنرمندانی استقبال میکنم که شب و روز سراغم را میگیرند وجویای مسائل هستند ومشکلات خود را مطرح میکنند، چون شما وقتی اثری را تولید میکنید، باید برای به سر انجام رساندن آن، تلاش کنید و از دیگران کمک بگیرید؛ بنابراین من از افرادی که مدام به سراغم آمده و از من کمک میخواهند، خوشم میآید و با آنها به بهترین نحو ممکن برخورد میکنم. برای من مهم است که ببینم تولیدکنندگان چقدر پای کارشان میایستند و تا چقدر برای دیده شدن فیلمشان تلاش میکنند. من و آقای علمالهدی همیشه معتقدیم که درست عرضه شدن یک اثر میتواند به اندازه تولید خوب آن حائز اهمیت باشد. متأسفانه همانطور که گفتم یکی از مشکلات اکثر تهیهکنندگان ما این است که فیلم را تولید میکنند و پس از آن دیگر کارشان را تمام شده میدانند و اصلاً برایشان مهم نیست که چه اتفاقات خوبی ممکن است با پیگیریهای بیشتر برای فیلمشان رخ دهد. بنابراین من از شما میخواهم که از این فیلمسازها بپرسید که شما فارغ از آن مبلغ چند میلیون تومانی حوزه هنر و تجربه، خودتان چه تلاشی برای تبلیغات و موفقتر شدن فیلمتان انجام دادهاید؟ چون من انتظار دارم که خود این افراد هم پیگیر آن چه که وظیفه هنر و تجربه میدانند، باشند و خودشان هم برایش تلاش کنند. همه سازمانها یک سری اقدام عام انجام میدهند و اقدام خاص را باید کسی انجام دهد که صاحب اثر است و میخواهد فیلمش به موفقیت ویژهای برسد. شما از طرف سازمان سینمایی با این درخواست مواجه شدید که علاوهبر بخش توزیع و پخش محصولات سینمایی، به بخش تولید هم ورود پیدا کنید، میخواهم بدانم که چرا این پیشنهاد را نپذیرفتید؟
ببینید ما واقعاً میتوانستیم به این حوزه هم وارد شویم اما وارد شدن ما به حوزه تولید با فعالیت مراکز و سازمانهایی که در آن حوزه کار میکنند، تداخل پیدا میکرد و این قضیه میتوانست دردسر ایجاد کند. بنابراین ما خواستیم برای اولین بار به جای آنکه از بخش تولید سینمایی حمایت کنیم، صرفاً به حمایت از اکران و توزیع این آثار بپردازیم. به نظر من این یک موفقیت است که ما بدون اینکه قرار باشد سوبسیدی به سالنهای سینما بدهیم، از امکانات آن سینماها برای فیلمهای حوزه هنر و تجربه استفاده میکنیم. شما اگر الآن مجموع نقد و بررسیهایی که توسط فیلمسازان مختلف در مورد حوزه هنر و تجربه میشود را بررسی کنید، میبینید که میزان انتقاد آنها از این حوزه به مراتب پایینتر از میزان رضایت آنهاست و حتی میزان نقدی که به گروه هنر و تجربه میکنند نسبت به انتقادات به سینمای تجاری نیز بسیار کمتر است. البته گروه هنر و تجربه مشکلاتی هم دارد اما همه این موارد نشان میدهد که این حوزه تاکنون در مسیر عملکرد خود موفق بوده است. در حال حاضر وضعیت هنر و تجربه در جشنواره فیلم فجر به دغدغه بسیاری از فیلم اولیها و کارگردانهای جوان کشورمان تبدیل شده و حتی چندی پیش در جشن خانه سینما هم نسبت به این مسئله اعتراضی صورت گرفت. سرنوشت هنر و تجربه در جشنواره فجر سال جاری چه خواهد شد؟
ببینید همه ما در دوره عجیب و غریبی که سعی کردند خانه سینما را تعطیل کنند، تلاش کردیم که خانه سینما باز بماند و به فعالیتش ادامه بدهد. من خودم در انجمن تهیهکنندگان سینمای مستند هر هفته مجوز یک فیلم را در سینما آزادی و خانه هنرمندان میگرفتم تا به دوستانی که در سازمان سینمایی قصد تخریب و بستن خانه سینما را داشتند، بگویم که اتفاقاً انجمن تهیهکنندگان هر هفته در خانه سینما نمایش دارد و مجوزش را هم از خود شمایی میگیرد که میگویید این خانه بسته است. بنابراین انتظار ما از همه این دوستانمان که به حوزه مسئولیت در خانه سینما رسیدهاند این است که چون در جشن خانه سینما فیلمی به نمایش گذاشته نمیشود و فقط یک جلسه داوری دارد، بنابراین به پروانه نمایش توجه نکنند.
اگر خاطرتان باشد همان موقعی که جشن خانه سینما راه افتاد، چندان به پروانه ساخت و پروانه نمایش توجه نمیشد. بنابراین چون قرار نیست این فیلمها را در جایی نمایش بدهیم، ما انتظار داریم که مانند همان دورههای ابتدایی این جشن، به پروانه نمایش توجه نشود. در ابتدای به وجود آمدن گروه هنر و تجربه، اهالی بسیار زیادی از خانه سینما از این حوزه حمایت کردند که حمایتهای آنها در جای خودش محفوظ است، ولی این انتظار وجود دارد که آنها از دولتی که از هنر و تجربه حمایت میکند، عقبتر حرکت نکنند و آنقدر بحث پروانه نمایش و مباحث اینچنینی برایشان مطرح نباشد، چون این صحبتها برای خود خانه سینما خوب نیست. سال گذشته من و آقای علمالهدی خدمت دوستان خانه سینما رسیدیم و با همین دستاندرکارانی که الآن در آنجا مسئولیت دارند، معضل پروانه نمایش را مطرح کردیم و خوشبختانه جواب خوب و مساعدی به ما داده شد. آن موقع آقای تبریزی در کانون کارگردانها حمایت بسیار خوبی از ما به عمل آورد و ما با برخورد بسیار خوبی روبرو شدیم. اما امسال من درگیر جشنواره سلامت بودم که بسیاری از دوستانم در خانه سینما به مانند سال گذشته عمل نکردند و رفتارشان ما را آزار داد. من انتظار داشتم که مثل پارسال که از من هم دعوت کردند و توضیحاتم در آنجا به رفع سوءتفاهمها کمک کرد، امسال هم چنین برخوردی را انجام میدادند. در مورد آنچه که در جشن خانه سینما رخ میدهد، هماهنگیهایی با گروه هنر و تجربه رخ داده است، یعنی بینمان همنگاهی و همراستایی وجود دارد. ابتدا قرار بود ما جشنواره مستقل هنر و تجربه را برگزار کنیم که البته در این مورد هم مثل مسئله ورودمان به بخش تولید، تا مدتها نظر شورای سیاست گذاری مثبت نبود تا اینکه بنابر اصرار آقای ایوبی، قرار شد جشنواره به صورت مستقل برگزار شود. بعد از آن آقای میرکریمی در جشنواره بینالمللی و آقای حیدری در جشنواره ملی، گفتند که بهتر است این جشنواره مستقل نباشد. از طرفی دوستان فیلمساز گروه هنر و تجربه هم ضمن آنکه طرفدار یک جشنواره مستقل بودند، دوست داشتند از جشنواره فیلم فجر جدا نشوند. بنابراین ما یک شرایط ترکیبی را در نظر گرفتیم که طی آن، قرار است همزمان با جشنواره فیلم فجر، یک برنامه تکمیلی و متفاوت نسبت به این جشنواره، در شهر رشت هم برگزار شود که جزئیات آن را دبیر جشنواره فیلم فجر و آقای علمالهدی اطلاعرسانی خواهند کرد. با توجه به اینکه اخیراً یک همگرایی در بخش مستند، هنر و تجربه، فیلمهای اول و فیلمهای تجاری به وجود آمده و همه به یک چشم دیده میشوند، گروه سیاستگذاران هنر و تجربه موافقت خود را با این برنامه ترکیبی اعلام کرده است. الآن جشنواره فیلم فجر بیش از گذشته فقط بر روی بخش اصلی خود متمرکز شده است. البته در مورد فیلمهای مستند این استدلال وجود دارد که جشنواره سینما حقیقت در کنار جشنواره فیلم فجر وجود دارد و مرتب برگزار میشود؛ اما مورد فیلمهای اول که از ابتدا به منظور رشد و توجه به فیلمسازان اول به جشنواره فیلم فجر اضافه شده بود، الآن این شرایط به وجود آمده که همان فیلمهایی برنده جوایز بخش نگاه نو میشوند که در بخش اصلی جشنواره هم به سیمرغ میرسند؛ در واقع این اتفاقات نشان میدهد که بخش نگاه نو از هدف اصلی خود دور شده است. علاوهبر آن طی سالهای اخیر خیلی از فیلمهایی که ما آنها را به عنوان فیلمهای حوزه هنر و تجربه میشناسیم، در بخش اصلی جشنواره فیلم فجر شرکت کردهاند که ما برای پوششدادن این اتفاقات، جشنواره رشت را افتتاح خواهیم کرد تا فیلمهای بخش هنر و تجربه در آنجا به نمایش گذاشته شوند و اگر لازم باشد از آن آثار، فیلمی در بخش انتخابی جشنواره فجر حضور پیدا کند نیز فرصت حضور خواهد داشت. شما با نگرانی فیلمسازها در مورد تفکیکشدن و دور شدن گروه هنر و تجربه از فضای اصلی خودش، موافق نیستید؟
آنچه که در جشن خانه سینما اتفاق افتاد، مورد علاقه شورای سیاستگذاری هنر و تجربه نبود. به همین دلیل ما با سازمان سینمایی و اداره کل ارزشیابی نظارت وارد مذاکراتی جدی شدیم. حرف ما این بود که حالا که جشن خانه سینما پروانه نمایش سینمایی میخواهد، ما همین فیلمها را وارد پروانه نمایش کنیم. بنابراین ما اصلاً از فضای اصلی هنر و تجربه دور نشدهایم بلکه ما آنچه سیاست و فکر خانه سینما بوده را به مطالبه خودمان تبدیل کردهایم که اگر این مطالبه انجام شود، خواستههای فیلمسازان بخش هنر و تجربه حتی بهتر تأمین خواهد شد. در نامه شکوهآمیز گروه هنر و تجربه، امضای بسیاری از دوستان فیلمساز این حوزه وجود داشت. البته من انتظار داشتم که دوستانمان در خانه سینما، امسال هم مثل دوره گذشته جشن خانه سینما، از ما برای مذاکره دعوت کنند تا مشکلات برطرف شده و حق فیلمسازان گروه هنر و تجربه بهتر ادا شود؛ گرچه من چنین گفتوگوهایی را به صورت غیر رسمی با این دوستان داشتم. ما به هیچ وجه از وضعیتمان دور نشدهایم و اگر قرار باشد در جشنواره فیلم فجر هم حضور داشته باشیم، لازم است که با برگزارکنندگان آن یک تعامل مستقیم داشته باشیم. به عقیده من تمام گفتوگوهایی که ما تاکنون با جشنواره فیلم فجر و یا جشن خانه سینما داشتهایم، هرگز بر مبنای چشمپوشی از خواستههای گروه تازه شکل گرفته هنر و تجربه نبوده است. البته ممکن است ما یک سری برنامهها و سیاستهایمان را تغییر داده باشیم که چنین تغییراتی، ضرورت هر سازمانی است و باید توجه کرد که فقط با بازنگری یک سری برنامهها، سیاست ما عدول نخواهد کرد. یادمان باشد که هر تغییری به معنای عقب نشستن از مواضع نیست و هر سازمانی برای پیشرفت خودش به روشهای تکاملی احتیاج دارد. فیلمسازهای حوزه هنر و تجربه همه با ذات وجود این بخش در سینما موافقند و ایرادشان فقط بر این است که حوزه هنر و تجربه قدری با سیاست ابتدایی خود که فقط فیلمهای تجربی را به روی پرده میبرد، فاصله گرفته است. مثلاً پرسش یکی از دوستان فیلمساز این بود که چرا فیلمهای آقای اصغر فرهادی یا فیلم "ساکن طبقه وسط" آقای شهاب حسینی که پیشتر در بخش سینمای تجاری به روی پرده رفته و فروش قابلتوجهی داشتهاند، باید با تأخیر چند ساله در حوزه هنر و تجربه هم اکران شوند؟
در مورد اکران این فیلمها ممکن است حرفهای ضد و نقیضی با توجه به نگاههای متفاوت سینماگران زده شود اما باید توجه کرد که ما این فیلمها را خیلی کوتاه اکران کردهایم و فقط خواستهایم آدرس بدهیم که این فیلمهای تجربی در سالهای اخیر اکران شده و مورد توجه قرار گرفتهاند. پرسش من این است که آیا این فیلمها ویژگیهای یک فیلم هنری و تجربی را دارند یا خیر؟ در واقع این فیلمها تجربی هستند ولی احتمالاً تهیهکنندگان و کارگردانهای آنها، به دلیل مواجه شدن با امکان اکران گسترده در بخش سینمای تجاری، آنها را در آن بخش به روی پرده بردهاند. بنابراین ما با چنین کاری میخواستیم آدرسدهی کنیم که این فیلمها در حوزه گروه هنر و تجربه هستند. البته در مورد این بحثها در شورای سیاستگذاری هنر و تجربه، دیدگاههای متفاوتی ارائه میشود؛ گرچه ما هر بحثی که وجود داشته باشد، هم با خودمان به شدت نقادانه برخورد میکنیم و هم بازخورد و نتیجه آن سیاست را مورد بررسی قرار میدهیم که آیا ما را به نتیجهای که خواستهایم، رسانده است یا خیر.
و سخن آخر؟
من یک رابطه بسیار عمیقی با همه بدنه سینما در همه صنوف دارم و از این موقعیت برای پیشرفت گروه هنر و تجربه استفاده میکنم. ما در شورای سیاستگذاری از نقدی که بتواند به ما راهکار بدهد، بیشتر از تعریف و تمجید استقبال میکنیم. من در سال 64 با همین نقد و بررسیها و نشست و گفتوگوهای سینماگران، ساختار سینمای جوان را در 50 دفتر ساختم. الآن به نظرم خلأ چنین جلسات نقد و بررسی وجود دارد که من پیشنهاد آن را به تمام اهالی سینما ارائه خواهم داد. امیدوارم انعکاس این صحبتهایمان کمک کند تا دوستان سینمایی متوجه شوند که ما از مواضعمان عقب نکشیدهایم اما به تغییر خلاقانه توجه میکنیم و تغییر را هرگز به عنوان عقبنشینی تلقی نمیکنیم. امیدوارم که این نقد و بررسیهای سازنده، ما را به آنچه که به نفع سینمای ملی و سینمای هنر و تجربه است، برساند.
سمیرا افتخاری