سرویس تجسمی هنرآنلاین: چند روزی است نگارخانه مهرآوا در موزه موسیقی علاوه بر آثار چشمنوازی که بر دیوارهای خود دارد، شما را دعوت میکند که بر نقاشیهای روی دیوار، دستی بکشید تا علاوه بر لذت بصری از لذت شنوایی نیز برخوردار شوید.
در این نگارخانه نمایشگاه ˝نقاشیهای آهنگین˝ با آثاری از پژمان تدین، هنرمند مقیم ایتالیا برپاست، نمایشگاهی که در هفته گذشته علاقمندان بسیاری را به خود جلب کرد و طی این هفته کارگاه آموزشی نیز از سوی این هنرمند برای برخی از علاقمندان برپا شد. در هوای تهران که بوی پاییز گرفته به کارگاه آموزشی این هنرمند سر زدیم تا ببینیم که چگونه یک تابلوی نقاشی میتواند حس جاری درون خود را به گوش مخاطب برساند.
در نگارخانه مهرآوا از میان تابلو - موسیقیها که عبور میکنی همهمهای فضا را در مینوردد. در زیرینترین مکان نگارخانه، میزی به شکل ال (L) چیده شده که غرق در دوات، رنگ و قلمو است و هر هنرجویی بالای سر بومی چوبی ایستاده و مشغول کار است.
پژمان تدین که مقیم ایتالیاست و برای اولین بار نقاشی - موسیقیهای خود را برای ثبت به ایران آورده به عنوان برگزارکننده ورکشاپ، میان هنرجویان میچرخد و با آنها گپ و گفت میکند تا آثارشان را قوام ببخشند و ایرادهایش را بر طرف کنند.
این آثار به دلیل این که نمادی از آلات و ادوات موسیقی هستند بر زمینهای چوبی نقش میگیرند. در هر اثر تصویری از نوازندگان و موسیقیدانان و یا سازهایی که نماد تاریخ موسیقی هستند با تکنیک چاپ دستی میدرخشد و در لابهلای آنها این رنگها هستند که توسط هنرجویان ترکیب میشوند و فضا میسازند تا فضایی که به مفهوم کلی اثری که میخواهد شکلی از آلات موسیقی داشته باشد، نزدیک شود.
تدین درباره استفاده از رنگها، در ایجاد کمپوزسیون و ترکیببندی و در ایجاد بافتهای نقش بسته بر هر اثر به هنرجویان مشاوره میدهد و در نهایت آنها را مختار میگذارد تا خودشان انتخاب کنند. او دائم این جمله را بر زبان میآورد: "هر جور که خودتان دوست دارید. اما من فکر میکنم اینگونه بهتر است."
لطفا به نقاشیهای روی دیوار دست بزنید
تدین درباره نحوه کار در کارگاهی که در نگارخانه مهرآوا برگزار کرده، گفت: اینها آثاری هستند که در اصل درباره، رابطه موسیقی و نقاشی حرف میزنند. اینها را اگر در نگاه اول ببینید نقاشی هستند ولی ما همانطور که میبینید؛ خرکهایی را روی این تابلوها نصب میکنیم و سیم کار میگذاریم. سیمهایی که روی این آثار میافتد یک رابطهای با مضمون نقاشی دارند؛ مثلا در مورد اتفاقهایی است که برای نوازندهها افتاده است. در صورت کلی ما با این آثار درباره نوازندگی و موسیقی صحبت میکنیم.
او ادامه داد: هر تابلویی که خلق شده قابل کوک شدن است. مثلا ما آمدهایم سیمهای سنتور را بر روی این تابلوها قرار دادیم و اگر این تابلو را کوک کنیم بیننده زمانی که دستی روی این تابلوها میکشد یک صدایی تولید میشود که رابطهای با مفهوم تابلوی نقاشی دارد. این کاری است که در هیچ جایی دنیا صورت نگرفته است و هیچکس نقاشی صدادار خلق نکرده است. این موضوع در مجسمهسازی بوده ولی به صورت دو بعدی و روی دیوار نبوده است. در این نمایشگاهی که برپاست از بیننده درخواست میشود که به تابلوها دست بزند تا آنها را از این کار منع کنند.
نقاشیهایی که از دل این کارگاه بیرون میآید وجه سمبولیک دارند و از این منظر در دایره نقاشی سمبولیک میگنجد. تدین معتقد است: اینها سمبلهایی از تاریخ موسیقی ایران هستند که در این آثار میبینیم.
این هنرمند مقیم ایتالیا در مورد نحوه کار در ورکشاپ توضیح داد: در ابتدای کارگاه جلسه بحثی میان من و هنرجویان اتفاق میافتد و در آن جا بر سر موضوعاتی به توافق میرسیم.
او بالای سر تابلوی یکی از هنرجویان میایستد و میگوید: مثلا این تصویر سمبلی است از موزیسینهای دوره قاجار. در آن دوره نتنویسی وجود نداشته و موسیقیدانان آن دوره صرفا میآمدند و در یک سری جداول در مورد فواصل موسیقیهایشان مینوشتند و صحبت میکردند. ما آنها را به صورت یک کلاژ یا چاپ در میآوریم و بر اساس مضمون هر تابلو، همان فواصل مورد نظر را بر روی سیمها نشان میدهیم. مثلا این تابلو دارد درباره سیصدسال پیش حرف میزند با درج این نوشته به صورت عملی نشان میدهیم که چه اتفاقی دارد در تابلو میافتد.
او این گستره را وابسته به فضای انتخاب شده از سوی هنرمند میداند که میتواند به شدت مینیمال و یا به شدت انتزاعی باشد. تدین توضیح داد: مثلا اثری انتزاعی است و فضای موسیقی هم در آن انتزاعیتر میشود به صورتی که سیم که روی اثر میافتد حس نقاشی را منتقل میکند.
او درباره نحوه کارش گفت: هرکسی بر اساس ذهن خودش کار میکند و مثلا در اثری که پیچیدگی ندارد در نتیجه موسیقی که روی آن هست موسیقی آرامش بخشتری است.
او به رابطه اشکال چاپ شده در هر نقاشی و رابطهاش با مفهوم اثر و نوع موسیقیها اشاره کرد و گفت: تصاویر چاپ شده در یک رابطه با کل اثر قرار دارند. اگر موسیقی قدیمیتر باشد و سازها برای دوره قاجار نباشند و قدیمیتر یا بومی باشند هم رنگها و هم چاپ و سیمکشیها تغییر میکند.
او به هنرجویانش آموزش میدهد که چگونه چاپ را انجام بدهند؛ چاپ معمولی کاغذ که به صورت برعکس بر روی آثار چسبانده میشود. نوبت آن میرسد که هنرجویان اطراف تابلوها را با رنگ بپوشانند تا کارها برای جاگذاری سیمها آماده شود.
جای خالی کارگاههای عملی در ایران
تدین به نحوه آموزش هنر در ایران انتقاد دارد و جای خالی اینگونه کارگاهها را در فضای هنری ایران خالی میبیند. او گفت: من همیشه به شکل تئوری آموزش دیدهام و همیشه اساتید از این که بیایند فن را به ما یاد بدهند امتناع میکردند و اگر هم یاد میدادند هیچگاه آن رموز کار را در اختیار هنرجو نمیگذاشتند و این برای من عقده شده بود.
تدین معتقد است: این تکنیکهایی که دارم به بچهها آموزش میدهم، تکنیکهایی است که هیچکس نمیداند. من به راحتی به آنها آموزش دادم. یعنی تمام آن چه در طی این همه سال آموختهام و تجربه کردهام را در دو جلسه به هرجویان آموزش دادم. خوشحال میشوم اگر تکنیکی که من دارم را همه بدانند و روی آن کار کنند. این اخلاق را من از اروپاییها یاد گرفتم که اگر چیزی را بلد هستند به راحتی یاد میدهند و از این نمیترسند که شاگردانشان از آنها جلوتر بزنند.
نوبت به جایگذاری سیمها که میرسد تدین سیم چینی به دست میگیرد و رشتههای سیم را از دو سمت با فاصلهای حدود ده تا هشت سانت اضافهتر از هر سو میبرد. او آنها را از میان خرکهای جامانده روی هر اثر عبور میدهد و با یک اهرم سیمها را کوک میکند و با دستی که روی آنها میکشد صدایشان را در میآورد و اولین تابلو برای نمایش آمده میشود.
از کارگاه بیرون میزنم تا در فضای گالری تجربه شنیدن یک تابلو نقاشی را تجربه کنم، بدون هراس از اینکه کسی گوش زد کند که لطفا به تابلوها دست نزنید.
علیرضا بخشی استوار