سرویس تئاتر هنرآنلاین: گاهی تنظیم و آدابته کردن نمایشنامه به قدری با دخل و تصرف و حذف انجام میشود که متن حاصله نه شاخصههای تعیینکننده نمایشنامه اصلی را دارد و نه فرم جدیدی است که مقبولیت کامل پیدا کند. در این رابطه آنچه نوشته و اجرا میشود ، از لحاظ متن و اجرا یک اثر بینابینی از کار در میآید.
"آنتوان چخوف" دو ورسیون از نمایش "ایوانف" دارد که هر دو چهار پردهایاند و پرسوناژهای یکسان دارند، اما یکی از آنها کمدی و دیگری درام است. در رابطه با این موضوع باید به نسخه "درام گونه" این نمایش اشاره نمود که مبنای شکلگیری نمایش "ایوانف" با تنظیم، تغییر و آدابته کردن "امیر رضا کوهستانی" بوده است. این نمایش ظاهرأ آدابته شده که تفاوت زیادی با نمایشنامه اصلی "چخوف" دارد، هم اکنون در سالن "ناظرزاده کرمانی" از مجموعه سالنهای تماشاخانه ایرانشهر اجرا میشود.
در این نمایش بسیاری از شاخصههای نمایش اصلی نادیده گرفته شده و در کل بسیار ساده از کار درآمده است. در مقایسه با اثر "چخوف"، باید گفت که دیالوگهایی حذف شدهاند، دیالوگهایی کوتاهتر و برخی هم اساسأ با مضمون کلی، اما با بیان و نثر امیر رضا کوهستانی به صورت خلاصه شدهای و صرفأ برای حفظ نسبی خط کلی مضامین نمایشنامه، بکار گرفته شدهاند؛ بسیاری از جملات و عبارات تعیینکننده، شاخص و مؤثر در شخصیتپردازی و نیز نمایشی شدن اجرا حذف شدهاند. میتوان به صورت راندم به چند تا از این جملات و عبارات نمایشنامه اصلی "ایوانف"، اثر "آنتوان چخوف" اشاره نمود: "آنقدر عصبی و تحریکپذیر و خشن و ناچیز شدهام که خودم را هم نمیشناسم" (مجموعه آثار چخوف، جلد چهارم، ترجمه سروش استپانیان، پرده اول ، صحنه سوم، صفحه 484)، "خلاصه آن که من دیوانهوار عاشقش بودم و قسم خورده بودم که تا عمر دارم دوستش بدارم، اما حالا ... پنج سال میگذرد و او هنوز هم دوستم دارد، ولی من .." (همان کتاب، صفحه 485 )،"من که کت مخملی میپوشم و نوکری دارم که لباسهایم را تنم میکند، به عقیده او رذل و بردهدار هستم. آنقدر شرافتمند است که از زور شرافت نزدیک است بترکد. من حتی ازش میترسم." (همان کتاب، پرده دوم، صحنه چهارم، صفحه 512)، "مرد روحیه خود را باخت و تکیهگاهش را از دست داد و زن قوی و زنده دل، سررسید و دست یاری به سوی او دراز کرد... این حرفها فقط در ُرمانها قشنگ و شبیه حقیقت است، ولی زندگی ..." (همان کتاب، پرده سوم، صحنه هفتم ، صفحه 543) ، " با سری سنگین و روحی ناتوان،خسته و شکسته ، بی عشق وایمان و هدف،مثل سایه بین مردم ُول می گردم ونمی دانم که هستم،حالادیگربه نظرم می رسدکه عشق مزخرف است و.." (همان کتاب،پرده چهارم،صحنه دهم،صفحه 568) و ....
دهها جمله مشابه دیگر در دیالوگهای پرسوناژ "ایوانف" و دیگران وجود دارد که علاوه بر داشتههائی در مورد نوع نگرش، روحیات و شیوه زندگیشان، حاوی دادههائی درباره اوضاع و شرایط اجتماعی روسیه است و همه آنها در "فضاسازی"، "ریتم و ضرباهنگ " پیشُبرد حوادث و ُ کنشزائی نمایشنامه و مخصوصأ در شخصیتپردازی پرسوناژها دخیلاند، با وجود این، جملگی حذف شدهاند. ضمنأ در نمایشنامه اصلی که توسط "چخوف" نوشته شده، فقط حوادث پرده اول در باغ رُخ میدهند و در همان صحنه هم نمای ساختمان دیده میشود و از میان پنجره و پشت پنجره پرسوناژها دیالوگ دارند. در پرده دوم، حوادث در سالن پذیرائی خانه " ُلبدُف "، در پرده سوم همه چیز در اتاق کار " ایوانف" و در پرده چهارم حوادث در یکی از اتاقهای پذیرائی خانه " ُلبُدف" حادث میشوند. در حالی که در این اجرا نصف نمایش در حیاط، روی یک کاناپه و به صورت گفتوگو و نصف دیگر روی یک تختخواب و کنار آن اجرا میشود. مضافأ این که در پایان نمایشنامه "چخوف"، "ایوانف" با اسلحهای به خود شلیک و عملا خودکشی میکند، اما در اجرای نمایش "ایوانف" با تنظیم و آدابته کردن امیررضا کوهستانی، پرسوناژ " ایوانف" با حالتی غمگین و مأیوس در تختخواب میماند.
اگر اعتقاد بر این باشد که با تغییر خیلی زیاد نمایشنامه نویسندهای بزرگ، اساسا داشتههای محتوائی و غایت نهائیاش آسیب میبیند (که البته جز این هم نیست)، در آن صورت باید پذیرفت که در اجرای نمایش "ایوانف" با آدابته کردن و نیز کارگردانی امیررضا کوهستانی حداقل پنجاه در صد از دادهها و شاخصهها و ویژگیهای نمایشنامه "چخوف" حذف شده است؛ با وجود این، به علت آن که نمایشنامه "چخوف" بسیار ساختارمند و هوشمندانه است و مخصوصا با دو رویکرد قیاسی و استقرائی نوشته شده و در آن نگره استقرائی هم محوریت بیشتری دارد، دقیقأ بسیاری از خصوصیات باطنی پرسوناژها در دیالوگها و رفتارشان با توجه به جزئیات آنها انعکاس یافته است، لذا همین متنی هم که روی صحنه اجرا میشود، تا حدی برمخاطب تأثیر میگذارد، اما باید یادآور شد که کارگردانی نمایش ضعیف است، زیرا میزانسنها و نوع حضور، حرکت و حالت پرسوناژها (به جز ایوانف) الزامأ باید با تحرک بیشتری همراه میبود تا در قیاس با "تنبل وارگی"، "نومیدی" و "به خود ماندگی" ایوانف ، حالت "کنتراست" پیدا میکرد و طی روند نمایش، بیحرکتی و بیکنشی "ایوانف" برای تماشاگران برجستهتر و شدیدتر جلوه میکرد. اغلب میزانسنها خطی و ثابتاند، یعنی پرسوناژها در یک خط و راستا کنار هم یا روبهروی هم مینشینند و یا با همان وضعیت میایستند و حرف میزنند.
ژانر این ورسیون از دو ورسیون نمایش "ایوانف" اثر "آنتوان چخوف" در اصل "درام " است اما در این اجرا به علت آن که بخش قابل توجهی از دادهها و داشتههای نمایشنامه اصلی حذف و یا تغییر پیدا کردهاند ، پرسوناژها تا حدی "هجو شده" جلوه میکنند و در نتیجه نمایش چیزی بین کمدی و درام است، بیآن که بتواند به شکل کاملی "کمدی درام " باشد.
پرسوناژها از لحاظ چهرهپردازی و طراحی لباس اساسأ روسی به نظر نمیرسند و کاملا ایرانیاند؛ با توجه به آن که پرسوناژها ملیت و اسامی روسی دارند، این خصوصیت نوعی ضعف به شمار میرود.
موضوع "زبان آموزی" ایوانف، به متن اضافه شده و وارد شدن واژگان انگلیسی به متن و اجرا و نیز تصویر نوشتارهای ویدیویی عملا سبب انفصال و چندگانگی ساختاری و اجرایی نمایش شده است و کارکرد نمایشی ندارد. اما بازیگران تاحدی خوبی بازی میکنند. درکل بازی محمد حسین معجونی و نگار جواهریان نسبتأ شاخصتر است.
چراغانی کردن برخی صحنهها به اجرا آسیبزده است، باوجود این نمایش "ایوانف"، اثر "آنتوان چخوف" که با دخل و تصرف، حذف و تغییر توسط امیررضا کوهستانی به روی صحنه رفته است، کلا به خاطر دادهها و داشتههای "حدودأ پنجاه درصدی" که از اثر "چخوف" ارائه میدهد ، هنوز و به طور نسبی دیدنی و تماشائی است.