سرویس تئاتر هنرآنلاین: نمایش "مجلس ضربت زدن" به نویسندگی بهرام بیضائی و کارگردانی محمد رحمانیان چنین غایت و روندی را پی میگیرد. موضوعش در اصل به خود تئاتر مربوط میشود؛ به یک گروه نمایشی میپردازد که نمایشنامهنویسشان به موقع متن را نرسانده و در نتیجه، نمیدانند نمایششان را که موضوعش درباره ضربت خوردن علی ابن ابیطالب (ع) است، چگونه شروع و به پایان برسانند. در این میان یک نویسنده زن پیدا میشود و پس از بحث و جدلهای بسیار، متنی را به آنان میدهد تا آنها صحنه به صحنه تمرین کنند. او در نمایشنامهاش اصرار دارد علی ابن ابیطالب (ع) و ضربت خوردنش عینا و بهطور واقعی نشان داده شود تا دروغی در میان نباشد و عملا همه نمایش هم به حضور عینی قاتل (ابن ملجم) او اختصاص نیابد؛ بازیگرها به تمرین مشغول میشوند و در این میان پرسشهای ساده، اما متناقضی هم مطرح میشوند که برای دنیای نمایش و همزمان برای جامعه ایرانی بسیار اساسی، تفکرزا و قابل ارزیابیاند؛ یعنی در حقیقت بهرام بیضائی پرسشهای بسیار سادهای را که مردم ایران هرگز از خود و دیگران نپرسیدهاند، به گونهای هنرمندانه روی صحنه و در قالب دادههای نمایشی مطرح مینماید: آیا اگر زندگی مقدسین دینی را عملا از طریق نشان دادن "خود واقعیشان" به معرض نمایش نگذاریم، به نفع اشقیاء، بدکاران و ستمگران که در نقطه مقابل آنها قرار گرفتهاند، عمل نکردهایم؟ آیا مثلا برای نمایش دادن ضربت خوردن امیرالمؤمنین باید خود او را نشان ندهیم و در عوض کل نمایش را به "ابن ملجم" و زندگی و عشق او به " قطامه" اختصاص دهیم؟ یعنی باید از طریق "ابن ملجم " به "علی ابن ابیطالب (ع)" برسیم و آیا این ظلم و ستم به امیرالمؤمنین نیست؟ چرا باید کسی را که انسان بوده و در دوران خودش توسط دیگران دیده شده و در کنار آنان زندگی کرده و جنگیده، نشان ندهیم و او را نبینیم و وجود حقیقیاش را به دنیای مجازی بسپاریم.
درام "مجلس ضربت زدن" به نویسندگی بهرام بیضائی و کارگردانی محمد رحمانیان که هم اکنون در سالن اصلی تئاتر شهر اجرا میشود، نمایشی ساختارمند، تحلیلی و دراماتیک است و برای همه پرسشهای مورد نظر پاسخهای خردورزانه دارد. این اجرا عملا مخاطبان را به تفکر وادار میکند و به اندیشهورزی عادت میدهد. ضمنا تأکید دارد که در اجرای چنین نمایشی، واقعی فکرکردن درباره علی ابن ابیطالب (ع) و واقعی پنداشتن او، تنها راه حل قضیه مورد نظر است، چون چنین تفکری موجودیت او را از دنیای مجازی به دنیای حقیقی و واقعی نمایش برمیگرداند.
دیالوگهای نمایش همگی در راستای نشان دادن و "تحلیل نمایشی و صحنهای" موضوعاند: "ما مجبوریم روی صحنه و زیر نور، شخصیت را به وضوح نشان بدهیم"، "چنین شخصیتی را بدون تجسم خودش، چگونه میتوان تفسیر نمود؟"، "کسی که تصویر ندارد، نمایشنامهای هم ندارد"، "با من نیکی را حذف میکنید، بزرگم کردید برای حذفم؟"، "شما من را از من گرفتهاید"، "آنهایی که خود را به من میبندند، کاش آزادم کنند از این بند"، "من به نیکی شما میخندم، اگر مایه حذف شماست"، "عدالت میمیرد و ظلم و مکر میماند" و ...
در پایان نمایش تمرینی روی صحنه - یعنی همان نمایشی که موضوع اصلی متن است- کارگردان "درون متنی و درون نمایشی" به دلیل ترس و واهمهای که از افکار غلط دارد، با نشان ندادن وجود واقعی امیرالمؤمنین و قرار دادن یک صندلی خالی نمادین به جای او، وضربت زدن ابن ملجم به صندلی، نمایشش را به پایان میرساند و عملا صحنه و نمایش از آن "ابن ملجم" میشود و اجرا هم برای تماشاگران حاضر در سالن و در کل کاملأ به "کمدی درام" تبدیل میشود.
محمد رحمانیان به کمک سازههای معینی متناوبا موقعیتهای نمایشی و بازیهای میزانسندهی شده را شکل میدهد و سالن اصلی تئاتر شهر، عملا به یک پلاتو تمرین نمایش در میآید. این اجرا به تناسب موضوعش اجرایی گروهیتر به حساب میآید، چون همواره صحنه نمایش پُر از بازیگر است. او از تمام فضای صحنه استفاده میکند و کاربردی کردن "سازههای صحنهای" که گاهی کارکرد دکور دارد و در جاهایی اساسا نوع شکلدهی به یک "سن" و صحنه مضاعف محسوب میشود و تأکید بر شکلدهی بازیهای گروهی و حتی بهرهگیری از فضای داخل سالن، همگی جزو ابتکارات هنرمندانه اوست. باید اذعان داشت که سبک و سیاق کارگردانیاش بسیار شبیه شیوه کارگردانی خود بهرام بیضائی است. در صحنه پایانی، زن نویسنده که نقشش را مهتاب نصیرپور خیلی خوب و هنرمندانه بازی میکند، از سالن و ساختمان تئاتر شهر بیرون میرود و فیلم این خروج، به صورت تصاویر ویدیوئی که به علت عریض بودن پرده سفید دیواره انتهائی صحنه شباهت زیادی به تصاویر سینمائی دارد، نشان داده میشود، که این هم یکی از ابتکارات هنری و دراماتیک دیگر کارگردان برای فراگیرتر کردن و جامعیتدهی به موضوع و نمایش است. چگونگی میزانسندهی به ترکیب گروهی بازیگران و کارگردان نمایش تمرینی، طوری است که در لحظاتی که رو به تماشاگران نیستند، واقعا شکل واقعی و باورپذیر تمرین نمایش در یک پلاتو را به نمایش میگذارند. با آن که تعداد بازیگران زیاد است، اما محمد رحمانیان هیچ بازیگری را حتی در شکلدهیهای گروهی، به حال خود رها نکرده است و اجرا به خوبی نشان میدهد که او برای همه عوامل و عناصر و صحنههای نمایش طراحیهای خاص و هنرمندانهای داشته است.
بازیگران دیگر هم، از جمله امیر جعفری، اشکان خطیبی، رضا مولائی، سانیا سالاری و سینا رازانی بازیهای مناسب و قابل قبولی دارند. بازیگران جنبی که بیشتر در شکلدهیهای گروهی حضور دارند، نیز کاملأ خود را در صحنه و نمایش احساس میکنند و هماهنگ بازی میکنند. موسیقی نمایش که به صورت اجرای زنده هم همراهی میشود عمیقا به تعمیق تأثیرات تماتیک نمایش کمک کرده است. طراحی صحنه که اشکال متنوعی به خود میگیرد، کاربردی و ستودنی است. نور کاملا در خدمت موضوع و اجراست. طراحی لباسها - چه در موقعیتهای نسبتا تاریخی و چه در موقعیتهای مربوط به زمان حال - مناسب و در راستای مضمون و پرسوناژهای نمایش است. چهرهپردازیها هم دقیقا تغییراتی را که بازیگران بعد از نقشپذیری تاریخیشان دارند، به خوبی و در حد ظرفیت نمایش نشان میدهند.
کارگردانی خوب و ستودنی محمد رحمانیان و تم مهم و اندیشهورزانه این نمایش، که در اصل به عنوان یک اجرای تمرینی درون متنی روی صحنه سالن اصلی تئاتر شهر اجرا میشود، سبب شده که این نمایش بسیار نمایشی، دراماتیک و بیاد ماندنی جلوه نماید.
حسن پارسائی