سرویس تجسمی هنرآنلاین: در روزهای اخیر نمایشگاه گروهی عکس "روشنایی محدود" آثار عکاسی هنرجویان کیارنگ علایی که در مشهد درس عکاسی مقدماتی را گذراندهاند، در گالری شماره شش تهران به روی دیوار رفت. در این نمایشگاه 49 اثر در قالب تک و مجموعه عکس و با رویکردهای مستند و هنری دیده میشود. آنچه پیش از ورود به آثار به چشم میآید انضباط شدید تصویری است که در کارها دیده میشود. این انضباط از انتخاب لنز و کادر برای پوشش دادن صحیح محتوای تصویری آغاز میشود و به ویرایشهای منطقی و خوب منتهی میشود. در کنار آن فقدان اطلاعات برای دعوت به چالش درباره موضوع نیز در عکسها به خوبی دیده میشود، یعنی آن چه در قاب به صورت عامدانه گنجانده نشده از اهمیت بیشتری برخوردار است. در این کادرها چیز اضافی نمیبینیم. عکاسان جوان کوشیدهاند با پیروی از گرایشات عکاسی انتزاعی، تصاویری ایجاد کنند که مخاطب را به تفکر فرو ببرد. نکته دیگر برخورداری تکتک موضوعات نمایشگاه از بیانیه است که این خود نوع برخورد را تغییر میدهد. حتی در مورد موضوعی چون "کوه" که به نظر میتواند صرفا یک چشمانداز طبیعی قلمداد شود.
کیارنگ علایی در این نمایشگاه به هنرجویان خود بیانیههایی را پیش از عکاسی داده است و آنها را محدود به جهتگیری مشخصی کرده است تا دوربین آنها در چرخه ثبت اولین عکسهایشان، سردرگم و پراکنده عمل نکند و از هر چیزی که به نظر زیبا میرسد عکاسی نکند. مثلا در موضوع پارکینگ میبینیم که در بیانیه آمده است که: پارکینگ بخش مهمی از معماری شهری است و هویت پارکینگ با توقف اتومبیلها شکل میگیرد، اما معمولا پارکینگها در زندگی امروزی محل تلنبار شدن اشیا و لوازمی است که خود بخشی از فرهنگ شهرنشینی را نمایش میدهند. خیلی از پارکینگها دچار تغییر کاربری شدهاند که این نیز میتواند مورد توجه شما قرار گیرد (اگرچه هدف اصلی تمرین نیست). در عکسها بکوشید فضای حاکم در پارکینگ را به تصویر بکشید، فضایی که نشانههای مدل جدید زندگی شهری در آن نیز هویداست و سپس در هدف این موضوع نوشته شده: "پرداختن آگاهانه و هدفمند به یک مکان برای بیرون کشیدن خصیصههای ذاتی مکان یا تصورات شخصی درباره آن". این نوع بیانیه علاوه بر اینکه دامنههای تخیلورزی را در مورد موضوع گسترش میدهد، هنرجویان را به کنکاش در مورد مسائل اجتماعی - از طریق یک عنصر زندگی اجتماعی یعنی پارکینگ - نیز سوق میدهد. نتیجه آن میشود که در عکس ناهید عطاییفر در این موضوع، شخصی کردن فضای پارکینگ به دست کودکان را میبینیم که در گوشهای از پارکینگ برای خود مخفیگاهی ساختهاند و در عکس الناز کریمیان، هجوم جاهطلبانه پارکینگ را به فضای خانگی میبینیم. عکسی که در آن حریمی برای زندگی خانوادگی باقی نمانده و پارکینگ عملاً بخشی از هال خانه شده است. چنین رویکردی نقد معماری شهری، فضای زیستی انسان معاصر و حذف حریمهای شخصی و در پی آن هویت را گوشزد میکند.
در موضوع محیط میخوانیم که: "محیط فضایی است که عملی خاص را از تمامی اعمال دیگر در اطراف خود جدا میکند. به عبارت دیگر وقتی یک فضا دارای تعریفی خاص میگردد نام محیط را به خود میگیرد. در این تمرین محیطهایی را پیدا کنید که وحدت میان شکل و فرم و فضا در آن برقرار باشد، به شکلی که وقتی عکستان را میبینیم این برداشت ایجاد شود که اینجا یک "محیط" خاص است با قوانین "خاص خود" این بیانیه که حواس را معطوف تکرار فرمها در یک فضا میکند به خوبی در قالب عکسهایی اجتماعی در این نمایشگاه بروز میکند. وقتی که در عکس سوده محمدی تعدادی زن را با یک یونیفرم خاص میبینیم اما نه در محل کار، که در فاصله میان فضای کار و فضای خصوصیشان. این عکس هویت دگرگونه زن را در فضای کاری به چالش میکشد و خنده تلخی بر لب مخاطب مینشاند. در عکسی دیگر از فریبا علیپور - که میتوانست در موضوع نور نیز قرار بگیرد- پوشیده شدن زنان توسط آیین مذهبی و قرار گرفته شدن آنها در محدودهای تعریفناپذیر مورد توجه است. این عکس یکی از بهترین کارهای نمایشگاه است که برداشتهای چند وجهی میتوان از آن داشت. در همین موضوع عکس منا میری هجوم دست سازههای انسان را به بکرترین بخشهای طبیعت یادآور میشود. خلوتترین جاهایی که انسان باز به آنها تعرض کرده و آن را برای خلوت و تفریح خویش برگزیده است. در همین موضوع عکس کاظم غلامی تاثیر محیط را بر انسان (معماری فضا) و حیوان (رنگ حیوان) نشان میدهد و اشاره نمادین جالبی در خود دارد.
عکسهای این نمایشگاه تجربهای خوب و دقیق در عرصه هنرجوییاند که نوع ارائه، چاپ کتاب و دقتهای فنی نمایشگاه نشان از تلاشی گسترده دارد که علایی نیز در برخی از صحبتهای خود به بازه زمانی یک و نیم ساله با این هنرجویان اشاره کرده است. اگرچه جای حضور آدمها در این عکسها بسیار اندک بود و حسرت دیدن آدمها را در قاب به دل میگذارد. این نمایشگاه در کنار برخی دیگر از برنامههای گالری شش نشان از دغدغه و احساس مسوولیت این گالری در برابر نسل جوان و جویای نام ایرانی میدهد.
محمد رزازان