سرویس تئاتر هنرآنلاین: نمایش "75 یا 50" به کارگردانی سحر ناسوتی این روزها در تماشاخانه هامون به صحنه میرود. به این بهانه اسماعیل خلیلی جامعهشناس یادداشتی را در اختیار هنرآنلاین قرار داده است که میخوانید:
همه چیز در گسیختگی است، همه چیز در حال گسیختگی، همه چیز در حال تجربه زیستن در فقدان ارتباط، نبود رابطه و فروریزی تمامی و تکتک هستههای معنا در فضایی لایتناهی و بیپایان! همچون تسبیحی که رشته پیوند را از دست بدهد، بگسلد، در یک شب تاریک بر لبه پرتگاهی مخوف و بلند و ژرف، که بند شاید پوسیدهاش بیش از این یارای نگه داشتن دانهها را ندارد. حال چه فرق دارد که دانههای تسبیح شبنما باشند یا نباشند، عقیق باشند یا خرمهره، درشت باشند یا ریز، زیبا باشند یا زشت!
مردانگی از همان دانههای تسبیح است که نخ خود را گم کرده، از دست داده، بینخ شده و در آن فضای نامعلوم دنبال نخی میگردد که خود را با آن به دانههای دیگر حیات متصل کند که چارهای برای امر گمشده حیات بجوید.
زنانگی نیز یکی دیگر از همان دانههاست؛ آن نیز معنازدایی شده، بینخ شده، بیجا شده، سرگردان است و در پی یافتن امکانی برای اتصال به مبدائی که حیات پرمخاطره، و بلکه عین مخاطره، را اندکی هم که شده آسان کند؛ در پی آنکه اگر بتواند اندک امکانی برای ماندن، برای بودن، برای تداوم زندگی بیابد.
تئاتر، تجربه زیستن است در تمامی معانی ممکن و متصور امر زیستن؛ بازی همان زندگی است؛ سویه به بیان درآمده و متحرک زندگی، و یا مرور امر پیچیده و شگفت زیستن؛ تجربهای که مدتهاست در ایران فراموش شده، شاید به همان نحو و به همان دلیل که خود زندگی نیز مدتهای مدیدی است که گم شده. " 75 یا 50 " از آن تئاترهایی است که از تجارب بیواسطه زیستن در شرایط گم شدن نخ تسبیح یا نخهای رابط عناصر زندگی سخن میگوید و بلکه حرفها برای گفتن دارد. از زبان گرفته تا زمان و از زمان گرفته تا مکان، عناصر بنیادین حیات آدمی در این تئاتر به بحث گذاشته شدهاند.
مردان و زنان آن در فضای مجوَّف جهان کنونی دچار گمگشتگیاند و تکتک یا همه معانی، همچون تکتک یا همه ارتباطات و فرصتهای ارتزاق را از دست دادهاند، بیجا شدهاند، آوارهاند، نقطه انتها یا قصد معینی را نمیجویند یا اصلاً هدف یا مقصد برایشان امری است نامأنوستر از آنکه بتوان بدان اندیشید. به همین دلیل در فرامتنِ روایتی که سحر ناسوتی شرح میدهد، پرسش هولانگیز بزرگی نهفته است که حتی لحظهای روخوانی این پرسش نیز میتواند جرأت اندیشیدن بدان را از آدمی سلب کند: پرسش از تاریخ! و تاریخ همان هویت است، و هویت همان ارتباط و ارتباط همان نسبتی است که میان من و تو برقرار میشود و ما میآفریند و سپس بقا. زن از مردی گسسته است، اما کماکان برای اندک امکان بقایش بدو روی میآورد. برادر از برادر گسسته است، اما کماکان اندک مردهریگی که نای نفس کشیدن را به ارمغان میآورد، از او میجوید. برادرزاده نمیداند کیست، نمیداند متعلق به کجاست، نمیداند اصلاً تعلق چیست. اما او، اوی رهاشده در این مجوفِ مخوفِ سیاه نیز به دنبال همان نخ تسبیح است تا زبانی برای بیان، قوتی لایموت برای ماندن بیابد؛ به قول شاملو: "همچون یکی نُت گمگشته، پرسهپرسهزنان روی سوراخهای نی. و نی، حدیث راه پرخون میکند/ قصههای عشق مجنون میکند؛ نی حریفِ هر که از یاری برید/ پردههایش پردههای ما درید."
"75 یا 50" از آن تئاترهای نیگونه است؛ از آن تئاترهایی که امر جامعوی را در انضمامیترین شکل حدوث و در عین حال در تاریخیترین شکل فهم آن، به بحث میگذارد. سرگردانی زبانی، زمانی و مکانی انسان ایرانی متأخر و معاصر، بدون هر گونه انتزاع، بدون مفهومپردازی خاصی که نسبت فاهمه و واقعه را بگسلد، در برابر چشم پرسان بیننده، نمایش میدهد. آیا این بیزبانی، بیزمانی و بیمکانی، پایان تاریخ است؟ آیا این پایان تاریخ ماست؟ نیست؟