سرویس موسیقی هنرآنلاین: مراسم رونمایی از گنجینه بابک چمنآرا مدیر مرکز موسیقی بتهوون روز گذشته در حالی در گالری آریانا برگزار شد که این ناشر میزبان چهرههای شناختهشده این عرصه بود.
در ابتدای این برنامه علیرضا میرعلینقی پژوهشگر و منتقد موسیقی درباره این گنجینه گفت: این مجموعه چند سال پیش در حالی خلق شد که شیوه و تولید این مدل از ضبط دیگر منسوخ شده بود، اما امروز مجدداً این آثار بازتولید شده و شاهد یک گنجینه خوب و قابل توجه در موسیقی هستیم.
او ادامه داد: این گنجینه بیشتر ما را به دورانی میبرد که تکنوازی خلاق و نوع آفرینش موسیقی به فضای زیستی شباهت داشته است. در آن زمان موزیسینهای ما از خلاقیت خود بسیار بهره میگرفتند و این اثر بهترین نمونه آن دوره است که نشر آن یکی از بهترین اتفاقات است.
فریدون شهبازیان آهنگساز نیز در این مراسم گفت: از من خواسته شده در مورد مجموعه جدیدی که یکی از گنجینههای موسیقی سالهای دور مرکز موسیقی بتهوون بوده و با همت برادران چمنآرا در دهه ۵۰ فراهم آمده و در حال حاضر توسط موسسه فرهنگی هنری "آوا خورشید" بازنشر شده، صحبت کنم. در مطالب این آلبوم، دوست خوبم میرعلینقی نکات لازم را دقیق و محققانه اشاره کرد که از نظر من نیاز به تکرار آنها نیست. پس به من اجازه بدهید در مورد جلوه دیگر موسیقی اصیل و به قول میرعلینقی، موسیقی کلاسیک شهری و نه موسیقی سنتی که با آن واژه موافق نیستم، صحبت کنم.
وی افزود: در این آلبومها تنی از بهترین تکنوازان، بداههنوازان و استادانی چون جلیل شهناز، همایون خرم و امیر ناصر افتتاح هنرنمایی کردهاند؛ کسانی که در سالهای دهه ۴۰ و ۵۰ در برنامههای "گلها" به خصوص برنامه "گلهای تازه" و "گلچین هفته" به عنوان تهیهکننده در کنارشان بودم. البته به جز ۱۲ اثری که بر روی ۱۲ آواز موسیقی اصیل ایرانی با خلاقیت و اجرای بسیار زیبا، ساختهوپرداخته شده، در ابتدا شکل ظاهری آلبوم که با بهترین صفحهبندی و رنگآمیزی و طراحی فوقالعاده زیبا، بهترین چاپ و نکات لازم و مطالب دقیق و محققانه با دو زبان فراهم آمده، جلب نظر میکند. به ویژه شکل ارائه این ۱۲ سیدی که با شیوه نو و رنگآمیزی چشمنواز در آلبوم جای گرفتهاند. در این آثار و قطعات از فرم ردیفنوازی خبر نیست. از طراحی کلاسیک گوشههای آوازهای مختلف استفاده نشده و لحنی کاملاً آزاد و آهنگسازی شده در گردش نغمهها به گوش میرسد که این روزها موسیقی اصیل سرزمین ما به شدت به آن نیازمند بوده و مورد توجه بسیاری از اهل موسیقی و مردم اصیل سرزمین ما قرار گرفته است.
او ادامه داد: خلاقیت در اجرای ضربیهای دلنشین و بیانی نو در کوک ساز جدید شهناز، نغمهپردازی و سؤال و جواب سازی همایون خرم و ریتمنوازی امیر ناصر افتتاح در توالی و نگه داشتن تمپوی قطعات، از جذابیتهای فوقالعاده این مجموعه است، اما برای پرداختن به وجوه دیگر موسیقی اصیل ایران، میخواهم توجه شما را به نکتهای جلب کنم که همه موسیقیدانان، محققان و پژوهشگران از آن غفلت کردهاند. موقعیت موسیقی که دلمشغولی همه ماست و موسیقی در موقعیت که نمونه بارز آن همین مجموعهای است که بازنشر شده؛ موقعیتی که در سالهای اخیر نادیده گرفته شده و تمام حوصله بزرگان موسیقی، صرف تاریخ موسیقی شده و از جغرافیای موسیقی غافل شده است. آیا ما در راه حفظ، اصالت و والایی موسیقی و ارجمندیها گام برمیداریم یا روزبهروز به خاطر سرگرم نگه داشتن مردم، از اصالتهای موسیقی میکاهیم؟ مردم اگر میدانستند آنچه گوش میکنند، دارای چه کیفیت و چه سابقهای است، باکی نبود. ولی چون فرهنگ موسیقی چندان گسترده نیست، تشخیص خوب من برایمان دشوار شده است. این موسیقی به جای تقویت فرهنگی و تهذیب اخلاقی، اگر ادامه پیدا کند موجب ویرانی اخلاقی خواهد شد. باید بگویم در سالهای دور انواع مختلف موسیقی با هم تداخل نیافته بود و موسیقی بازاری جای خودش را داشت و موسیقی هنری ممتاز مثل این آلبوم نیز جایگاه خودش را داشت.
شهبازیان همچنین گفت: امروز ملغمهای از انواع موسیقی به همراه موسیقی کلاسیک غربی و الکترونیک، به خورد مردم داده میشود و هیچ مرجع و نهاد با صلاحیتی نیست که بتواند از این تداخل حتی به قیمت خود موسیقی و نه باروری و اعتلای آن جلوگیری کند، که این مهم فقط به عهده خود موسیقیدانان است و بس. حالا منظور ما کدام موسیقیدان است؟ موسیقیدان اجتماعی کسی است که رشته روابط عمیق اجتماعی را میبیند و خطوط اساسی سیر اجتماعی را تعقیب میکند. موسیقیدانی که با یک روابط اجتماعی کاری نداشته باشد، چون رابطه عمیقی با پیرامونش ندارد، دیر یا زود متوقف میشود و به پوچی میگراید. هنرمند ذاتاً مترقی است و در برابر پدیدههای حاد جامعه خود نمیتواند سکوت کند. هنرمندی از این دست، مانند یک پهلوان یونانی است که تا زمانی که در زمین استوار مادری خویش ایستاده بود، کسی نتوانست پشتش را به خاک آورد اما همینطور ریشهاش از زمین انسانی کنده شد، روز نابودیاش فرا رسید. بنابراین موسیقیدان آگاه، پیوند خود را همیشه با جامعه حفظ میکند و اگر روزی از آن دور شود، دیگر قدرتمند نخواهد بود. پس هرگز نباید گمان ببریم که کار آهنگسازی، خوانندگی و نوازندگی کاری آسان است یا کاری است که بتوان مانند کار اداری و آسودگی از تهیه نیازمندیهای روزانه به آن توجه کرد و یا در جایی گرم و نرم نشست و آن را پایان داد.
شهبازیان در بخش دیگری از صحبتهای خود گفت: در این کار روان انسان در برابر شکلهای هستی و اجتماعی قرار میگیرد و میکوشد آنچه از نظر مردمان پنهان است، کشف کند. او در کوره رنج میگدازد و میسوزد و حاصل این گداختن و سوختن، نواهایی است که هرچند با ظرافت و زیبایی به هم پیوند یافته است، ولی رنج و درد انسان را تجلی میسازد. این اشتباه بزرگی است که تصور میکنیم موسیقی اصیل و ارزشمند بدون گذشتن از این آتش سوزان رنج انسانی، ساختهوپرداخته میشود. درست است که همه مردم درباره اهمیت موسیقی، اتفاق نظر ندارند اما به نظر من و خیلیها هنرمند بودن و به ویژه موسیقیدان بودن، پیشهای عمیق و خطرناکی است و به کار مردم عادی نمیآید.
این آهنگساز تأکید کرد: مبحث از این نظر که به کار خیلی از مردمان عادی نمیآید، خطرناک است. اینکه موسیقیدان باید فرهنگ هنر کشورش را پاسداری کند و با عشقی سرشار، مردم و زندگانی را دوست بدارد و در کمال پیشرفت کشور خود بکوشد. ملغمهای که این روزها به خورد مردم داده میشود، دو وجه قالب دارد؛ موسیقی اصیل ایرانی یا همان موسیقی سنتی و موسیقی ویژه جوانان یا همان موسیقی پاپ، البته به موسیقی ملی و ارکسترال، موسیقی نواحی، موسیقی کلاسیک شهری و نیز این آلبوم نمیپردازد که تعدادشان اندک است و تقریباً جایگاه خودشان را دارد. در موسیقی اصیل ایران، ردیف کردن گوشههای مختلف اسمگذاری برای آنها و اینکه حتماً فلان گوشه بعد از فلان گوشه نواخته شود، مشکلی را حل نمیکند. بنابراین برای حل این مشکلات و برای داشتن موسیقی اصیل ایرانی، بالنده و فراگیر، با عرفانی بازی و آکروباتبازی ادبی و قطار کردن حرفهای ابنسینا و فارابی کاری از پیش نمیرود.
این هنرمند در پایان هم گفت ایجاد مرکزی به نام سازمان موسیقی کشور لازم است تا بتوانند همه موسیقیدانان را پوشش دهند؛ به شرط آنکه خود موسیقیدانان اداره آن را بر عهده داشته باشند. متأسفانه در حال حاضر کسانی که از آبشخور موسیقی آب مینوشند، تعدادشان چندین برابر هنرمندان موسیقی است که بیشتر از همه حقانیت دارند. به هر ترتیب تشکیل فرهنگستان موسیقی از واجبترین کارهاست. ما در این مرکز میتوانیم ملودیهای موسیقی سراسر ایران را جمعآوری کنیم، چارچوب ملودیک و ریتمیک آنها را حفظ کنیم و آنها را در ردیف موسیقی جای دهیم که این موضوع موجب توسعه ردیف موسیقی میشود و هم دستمایه آهنگسازان مطرح سرزمینمان خواهند بود و مطمئن باشید تنها در این صورت است که یک موسیقی واحد خواهیم داشت که همه کشورمان را دربر خواهد گرفت. کارهایی از جمله "گنجینه هنر موسیقی ایران" میتواند در این امر مهم و مؤثر باشد. در پایان نکتهای که لازم است را میگویم که امیدواری سالهای گذشته من است و همواره آرزو داشتم موسیقی به صورت ارزشمند با طراحی زیبا و فضایی جالب توجه و چشمگیر منتشر شود. متأسفانه مؤسسات کمی وجود دارند که آثار موسیقی را به چندین شکل شایستهای به بازار موسیقی عرضه میکنند که امیدوارم روز به روز بهتر و هنریتر ارائه شود.
بابک چمنآرا صاحب این گنجینه و مدیر مرکز موسیقی بتهوون نیز در انتهای این مراسم گفت: یکی از اهداف ما برای این آلبوم مردمی کردن موسیقی است، یعنی میخواستیم موسیقی اصیل را به گوش مردم برسانیم. شاید باورتان نشود اما هیچ کس از خالقان و دستاندرکاران این اثر دیگر در قید حیات نیستند. این گنجینه ابتدا بهصورت ریل طراحی شده بود و همچنین قرار بود تا در صفحههای بزرگ به تولید انبوه برسد اما به خاطر هزینه بالا و وضعیتی که خانواده ما داشت این مهم به انجام نرسید.
وی افزود: بعد از افتتاح فروشگاه "بتهوون" ما مشغول فروش آثار موسیقایی شدیم و صفحههایی را که قبلاً به ناشران فروختیم و هنوز منتشر نشده بودند، خود خریداری کردیم، در واقع من این صفحات را که روزی 160 هزار تومان فروخته شده بودند، به مبلغ یک میلیون خریداری کردم.
او ادامه داد: ما هیچوقت کالای گرانقیمت موسیقی نداشتیم و یکی از مواردی که به شدت به آن توجه میکردم این بود که چطور میشود فضایی فراهم کرد که کالاهای ارزشمند و فاخر موسیقایی را در آن تولید کرد که بتواند معرف شایستهای برای فرهنگ و هنر گرانقیمت این سرزمین باشد. من فکر میکنم موسیقی فیلمها در جاهایی شباهتهای زیادی با هم دارد و همانطور که میبینید برخی از سینماگران برای آنکه به روند قویتری به لحاظ مالی برسند، کارهایشان را ارزان کردهاند و این تیر خلاصی به سینما بود که بعد از مدتها اساساً هدف را نیز تغییر داد و باعث شد سینما و عوامل آن ارزان باشد و بشود همان چیزی که امروزه در سوپرمارکتها میبینیم.
چمنآرا در پایان نیز گفت: من اعتقاد دارم کسی که موسیقی میخرد باید قدر آن را نیز بداند برای همین من برای این اثر را با بستهبندی فاخر تهیه و تولید کردم.
علی مرادخانی، فرزاد طالبی، حمیدرضا نوربخش، محمد سریر، یغما گلرویی، علی بوستان، محسن رجبپور، رضا کیانیان، پری ملکی و.. مهمانان ویژه این مراسم بودند.
عکس ها: سینا متینصفت