سرویس تئاتر هنرآنلاین: "هفتخان هملت" برداشتی است از "هملت" ویلیام شکسپیر که سعی شده است با دراماتورژی شدن متن اصلی و اجرای آن به شیوه نمایشهای ایرانی، بشود مواجهه تازهای را پیش روی مخاطب قرار داد. نتیجه اینکه یک پارودی با هجو هملت و وضعیتی که در آن باید انتقام پدر را از عمو بستاند، شکل گرفته است.
اینکه گروهی ایرانی بخواهد و بتواند از متن یک نمایشنامهنویس بزرگ برداشت دلخواه خود را داشته باشد نه تنها اشکال نیست که در روزگار ما یک شیوه نوین است که در آن میتوان با سوار شدن بر متون شناخته شده که به لحاظ دراماتیک آزمون و خطا شدهاند، وضعیت نوتری را خلق کرد. این آفرینندگی سرآغاز خلاقیتی دگرگونه است که در این راه و جستجوگری میتوان منازل بهتری را کشف کرد.
البته رسیده به این منزلهای جدید نیازمند بیانیه (مانیفست) و نگره فکری است که بشود رویکرد قابل اعتنایی برای طی طریق شدن پیش روی خود و دیگران (جامعه هنری و تماشاگران) قرار داد. با استقرار این رویکرد بنیادین است که تئاتر راهگشای امری بدیع و شگفت خواهد بود و این شگفتیسازی لازمه هر هنری است که در آن مواجههای بکر و تازه برای تحول و دگرگونی مخاطب و جامعه قابل پیشبینی است. بنابراین مدل رویکرد است که ارزشمندی و اعتبار یک کار را بر ما معلوم و مشخص خواهد کرد وگرنه همین طوری بودن و باری به هر جهت شدن هر حرکتی راه به جایی نمیبرد و در آن سر منزل و مقصودی یافت نخواهد شد.
محمد جواد سجادی در مقام کارگردان بر آن بوده که از بازیگران بخواهد به شیوه ایرانی در صحنه حاضر باشند، یعنی هم نقال خوبی باشند و هم تقلیدگر به قاعدهای که بشود با سه نفر همه متن هملت را در یک ساعت به بازی بگیرند و هدف این باشد که تراژدی حذف و جایگزینش کمدی بشود. این کمدی مدلی ایرانی است که در آن هجو اشخاص لازمه شکل گرفتن موقعیتی خندهدار است که در آن دیگر نه هملت، هملت است و نه دیگران به قاعده متن ویلیام شکسپیر به ما معرفی و شناسانده خواهند شد. بنابراین چنین انتظاری هم به صفر خواهد رسید چون ما از زاویه و منظر متفاوتی داریم آن وضعیت تلخ را تماشا میکنیم که در آن عمو با همدستی مادر به پدر هملت خیانت کرده و با ریختن زهر در گوشش او را کشتهاند و نزدیک به مراسم سوگواری با همدیگر ازدواج کردهاند.
بازیگران برای اینکه بتوانند ایجاز را موجب شوند مدام نقل و روایت را واسطه این ماجراجوییها میکنند و اشخاص برای اینکه کمیک و خندهدار به نظر آیند باید به شکل دفورمه و کژ و معوج حضورشان را به تماشا درآورند.
به نظر میرسد در سطح که در آن شکل و فرم اتفاق میافتد، گروه موفق است چون هم نقالی را به قاعده میشناسند و هم اینکه بازیگران توان ره یافتن به مرزهای وضعیت کمدی را به درستی یافته و پا پیش نهادهاند و هم بر رقصهای ایرانی و بیگانه آشنایی نسبی دارند که بشود هم مثل چاپلین برقصند، هم رقص اسپانیش را در چالش کشیدن ترانه جیپسکین به درستی اجرا کنند. اینکه تابلوهای خندهدار شکل بگیرد و اینکه جدیت را طوری میشکنند که از آن خنده متبادر میشود؛ این گسست حسها و دگرگونه شدنهایشان حرکتی ساختاری است که ضد ساختار قبلی که در آن تراژدی باید اتفاق بیفتد، عمل شده است. این هنجارشکنیهاست که اتفاقات بایستهتر را پیش روی گروههای هنری قرار میدهد اما لازمه این ماجراجویی هم داشتن نگره قابل استناد است که در آن بتوانیم سمت و سو دادنها را بهتر دریابیم. از آن مهمتر نیز داشتن اندیشه است که میتواند بیانگر حرکتهای رو به تعالی و رشد تلقی شود.
هملت را بارها با دگرگونی در تهران دیدهایم حتی برخی این گستاخی فراتر از جسارت هنرمندانه را داشتهاند که از هملت یک املت بینام و نشان تحویل مخاطب دادهاند بیآنکه نشانههای بارزی در آن هویدا باشد و برخی نیز برخورد خلاقه و هنرمندانهای داشتهاند فراتر از اینها اندیشه نابی را برای مواجهه با این متن شاهکار یافته و در اجرا خود استقرارش دادهاند. برای مثال آرش دادگر میداند که هملتش ربطی به گذشته ندارد با برشی از آن برخورد متفاوتی میکند و هدف عمده مباحث اندیشگانی است هملت را به روزگار ما مرتبط میکند. آنچه اوستر مایر آلمانی از هملت اجرا میکند یک کمدی- تراژدی بسیار اندیشمند است که فعل جنونآسا و نژادپرستانه هملت را به کنش انتقادی تبدیل میکند که در آن مقابله میشود با نیروی انتقامی که افسارگسیخته همه چیز را تحتالشعاع خود قرار میدهد. بنابراین میتوان به سراغ هملت یا هر متن کلاسیکی رفت و علاوه بر کنش زیبایی شناسانه و انجام خلاقیت هنری در شکل باید که دانست این جستجوگری به کجا میانجامد. یعنی، درک و فهم معنایی حتی با یک رویکرد متفاوت لازمه چنین ماجراجوییهایی خواهد بود. از آن سو انسان به دنبال دریافتهای نوینی است که بتواند جهان امروز را در قیاس با دنیای گذشته به چالش درآورد. ما اگر هملت را پارودی میکنیم این زیباست اما زیباتر این است که بدانیم این رویکرد در شکل باید همراه با درک و فهم تازهای باشد. وگرنه به زودی این حرکتها از اذهان پاک میشود، چنانچه پس از یک هفته دیگر برای نگارنده نکته قابل استنادی از "هفتخان هملت" در ذهناش باقی نمانده است اما درباره اجرای اوستر مایر ساعتها میتواند حرف بزند و بنویسد!!
رضا آشفته